Mga Brilyante—Tinuod ba nga Sila “Walay Kataposan”?
ANG mga magmamando sa Uropa, mga hari ug mga reyna, kaniadto nagdayandayan kanila. Ang Sitro sa Hari sa Inglaterra (tan-awa ang hulagway) nagpasigarbo nga nakabaton sa labing dako sa kalibotan. Ang Korona sa Hari sa Nasod niini adunay ikaduha sa labing dako, nga gilibotan sa 2,800 pa ka gagmay. Ang tagoanan sa bahandi sa Rusya sa Moscow nagatipig ug dako kaayo nga ang bili katumbas sa lukat sa usa ka hari. Makausa sa nagpatimbang si Aga Khan, nga gipakadiyos sa Ismaili nga mga Muslim, gitugbangan kinig 243 ka libra (110 kg), kanila.
Gituohan kanhi nga ang pagkaanaa niini mopalihok sa mga makasasala sa pagtug-an sa ilang mga sala. Dugang pa, sila makasumpo sa mga hilo, makahunong sa pagsalimuang ug sa walay hinungdang kabalaka. Makapugong sila sa mapintas nga mga pagbati ug mga hunahuna sa pagpatay, ug, labaw sa tanan, makalig-on sa gugma. Magamit sila ingong epektibong pagpamatuod sa pagkamatinud-anon. Ibutang ibabaw sa dughan sa natulog nga kapikas, mopatug-an kini sa natulog sa pagbutyag sa iyang gitagong mga sekreto. Gituohan nga may gahom sila sa pag-abog sa mga multo, nga maoy hinungdan sa mga panag-away ug mga kalisang, ug mopatunghag kamatayon.
Oo, ang mga brilyante ang nakabaton niining tanang mga kadungganan ug sa gahom nga gipasidungog niini. Apan sa tanang patuotuo ug sugilambong nga nagalibot sa brilyante ug kon nganong ang mga tawo nagapadayon sa pagpangita kanila, usa ka katarongan ang nagpabilin—sila maoy mga simbolo sa pagkabutang.
Aduna ka bay brilyante? Ipaduol kini sa hayag. Matikdi ang pangidlap ug paggilaw niini. Hinaya kini sa pagliso. Tan-awa ang gagmayng kalayo nga daw nagasiga sa “tabastabas” niini. Sa tanang mahalong mga bato nga nadiskobrehan sa tawo ang brilyante ang may labing katag kaayo nga silak. Ug imong gikaptan ang labing gahing substansiya nga nailhan sa tawo, natural o artipisyal.
Apan aniay makapalibog sa hunahuna: Pagkuhag usa ka pirasong lead sa ordinaryong lapis ug ipaduol kini sa hayag. Nagapangislap ba kini? Daw may kalayo ba kining nagasiga sa sulod? Nakakita ka bag daw samag brilyanteng pangidlap? Nakadayeg ka ba sa pagkagahi niini? Apan ang brilyante ug ang lead sa lapis adunay butang nga gikausahan—sila samag elemento—karbon. Maingon man ang grapito, apan humok kaayo ang grapito ug gigamit kini ingong panggrasa.
Bisag pinakagabi ang brilyante sa nailhang subtansiya, mapulpog ug mapino sila. Gituohan sa uban nga ang pagtulon ug brilyante makamatay, apan ang uban naghunahuna nga kini adunay mahiko ug makaayong mga gahom.
Apan, ang kagamitan sa brilyante sa industriya dili hitupngan. Tagda kini, pananglitan: Ang labing gahi nga asiro makatabas ug singko-milyang (8 km) gitas-ong badlis sa ordinaryong bronse sa dili pa bairon. Ang tungsten-carbide nga gamit magpabiling hait sa 21 milya (34 km), samtang ang brilyante makatabas ug 1,200 milya (1,900 km) nga gitas-on. Ang dako nga bronseng alambre mapalusot sa usa ka gamayng bangag sa brilyante sa 15,000 milya (24,000 km), nga mogawas kini ingong pino kaayong hilo nga metal, sa dili pa bairon pag-usab ang brilyante. Ang brilyanteg sulab nga mga gamit mao lamang ang makatabas sa sobra ka gahi nga mga metal. Ang bili sa industriyal nga mga brilyante dili kaduhaduhaan.
