An ka tugu Bibulu ka fɔta kɔ sanga koo ta fan fɛ—Yɔrɔ 3nan A MARA
Sanga kɛcogo kerecɛnw fɛ: A ka nɔgɔ, a dama kɛɲɛnen lo ani danbe b’a la
1 Minw tɛ mɔgɔ salenw cogoya tigitigi lɔn, u b’a miiri ko waajibi lo ka sangababaw kɛ walisa ka banbagatɔ dusu diya ani u kana don a kɔmɔgɔw gasi la. Dannabaliw fɛ, a kɔrɔtalen lo ka “yɛrɛjiranciya” kɛ ka banbagatɔ wala a somɔgɔw ka lɔyɔrɔ n’u ka fɛntigiya yira jama bɛɛ ɲɛɛ na (1 Yuh. 2:16). U caaman b’a ɲini k’u ka sanga kɛ sangaba ye ka tɛmɛ tɔɔw ta kan. Tuma caaman na, u b’o kɛ ni ɲɔgɔndan miiriya ye, o min dagalen tɛ kerecɛnw fɛ. U be banbagatɔ fotow bonya k’u nɔrɔ foroba yɔrɔw la walisa ka mɔgɔ caamanba sama ka na sanga la. Dɔw be sanga loon bila loon jan dɔ kan, lɔgɔkun wala kalo damanin kɔ, walisa ka wari caaman lajɛn sangaba kama. O koo kɔrɔtalen lo kosɔbɛ u ɲɛɛ na, fɔɔ hali denbaya dɛsɛbagatɔw b’u bolofɛnw bɛɛ ta ka “sangaba” kɛ walisa ka diya u somɔgɔw n’u sigiɲɔgɔnw ye. Ani o kɔ, u be to ɲani na.
2 Ala sagokɛlaw kɔni b’a faamu ka ɲɛ ko mɔgɔ salenw tɛ foyi kala ma. O kama, mɔgɔw be bonya ni tandoli minw la u kan, u fana t’o kala ma. Kerecɛn sɔbɛw tɛ sangaba kɛ walisa k’u yɛrɛ yira. N’an be duniɲa mɔgɔw ladegi o koo la, yala an ka lannakow bena kɛ dan na n’u taw ye wa? ( Yuh. 17:16). Yala o tɛna a to mɔgɔw b’a miiri ko an fana be siran mɔgɔ salenw ɲɛ wa? Duniɲa mɔgɔw kɔni ka landakow n’u ka koɲɛ caaman basiginen be suu ɲɛsiranya kan. Komi an b’o lɔn, an ka kan k’an yɛrɛ kɔrɔsi ani ka hakili sɔrɔ k’an ka sanga kɛ cogo nɔgɔman na ani k’a dama kɛɲɛ (Ntal. 11:2). An be se k’o kɛ cogo di?
3 Sanga musakaw: Yɔrɔ dɔw la, balimaw tugura landa kɔ ka ɲɔgɔnye dɔw kɛ ka kɔn sutarali ɲɛ walisa ka wari lajɛn sanga kama. U ye lɛtɛrɛw ci kafo wɛrɛw ma ka dɛmɛ ɲini wariko ta fan fɛ. Dɔ wɛrɛw ye tɔntini sigi walisa k’u ka sangakow ɲɛnabɔ. Sanga yɔrɔ yɛrɛ la, u be tabaliw ni bolomafara buwatiw sigi walisa jama ka wari bila yen. Wari min be di, u be erisi kɛ ani u be jama lalɔnniya k’a yira daa min lo. Mɔgɔ wala jɛnkulu minw y’o di, u b’u tɔgɔw fɔ fana. Domuni ni minnifɛnw be di jama ma walisa ka mɔgɔw jija u ka nili kɛ. An ka kan k’o koow jati cogo di? Kerecɛn sɔbɛw tɛ wari ɲini o cogo la walisa ka sanga kɛ.
