Agbalẽ Si Wòle Be Woaxlẽ
“Mele be woabu Biblia agbalẽ vevii o.” Aleae yunivɛsiti nufiala aɖe gblɔ na ɖetugbi aɖe si gblɔa eƒe dzimenya faa.
Ðetugbia biae be, “Ðe nèxlẽ Biblia kpɔa?”
Nya sia dze nufiala la kpo wòlɔ̃ ɖe edzi be yemexlẽe kpɔ o.
“Aleke nàte ŋu abu fɔ agbalẽ si mèxlẽ kpɔ o vevie nenema?”
Ðetugbia tɔ dzɔ. Nufiala la ɖoe be yeaxlẽ Biblia la ne yeakpɔ alesi tututu wòle.
WOYƆ Biblia, si me agbalẽ 66 le, be “agbalẽ vovovowo ƒe ƒuƒoƒo si anye eyae kpɔ ŋusẽ ɖe ame dzi wu bubu ɖesiaɖe le amegbetɔ ƒe ŋutinya me.”1 Nyateƒee, ekpɔ ŋusẽ ɖe xexeame ƒe aɖaŋunuwɔwɔ, agbalẽŋɔŋlɔ, kple hadzidzi deŋgɔtɔwo kekeake dometɔ aɖewo dzi. Ekpɔ ŋusẽ gã aɖe ɖe sewo wɔwɔ dzi. Wokafu atsyã si wotsɔ ŋlɔe eye agbalẽnyalagã geɖe de bubu gã aɖe eŋu. Ekpɔ ŋusẽ deto ɖe ameƒomevi ɖesiaɖe dzi ale gbegbe. Eƒã nuteƒewɔwɔ deŋgɔ ɖe exlẽla geɖe me. Ame aɖewo tsɔ woƒe agbe gɔ̃ hã de afɔku me ɖe exexlẽ dzaa ta.
Le ɣeyiɣi ma ke me la, wokea ɖi le Biblia ŋu. Ame aɖewo lé tsitretsiɖeŋunya aɖewo me ɖe asi sesĩe ɖe eŋu evɔ menye woawo ŋutɔ ɖe woxlẽe kpɔ hafi o. Ðewohĩ woalɔ̃ ɖe edzi be enye agbalẽ si woŋlɔ nyuie alo ŋutinya me nudzɔdzɔwo dze le eme, gake awɔ na wo be: Aleke agbalẽ si woŋlɔ ƒe akpe geɖewoe nye esia ate ŋu aɖe vi le egbe xexe sia mee? Míele “ɣeyiɣi si me nyatakakawo xɔxɔ bɔ ɖo” me. Míate ŋu anya nusi le dzɔdzɔm fifi laa kple afisi míeɖo na mɔ̃ɖaŋununya bɔbɔe. Kuxi ɖesiaɖe kloe si le agbe me egbea ŋuti ɖaŋuɖoɖo “nyuiwo” li siwo ŋu nàte ŋu ake ɖo bɔbɔe. Ðe nya si sɔ na míaƒe ɣeyiɣia ate ŋu anɔ Biblia me nyateƒea?
Agbalẽ gbadza sia dze agbagba be yeaɖo biabia siawo ŋu. Menye ɖe woŋlɔe be woatsɔ azi mawusubɔsubɔ nukpɔsusu alo dzixɔsewo ɖe dziwò o, ke boŋ be woatsɔ afia be edze be nàbu Biblia, agbalẽ sia si kpɔ ŋusẽ ɖe amewo dzi le ŋutinya me la ŋu. Nyatakaka aɖe si wota le ƒe 1994 me gblɔ be nufiala aɖewo tsɔ kakaɖedzi bui be Biblia kpɔ ŋusẽ ɖe Ɣetoɖoƒetɔwo ƒe agbenɔnɔ dzi ale gbegbe be “amesiame si menya Biblia ƒe nufiafiawo kple ŋutinyawo o la manya naneke tso hadomegbenɔnɔ ŋu o, amea ɖanye xɔsetɔ alo dzimaxɔsetɔ o.”2
Ðewohĩ ne èwu agbalẽ sia xexlẽ nu la, àlɔ̃ ɖe edzi be—ame ɖadoa vevie mawusubɔsubɔ alo medoa vevie o—agbalẽ si wòle be woaxlẽ kokokoe Biblia nye.
[Aɖaka/Nɔnɔmetata si le axa 3]
“Nyateƒe, agbalẽ aɖe xexlẽ ye ʋu ŋku nam.—Ðe mebe agbalẽ aɖea? Ẽ, agbalẽ xoxo aɖe si mekafua eɖokui o abe alesi dzɔdzɔme ŋutɔ mewɔnɛ o ene, emenyawo gɔmesese hã le bɔbɔe . . . Eye agbalẽ sia ŋkɔ koe nye, agbalẽ la, Biblia la.”—Heinrich Heine, ƒe alafa 19 lia me Germanytɔ agbalẽŋlɔla.3