Simbolo sa Pagkabutang
Apan, kon ikaw adunay brilyante, kon gigamit man ingong dayandayan o negosyo, dili kini magamit sa industriya. Kini gituyo gayod pagtabas ug gipasinaw aron sa pagdani kanimo ug sa uban sa pangidlap niini. Alang sa kinabag-an sa milyonmilyong kababayen-an nga adunay mga brilyante, tingali ang labing daghan mao ang singsing sa kaslonon. Sanglit ang batan-ong mga lalaki mao ang nagapamalit ug kapin sa 90 porsiento sa tanang singsing sa kaslonon, ang kadaghanang mga pagpamalit gipalit uban sa ideya nga ang mga brilyante maoy gasa sa gugma—kon mas dako ug mas mahal nga brilyante, mas dako ang gugma.
Gituohan sa mga eksperto nga labing menos 80 porsiento sa tanang singsing sa kaslonon nga gipamaligya gimonturahan ug mga brilyante. Apan nganong dili ruby o esmeralda? Mas mabulokon pa gani kini. Ah, gikaingon na ba nga ang mga ruby o mga esmeralda molungtad sa “walay kataposan”? O nga ang sapiro o topasyo mao ang “labing suod nga higala sa babaye”?
Ang kamatuoran nga ang brilyante sa dakong bahin nahimong simbolo sa gugma, romansa, ug kaminyoon kini dili kay walay katuyoan. Kini maoy resulta sa maayong pagkaplanong kampaniya sa paanunsiyo, malalangon sa iyang paagi, nga dili mabulag ang mga brilyante ug ang kaminyoon. Ilabina sa 1947 nga gigamit kining malalangong paagi diha sa mga pelikula, mga magasin, ug telebisyon.
Ang plano sa paanunsiyo adunay taas ug abot nga mga tumong sa hunahuna—sa pagdani bisan sa gamayg suweldo sa pagpalit ug brilyante. Ang usa ka ahensiya misulat: “Among ipakaylap ang pulong sa mga brilyante nga ginasul-ob sa mga artista sa puting tabil ug sa entablado, sa mga asawa ug sa mga anak nga babaye sa mga lider sa politika, sa tanang babaye nga makahimo sa asawa sa tindero o trato sa mekaniko sa pag-ingon: ‘Maayo untag duna sab koy ingon niana.’” Sa pagsul-ob ug brilyante sa iyang tudlo bisan ang asawa sa tindero makapasigarbo uban sa adunahang mga babaye sa magpasiyo siya sa tiyanggihan.
Apan komusta ang mekaniko ug tindero nga maoy mihatag niining bag-ong simbolo sa pagkabutang alang sa iyang kapikas? Duha ka bahin ang mahimo sa brilyante nga makapataas sa pagkabutang sa tawo. “Ipasiugda ang brilyante ingong usa ka materyal nga butang nga mopabanaag, sa usa ka personal nga paagi, sa kalamposan . . . sa tawo sa kinabuhi,” dugang kini nga gipahayag.
Samtang ginaduso ang brilyante sa Tinipong Bansa, ug nagapadayon sukad sa pagbag-o sa siglo, karon gitino nga kinahanglang paaboton sa tabok sa dagat ang paanunsiyo ngadto sa Japan. Gikan sa 1968 ngadto sa 1981 ang gidaghanon sa umaabot nga mga pangasaw-onon sa Japan nga nakadawat ug brilyanteng singsing sa kaslonon misaka gikan sa 5 porsiento ngadto sa 60 porsiento.
Unsa ang tinuod nga gahom luyo sa pagduso sa brilyante? Kaniadto ug sa karon, mao ang labing gamhanong ahensiya nga nagakontrolar sa prisyo sa kasaysayan sa negosyo. Ang impluwensiyal nga kamot niini misangkad sa tibuok yuta. Sukad sa pagsugod niini, sa kataposang katuigan sa ika-19ng siglo, kini adunay usa ka tumong—sa pagkontrolar sa sobrang pagdaghan ug sa prisyo sa mga brilyante.
Sa pagkatinuod, dili gayod tagsaon ang brilyante sumala sa gihunahuna sa uban. Karon ginamina ang mga brilyante sa tulo ka kontinente ug toniladang ginakubkub kini sa dagkong mga makina, diin ang Aprika mao ang nagataganag labing dakong porsentahi sa produksyon sa kalibotan. Ang bag-ong mga mina sa Australia nagapasigarbo ug labing dakong produksyon nga 20 ngadto sa 50 milyong kilati sa usa ka tuig. (Ang usa ka kilati maoy sukod sa gibug-aton nga katumbas sa 200 miligramo, o 1/142 ka onsa.) Karon ang industriyal nga mga brilyante ginakuha sa dagkong mga makina.