4 Kerecɛn denbaya ka kan k’a lɔn ko sanga musakaw ye ale yɛrɛ lo kunko ye.a Nka ni foyi t’a bolo k’a ka sanga kɛ cogo nɔgɔman na, o la, a somɔgɔ dɔw be se k’a dɛmɛb (1 Tim. 5:3; od ɲɛɛ 132, § 1). N’u mako be dɛmɛ na hali bi, mɔgɔ wɛrɛw wala kafo be se k’a ɲini k’u dɛmɛ (1 Yuh. 3:17, 18). Nka, an ka kan ka kɔrɔsili kɛ. N’an y’a ɲini an somɔgɔ dannabaliw fɛ u k’an dɛmɛ ka sanga musakaw sara, o kɔ, u bena a miiri ko joo b’u fɛ k’u daa don sanga labɛnko n’a kɛcogo la. O be se ka koow gwɛlɛya kosɔbɛ an bolo n’an b’a ɲinina ka sangakow labɛn ani an t’a fɛ koo nɔgɔlen dɔw ka kɛ u la. O kɔrɔ tɛ ko kerecɛn ka kan ka ban a somɔgɔw ka nili la a ma min deli. Nka dɔ be se k’a miiri ko n’a sɔnna a somɔgɔ dannabaliw ka nili la, u bena u daa don sangakow la wala u bena a ɲini ka sanga koɲɛ dɔw latigɛ. N’o lo, a ka ɲi ka hakili sɔrɔ ka ban o nili la.—Ntal. 27:12.
5 Mɔgɔ minw tɛ Bibulu faamu ka ɲɛ, u ka teli ka duniɲa ka koow ɲagami u ka sangakow la. Nka, komi an be suuw cogoya lɔn ka ɲɛ, o ka kan k’an jaa gwɛlɛya an k’an yɛrɛ tanga o koo bɛɛ ma (Efɛs. 4:17-19). Tiɲɛn lo, an tɛna sangakow nɔgɔya k’a dama tɛmɛ fɔɔ ka mɔgɔ wɛrɛ kunnatiɲɛ. Nka minw be dibi la Alako ta fan fɛ, an fana tɛna a to duniɲa mɔgɔw k’an lasun k’olu ladegi (Rom. 12:2). An k’an hakili to a la ko Yesu ɲɔgɔn mɔgɔba ma sɔrɔ ka ye duniɲa kɔnɔ. Nka u y’a suu don cogo nɔgɔman na ni bonya ye ( Yuh. 19:40-42). “Krisita ka miiriliw” be minw kɔnɔ, olu tɛ maloya k’o ɲɔgɔn kɛ (1 Kɔr. 2:15, 16). O kama, kerecɛn denbaya ka kan ka hakili sɔrɔ k’a ka sangakow labɛn cogo nɔgɔman na ani k’a dama kɛɲɛ a seko yɛrɛ ma. O la, a tɛna taga wari deli mɔgɔw fɛ, a tɛna wari dɔndɔ wala a tɛna a to juru ka ben a kan.—Luka 14:28; A filɛ fana 2 Kɔrɛntekaw 8:12 la.
6 Sutarali koo ɲɛnabɔcogo: Saya kibaro be jɛnsɛn joona-joona. O kama, ka banbagatɔ ka kafo niin bɔ a la, kuun t’a la k’o sanga kibaro lase kafo wɛrɛw ma. Kuun t’a la fana ka lɛtɛrɛw ci kafo wɛrɛw ma o kama. Tiɲɛn na, a bɛnnen tɛ ka kafo ka lajɛnw lasa wala ka yɛlɛmani don u la sangakow kosɔn. N’an be Alakow bila koo bɛɛ ɲɛɛ, o bena an dɛmɛ ka saya koo jati cogo bɛnnen na ani ka to ka Ala ka Masaya koow kɛ an ɲɛnako fɔlɔ ye.—Mat. 6:33, 34.
7 Ni kafo ka diinan mɔgɔkɔrɔw sɔnna a ma, kalan dɔ be se ka kɛ Masaya Boon na. Ni banbagatɔ somɔgɔw b’a fɛ, o kalan be se ka kɛ banbagatɔ yɛrɛ ka soo wala yɔrɔ wɛrɛ la. Banbagatɔ somɔgɔw ye kalankɛla min sugandi, a ka kan ka baara kɛ tuma o tuma ni sutarali kalan pilan dɔrɔn ye, Jehova ka jɛnkulu ye min labɛn. Sutarali kalan ka kan ka mɔgɔw dusu saalo, k’u jaa gwɛlɛya ani k’u barika bonya Alako ta fan fɛ. Kalankɛla ka kan ka pilan kɔnɔkow lo walawala. A kana ngalon lannako si fara o kan. Ɲɛyirali fɛ, k’a fɔ ko danga wala kɔrɔti lo ye banbagatɔ faga, o bɛnnen tɛ Bibulu ka tiɲɛn kalan ma. Ani, o bena a yira ko see tɛ Jehova ye k’a sagokɛlaw tanga (Ntal. 18:10). Kalankɛla ka kan k’a janto fana a ka kumaw la kalan kɛtɔ wala delili kɛtɔ. A kana a to mɔgɔw b’a miiri ko a be kumana banbagatɔ lo fɛ i n’a fɔ a bele be niin na (Waaj. 9:5, 10). Jehova sagokɛla kantigiman dɔ mana sa, kalankɛla be se k’a ka kantigiya lakali dɔɔni (Heb. 6:12). Nka a bɛnnen tɛ k’a to mɔgɔ wɛrɛw ka na tandoli lase banbagatɔ ma ka kɔn kalan ɲɛ, kalan kɛtɔ wala kalan kɔ.
8 Yɔrɔ dɔw la, a kɛra delinanko ye balimaw fɛ ka ɲɔgɔnw lajɛn sutarali loon na ani ka to ka Masaya dɔnkiliw la lɛri caaman na fɔɔ ka taga se sutarali kalan ma. Tiɲɛn lo, Masaya dɔnkiliw be se ka la walisa ka sutarali kalan daminɛ ani k’a kuncɛ. Nka, ni balimaw be ɲɔgɔnw lajɛn ka dɔnkiliw la lɛri caaman na ka kɔn kalan yɛrɛ ɲɛ, a bena kɛ komi u be kerecɛn tɔgɔtigiw ladegira. Tuma caaman na, sutarali kalan tɛ tɛmɛ miniti 30 kan. A ka kan ka daminɛ lɛri la. Waajibi tɛ k’a daminɛ ni delili ye. Waajibi tɛ fana ka tɛmɛ kalankɛla ɲɛbila dɔ fɛ ka kalan daminɛ ani ka koɲɛw kuncɛ. Nka, ni kalankɛla ɲɛbila dɔ be yen, a man ka kuma caya, nka a ka sin ka kalankɛla weele. Kalan banni kɔ, kuun t’a la a ka sinsin kalankɛla ka kumaw kan tugun wala ka jama fo. Kaburutu la, ni banbagatɔ somɔgɔw b’a fɛ, kalankɛla be se ka kuma damanin fɔ ani ka delili kɛ sanni suu ka don. An k’an hakili to a la ko dannabali dɔ man kan ka koo si ɲɛminɛ wala ka kuma ta Masaya Boon na wala kaburutu la.—2 Kɔr. 6:14-18.
9 An ka kɛ ni tagamacogo bɛnnen ye: An ka kan k’an yɛrɛ minɛ cogo di sanga yɔrɔ la? Hali ni dusukasiba b’an na, an b’a fɛ ka dususaalo sɔrɔ Bibulu kɔnɔ. O kama, minw be taga sanga yɔrɔ la, u man kan ka ɲinɛ u ka Bibulu kɔ. Tuma min na kalankɛla be vɛrisew kalan k’u kɔrɔ ɲɛfɔ, n’an b’u filɛ an ka Bibulu kɔnɔ, o bena an ka limaniya barika bonya suu kununni layidu la tuma min na “saya tɛna kɛ tun.” ( Jir. 21:4). O fana be sababu ɲuman di an ma an ka banbagatɔ somɔgɔw ni sangafolaw dusu saalo. N’o miiriya ɲuman b’an na, an bena se ka mɔgɔ wɛrɛw dusu saalo. An fana bena se k’an yɛrɛ ka dusukasi mala an kɛtɔ k’an hakili sigi loon ɲuman nata kan, loon min na saya bena ban abada.—Es. 25:8.