Apan, dili kanunayng ingon niini ang kahimtang. Katloan ka tuig sa wala pa mobag-o ang siglo, tinuod nga tagsaon ang mga brilyante—diyutay lamang ang nadiskobrehan sa India ug Brazil. Sa nadiskobrehan ang dagkong mga brilyante sa usa ka hilit nga dapit sa Habagatang Aprika, miresulta kinig pagdagana sa mga maghahantok nianang gamayng dapit, diin sa usa lamang ka pangidlap gidagsaan ug 50,000 ka tawo nga nagpangalot sa yuta nga nagpangitag mga brilyante. Sa midagan ang panahon, ilang nakalot ang labing dakong lungag sa kalibotan nga hinimog tawo—ang Kimberly nga mina, nga 1,520 piye (463 m) ang gisangkaron ug 3,601 piye (1,098 m) ang giladmon. Dayon nadiskobrehan ang ubang mga mina sa brilyante, ug kining tagsaon kaniadto nga bato toniladang ginamina. Nakita sa mga negosyante sa brilyante ang ilang manggad nga lubo nga bumubuto. Seguradong mobahar ang prisyo sa mga brilyante.
Apan, ang layog panan-awng mga tawo, nakakita sa panginahanlan sa pagtukod ug usa ka ahensiya sa pag-apod-apod sa produksyon sa kalibotan. Kinahanglang paliton niining ahensiyaha ang tanang mabatonang brilyante, kontrolahon ang pagdaghan niini ngadto sa mga tig-apod-apod, ug busa makontrolar ang prisyo. Ginganlan ang sentral nga organisasyon nga giporma alang niining katuyoana nga De Beers Consolidated Mines, Ltd., sa Habagatang Aprika. Karon ang De Beers nagapamaligyag 80 porsiento sa produksyon sa kalibotan sa wala pa matabas nga mga brilyante.
Sa nakadiskobre ang Rusya ug mga brilyante sa Siberia sa 1960 ug misugod sa pagmina kanila sa dinaghan—diyes milyones ka kilati sa usa ka tuig—naamgohan sa De Beers nga mous-os ang prisyo kon kalit nga bahaan sa mga brilyante ang tindahan sa kalibotan. Ilang gikombinsi ang Moscow sa pagbaligya sa tanang wala pa matabas nga mga brilyante ngadto sa kapunongan sa De Beers. Sama usab nga kasabotan ang nahimo sa bag-ong minahan sa brilyante sa Australia.
Apan, kon mamalit ang ahensiya ug sobra ka daghang brilyante kay sa mahalin aron mapadayon ang monopoliya niini, mameligro kini. Gituohan sa ubang mga eksperto nga mahitabo kini, ug nahadlok sila nga ang pagpanaw sa katingalahang ahensiya haduol na. Sila moingon nga tungod sa sobrang pagdaghan sa brilyante dili kapugngang mous-os ang mga prisyo, ug ang mahal kaniadto nga brilyante mahimo na lang unyang dili-kaayo mahalong bato.
Dili Gayod Diay Pahunan Sumala sa Gihunahuna Kaniadto
Daghan sa namalit ug mga brilyante ug mga singsing nga brilyante naghunahuna nga sama sila sa pundo sa bangko o tinigom nga kuwarta sa bangko, nga makaanig interes. Sa panahon nga manginahanglag kauwarta, napugos ang pipila sa pagbaligya sa ilang mga singsing, ug makadiskobre nga ang brilyante sa ilang $250 nga singsing balor lamang diay ug $20 sa $100 nga enggasti.
Sama sa tanang butang nga ginabaligya aron makaganansiya, gipatuboan gayod kinig dako. Alang sa brilyante ang tubo niini tingali gikan sa 100 ngadto sa 200 porsiento. Daghang dagkong mga tindahan ug alahas mapioton sa ilang pagpalit ug balik sa mga brilyante. Dili sila buot maulawan sa pag-admiter nga dili maayong pamuhonan ang brilyante sumala sa ilang ginapatuo.
Ang kadaghanang mga singsing nga brilyante adunay diperensiya, ug ang usa ka makitang diperensiya makakubos sa bili sa brilyante sa katunga. Itudlo dayon kini sa mga pumapalit. Apan, kon may mahalon ka nga brilyante, ug nagplano sa pagbaligya niini, pangitag iladong tigtasal sa brilyante ug ipasusi kini kaniya. Apan ang pagbaligya niini sa gitasal nga bili malisod.
Kon nagaplano kang magminyo ug nagahunahunag brilyanteng singsing sa kaslonon, palita kana tungod kay nakaangay ka sa katahom, kasilak, ug kalayonhong paggilakgilak niini ug dili tungod kay simbolo kini sa pagkabutang karon. Basin ugma damlag wala na unyay bili kini.