10 Mɔgɔ caaman b’a miiri ko dusukasi kojugu lo b’a yira k’u be u diyanye mɔgɔ salen bonya ani u b’a kanu. O kama, suu mana bila mɔgɔw k’a filɛ, wala sutarali kalan tuma na, wala kaburutu la, dɔw b’a daminɛ ka kasi ka firinfirin, ka kolonkolon dugu ma wala ka kuma sukɛsi kan i n’a fɔ banbagatɔ bele be niin na. Dɔw b’u nɔrɔ suu la, u be la sukɛsi kan wala u b’a ɲini ka tugu suu kɔ kaburu kɔnɔ. Tiɲɛn lo, saya b’an bɛɛ dusu kasi kosɔbɛ. Nka Ala sagokɛlaw t’u ka dusukasi kɛ hakilintanya la. Mun na do? Sabu ‘minnu sunɔgɔra [saya la], an t’a fɛ ka kɛ koo lɔnbaliw ye olu ta fan fɛ.’ An be suuw cogoya tigitigi lɔn ka ɲɛ. An be ni suu kununni jigiya sɔbɛ ye ( Yuh. 5:28, 29). O layiduw b’an dusu saalo ani o kama, an tɛ an “ɲɛnasisi i ko jigi tɛ minnu fɛ.”—1 Tes. 4:13.
Landa minw be kɛ sutarali kɔ
11 Sutarali mana kɛ ka ban, sanga banna. Koo wɛrɛ si tɛ se ka kɛ banbagatɔ ye tugun. Sutarali kɔ, mɔgɔw be se k’a ɲini ka taga sangafoli kɛ ani ka banbagatɔ somɔgɔw dusu saalo. O wagati la, an be sababu sɔrɔ ka miiri an kɔnɔ k’a faamu ko mɔgɔ ka ɲɛnamaya kuntaga ma jan ani ko “mɔgɔ sa don ka fisa ni a bangedon ye.” (Waaj. 7:1). A tɛna kɛ koo ɲuman ye sangafolaw fɛ ka dɔ fara banbagatɔ somɔgɔw ka doni kan u kɛtɔ k’u waajibiya u ka domuni ni minnifɛnw wala siyɔrɔ di u ma. Jehova sagokɛlaw lanen b’a la ko “duba bɛ nili la ka tɛmɛn sɔrɔli kan.” (Kɛw. 20:35). O kama, a ka ɲi an ka jatiminɛ kɛ k’a filɛ an be se ka min kɛ walisa ka banbagatɔ somɔgɔw dusu saalo ni Bibulu ye ani k’u dɛmɛ ni bololafɛnw ye sanni an k’a miiri olu bena min di an ma domuni ni minni ni ɲɛnagwɛ koo ta fan fɛ. N’an b’an janto banbagatɔ somɔgɔw la o fan fɛ, an tɛna na dɔ fara u ka doni kan. O la, an bena an ka kerecɛnya kanuya n’an ka ɲumanya yira u la.—Gal. 6:2.
12 An k’an yɛrɛ tanga ɲɛnagwɛkow ma minw be kɛ sutarali kɔ: Minw tɛ Bibulu ka tiɲɛn kalan faamu, sutarali mana ban dɔrɔn, u ka koow kɛcogo be bari ka yɛlɛma. Somɔgɔw, sigiɲɔgɔnw ani mɔgɔ wɛrɛw be ɲɔgɔnw lajɛn caaman ka domuni kɛ, ka minni kɛ ani ka dɔɔn kɛ u kɛtɔ ka fɔlifɛnw mankan bonya. Mɔgɔ caaman b’o weele ko “sangakɛnɛ.” O ɲɛnagwɛw sen fɛ, mɔgɔw ka teli ka domuni kɛ ani ka minni kɛ k’a dama tɛmɛ, ka manamana dɔɔn kɛ ani ka kakalaya koow kɛ fana. Fɔlifɛnw mankanba be jamaba sama ka na yen hali n’u yɛrɛ tɛ banbagatɔ wala a somɔgɔw lɔn. Dɔw b’a jati k’o ɲɛnagwɛ ɲɔgɔnw be saya dusukasi bɔ mɔgɔ la. Nka kerecɛn sɔbɛw ka kan k’a lɔn ko mɔgɔ caaman b’a miiri k’o ɲɛnagwɛko minw be kɛ sangakɛnɛ la, u be banbagatɔ bonya ani u b’a dɛmɛ a ka taga a bɛnbaw fɛ.
13 Mɔgɔ caaman b’a jati k’o ɲɛnagwɛkow ye u ka landako dɔw ye. Nka an t’a fɛ abada ka landakow kɛ tɔgɔ ye ani k’an seen don kɛcogo dɔ la min ni kerecɛnya tɛ bɛn. Ɲɛyirali fɛ, ka dɔnkili la ani ka dɔɔn kɛ, o tun ye Israɛldenw ka landako dɔ ye. Nka tuma min na o ɲɛsinna kɛcogo dɔw ma minw tɛ Ala bonya, o ye u ka jɛnɲɔgɔnya tiɲɛ ni Jehova ye (Ekis. 32:1-6). O cogo kelen na, dɔɔnw ni ɲɛnagwɛko minw ka teli ka kɛ sangaw la bi, u fana be se k’an ka jɛnɲɔgɔnya tiɲɛ ni Jehova ye. An ka mɔgɔ sɔbɛ dɔ ka saya tɛ ɲɛnagwɛko sababu ye an fɛ (Waaj. 3:1, 4). Hakilitigiya be sɔrɔ Bibulu ka ladili nin na: “Ɲɛnasisi ka fisa ni yɛlɛ ye, k’a masɔrɔ ɲɛnasisi bɛ mɔgɔ dusu sɔn hakili la.” (Waaj. 7:3). Sangakɛnɛ koow ka teli ka mɔgɔw lasun ka kakalaya kɛ ani ka ngalon lannakow miiri. O kama kerecɛn sɔbɛw man kan k’u kɛ wala ka taga yen. N’an b’an yɛrɛ tanga o landa sifaw ma, an b’a yira ko an “tɛ diɲɛ ta ye”, ko an be bonya la tiɲɛn Ala kan ani ko an t’a fɛ ka mɔgɔ wɛrɛ kunnatiɲɛ.—Yuh. 17:16; 1 Kɔr. 10:7.
14 Sangajalan ani saya sanyɛlɛma loon seli: Sutarali kɔ, dɔw be labɛn kɛ sanga wɛrɛ kama min be weele ko “sangajalan.” Dɔ wɛrɛw be saya sanyɛlɛma loon seli kɛ walisa k’u hakili jigi banbagatɔ koo la ani k’a bonya. O sen fɛ, domuni ni minnifɛnw be di mɔgɔw ma, fɔlifɛnw be fɔ ani bolomafara caaman wɛrɛ be sɔrɔ. O landa labanw kɛwagati tɛ kelen ye. Nka mɔgɔw ka teli k’u kɛ tile wolonfila, tile kɔnɔntɔn, tile bi naani, tile bi seegi wala wagati jan yɛrɛ sutarali kɔ. Mɔgɔ caaman fɛ, sangajalan ni saya sanyɛlɛma loon seli kɔrɔtalen lo. U b’a miiri ko banbagatɔ tɛ se ka sira sɔrɔ n’o landakow ma dafa.
15 Dɔw b’a jati ko ka sanga landako dɔw kɛ lɔgɔkunw wala kalo damanin sutarali kɔ, o ye sababu ye u fɛ ka dusu saalo sɔrɔ tugun wala ka banbagatɔ somɔgɔw dusu saalo tugun. Olu fɛ, minw tun ma se ka na sanga yɛrɛyɛrɛ la, u be cogoya sɔrɔ ka na foli laban kɛ banbagatɔ ye. Dɔ wɛrɛw fɛ, o ye sababu ye ka mɔgɔw fo u ka dɛmɛ kosɔn sanga wagati la. Yala an be se k’a fɔ ko a bɛnnen lo k’o lajɛn ɲɔgɔnw kɛ kafodenw ni banbagatɔ somɔgɔw kosɔn sutarali kɔ ni kafiriya landako si tɛ kɛ o sen fɛ wa?
16 Sutarali kɔ, gwamɔgɔ damanin dɔw be se k’a latigɛ ka ɲɔgɔnw lajɛn u dan na walisa ka jatiminɛ kɛ sanga musakaw koo la ani ka papiyekow ɲɛnabɔ. Ka fara o kan, sanga banni kɔ, dɔw be se k’a ɲini ka dusukasibagatɔw dɛmɛ bololafɛnw, dusukunnataw ani Alako ta fan fɛ. Tuma caaman na, o tɛ foroba koo ye, ani kuun t’a la ka kafo kuturu bɛɛ seen don a la. O bɛɛ n’a ta, ni denbaya dɔ y’a latigɛ ka kafodenw, somɔgɔw ni teriw lajɛn sanga kɔ, mɔgɔw bena mun lo miiri do? O lajɛn ɲɔgɔn be se k’a to mɔgɔw k’a miiri ko Jehova Seerew be sangajalan wala saya sanyɛlɛma loon seli kɛra u yɛrɛ ka kɛcogo la. Minw be Jehova Seerew ka lannakow n’u ka kalan lɔn saya koo la, a be se k’olu dɔw kunnatiɲɛ joona (1 Kɔr. 10:32). Mɔgɔw be sangajalan ni saya sanyɛlɛma loon seli kɛ sabu u lanen be tigitigi sukɔrɔw koo la. O kama, Ala batobaga sɔbɛw ka kan k’u yɛrɛ tanga lajɛn fɛɛn o fɛɛn ma min bɔlen be sangajalan wala saya sanyɛlɛma loon seli ma (2 Kɔr. 6:17). O cogo la, an b’a yira ko an be “ko jugu koniya” tiɲɛn na, ani an be koo gwɛnenw ni koo tilennenw kanu ka tugu u kɔ (Zab. 97:10; Rom. 12:9). An ye sariyakolo ɲuman minw lajɛ ka tɛmɛ, an kelen-kelen bɛɛ k’u ta sɔbɛ la walisa an ka sanga ka kɛ kerecɛnya la cogo nɔgɔman na, k’a dama kɛɲɛ ani koo nɔgɔlen si kana sɔrɔ a la.
[Footnotes]
a Yan, an be kumana gwamɔgɔw yɛrɛyɛrɛ lo koo la, o kɔrɔ, bangebagaw n’u deenw.
b An be kumana fadenw ni badenw koo lo la yan, i n’a fɔ tɛnɛmusow, belencɛw, belendenw ani somɔgɔ wɛrɛw.
[Study Questions]
1. (a) Mun na dannabaliw be sangababaw kɛ? (b) Dɔw be mun lo kɛ walisa ka mɔgɔ caaman sama ka na sanga la?
2. (a) Cogo di kerecɛnw ka sanga kɛcogo be dan na ni duniɲa mɔgɔw ta ye? (b) Ka kɛɲɛ ni Yuhana 17:16 ani Ntalen 11:2 ye, mun na a kɔrɔtalen lo Ala sagokɛlaw ka sanga kɛ cogo nɔgɔman na ani k’a dama kɛɲɛ?
3. (a) Dɔw be fɛɛrɛ jumanw kɛ walisa ka wari lajɛn sanga kama? (b) Jehova sagokɛlaw b’o kɛcogow jati cogo di?
4. (a) Sanga musakaw ye jɔn lo kunko ye? ( Jukɔrɔla kunnafoni nin lajɛ*) (b) Ni foyi tɛ denbaya dɔ bolo, a be se ka dɛmɛ sɔrɔ min? ( Jukɔrɔla kunnafoni nin lajɛ#) (c) Farati juman b’a la ka wari minɛ an somɔgɔ dannabaliw fɛ, ani Ntalen 27:12 ɲɛsinna o koo ma cogo di?
5. (a) Efesekaw 4:17-19 ani Romɛkaw 12:2 kalan. Cogo di o vɛrisew b’an ɲɛminɛ n’an be sangako labɛnna? (b) U ye Yesu suu don cogo di, ani o ka kan k’an lasun ka sutarali koo jati cogo di? (c) Luka 14:28 ani 2 Kɔrɛntekaw 8:12 kalan. Kerecɛn denbaya ka kan ka sangakow labɛn cogo di walisa a kana taga wari deli mɔgɔw fɛ, a kana wari dɔndɔ wala juru kana ben a kan?
6. (a) Mun na kuun t’a la ka sanga kibaro lase kafo wɛrɛw ma? (b) Mun na a bɛnnen tɛ ka waajuli baara lasa wala ka lajɛnw wagati yɛlɛma sanga dɔ kosɔn? Matiyu 6:33, 34 kalan ani a sira tagama cogo yira.
7. (a) Mun lo ka kan ka kɛ sutarali kalan kɛtuma na? (b) Kalankɛla man kan ka mun lo kɛ kalan kɛtɔ?
8. (a) Mun lo kɛra delinanko ye balima dɔw fɛ, ani mun na an ka kan k’an yɛrɛ tanga o ma? (b) Sutarali kalan labɛntɔ, kalankɛla ka kan k’a hakili to mun lo la ka taga wagati latigɛnen ni delili koo ta fan fɛ? (c) Ni kalankɛla ɲɛbila dɔ be yen, a man kan ka mun lo kɛ?
9. U b’an jija an ka mun kɛ n’an be taga sutarali kalan na?
10. (a) Minw be dibi la Alako ta fan fɛ, olu b’u ka dusukasi yira cogo di? (b) Minw be Alakow faamu, olu be koow kɛ cogo di, ani mun na? 1 Tesalonikekaw 4:13 kalan ani a sira tagama cogo yira.
11. (a) Sutarali kɔ, an be se k’a yira cogo di ko an b’an janto banbagatɔ somɔgɔw la ni kanuya ye? (b) An man kan k’a miiri ka mun ni mun lo sɔrɔ banbagatɔ somɔgɔw fɛ n’an tagara sangafoli kɛ? Kɛwalew 20:35 be mun lo fɔ o koo la?
12. (a) Minw tɛ Bibulu ka tiɲɛn kalan faamu, u be mun lo kɛ sutarali kɔ? (b) Mun na mɔgɔw b’o ɲɛnagwɛkow kɛ, ani u lanen be koo juman na min ni kerecɛnya tɛ bɛn?
13. (a) Sangakɛnɛ koow bɔlen be cogo di Ekisode 32:1-6 ka koo ma? (b) Waajulikɛla 3:1, 4 kalan. Mun na o koo dagalen tɛ Ala sagokɛlaw fɛ? (c) Ka kɛɲɛ ni Yuhana 17:16 ani 1 Kɔrɛntekaw 10:7 ye, mun na kerecɛn sɔbɛw man kan k’o ɲɛnagwɛko labɛn wala ka taga yen?
14. (a) Koo jumanw ka teli ka kɛ sutarali kɔ, ani u ka teli ka kɛ wagati juman na? (b) Dannabaliw be kɔrɔ juman di o landaw ma?
15. (a) Mun na dɔw be ɲɔgɔnlajɛn dɔw kɛ sutarali kɔ? (b) O be ɲiningali juman lawuli?
16. (a) Hali ni basi t’a la an ka taga bɔ banbagatɔ somɔgɔw ye an dan na, kerecɛn sɔbɛw tɛna a ɲini ka mun lo kɛ? (b) Ka kɛɲɛ ni 1 Kɔrɛntekaw 10:32, 2 Kɔrɛntekaw 6:17 ani Zaburuw 97:10 ye, mun na a man ɲi an ka lajɛn dɔ kɛ sutarali kɔ wala an ka taga o lajɛn dɔ la?