გალატელებისთვის მიწერილი წერილი
მოციქული პავლეს მიერ „გალატიის კრებებისთვის“ ბერძნულად მიწერილი ღვთივშთაგონებული წერილი (გლ. 1:1, 2).
დამწერი. პირველივე წინადადებიდან ვიგებთ, რომ წიგნის დამწერი პავლეა (გლ. 1:1). მისი სახელი მოგვიანებითაც გვხვდება, სადაც ის საკუთარ თავზე პირველ პირში საუბრობს (5:2). წერილის ნაწილი პავლეს მოკლე ბიოგრაფიაა, სადაც საუბარია მისი გაქრისტიანებისა თუ სხვა მოვლენების შესახებ. ის მოიხსენიებს „ხორცის ავადმყოფობას“ (4:13, 15), რაც გვახსენებს ბიბლიის სხვა წიგნებში მისივე სიტყვებს, რომლებიც შეგვიძლია მის ავადმყოფობას დავუკავშიროთ (2კრ. 12:7; სქ. 23:1—5). პავლე, ძირითადად, თავის წერილებს სხვას აწერინებდა, მაგრამ ამ შემთხვევაში, როგორც თავად ამბობს, „საკუთარი ხელით“ მისწერა გალატელებს (გლ. 6:11). თითქმის ყველა წერილში ის მოკითხვას უთვლის თავისი და მასთან მყოფთა სახელით, მაგრამ ეს წერილი გამონაკლისია. გალატელებისთვის მიწერილი წერილი თვითმარქვიას დაწერილი რომ ყოფილიყო, ალბათ, მდივნის სახელს მოიხსენიებდა და პავლესთვის ჩვეული მანერით მოკითხვებს შეუთვლიდა. ასე რომ, დამწერის მიმართვის სტილი, აგრეთვე გულახდილობა და პირდაპირობა პავლეს ავტორობაზე მეტყველებს. არალოგიკური იქნებოდა, დაგვესკვნა, რომ ვინმემ პავლეს სახელით დაწერა ის.
არავინ აყენებს ეჭვქვეშ, რომ ეს წერილი პავლეს დაწერილია გარდა იმ ადამიანებისა, რომლებიც ყველა მის წერილზე პავლეს ავტორობას კრიტიკულად უყურებენ. ბიბლიის გარდა, პავლეს ავტორობაზე მოწმობს გალატელებიდან ირინეოსის მიერ (დაახლ. ახ. წ. 180) ციტირებული სიტყვები, რომლებსაც ის პავლეს მიაკუთვნებს.
ვისთვის დაიწერა. დიდი ხანია დავობენ, თუ რომელი კრებები იგულისხმება წიგნის შესავალ სიტყვებში მოხსენიებულ გალატიის კრებებში (გლ. 1:2). ზოგის აზრით, მათში მხოლოდ გალატიის პროვინციის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარე უცნობი კრებები იგულისხმება, რადგან ამ ტერიტორიაზე ეთნიკური გალატელები ცხოვრობდნენ, სამხრეთ ნაწილში მცხოვრებნი კი არ მიეკუთვნებოდნენ ამ ეთნიკურ ჯგუფს. მაგრამ პავლე თავის წერილებში, ჩვეულებრივ, იყენებს პროვინციების ოფიციალურ რომაულ სახელწოდებებს; იმ დროისთვის კი გალატიის პროვინციაში შედიოდა სამხრეთით მდებარე ლიკაონიის ქალაქები — იკონიონი, ლისტრა, დერბე და, შესაძლოა, პისიდიის ანტიოქია. პირველი მისიონერული მოგზაურობის დროს პავლემ ბარნაბასთან ერთად ამ ქალაქებში ქრისტიანული კრებები ჩამოაყალიბა. პავლე წერილის ადრესატების ძველი ნაცნობივით მოიხსენიებს ბარნაბას, რაც იმაზე მოწმობს, რომ მან ეს წერილი იკონიონში, ლისტრაში, დერბესა და პისიდიის ანტიოქიაში არსებულ კრებებს მისწერა (2:1, 9, 13). ბიბლიაში არაფერი მიანიშნებს იმაზე, რომ ჩრდილოეთ გალატიის ქრისტიანები იცნობდნენ ბარნაბას, ან რომ პავლეს ოდესმე ამ ტერიტორიაზე ემოგზაუროს.
პავლეს სიტყვები, „ოჰ, უგუნურო გალატელებო“, არ მიუთითებს იმაზე, რომ მას გალატიის ჩრდილოეთ ნაწილში მცხოვრები გალური წარმოშობის ხალხი ჰყავდა მხედველობაში (გლ. 3:1). პავლემ გაკიცხა კრების ის წევრები, რომლებიც იუდაიზმის დამცველთა გავლენაში მოექცნენ, ანუ იმ იუდეველთა გავლენაში, რომლებიც მართლად აღიარებას მოსეს კანონით ცდილობდნენ და არა რწმენით, რომლის საფუძველსაც ახალი შეთანხმება იძლეოდა (2:15—3:14; 4:9, 10). გალატიის კრებებში (1:2) იყვნენ როგორც იუდეველები, ისე არაიუდეველები, ანუ წინადაცვეთილი პროზელიტები და წინადაუცვეთელი უცხოტომელები, რომელთაგან ზოგი შესაძლოა კელტური წარმოშობისა იყო (სქ. 13:14, 43; 16:1; გლ. 5:2). საერთო ჯამში, მათ გალატელ ქრისტიანებად მოიხსენიებდნენ, რადგან გალატიაში ცხოვრობდნენ. წერილი ცხადყოფს, რომ პავლე წერილს რომის ამ პროვინციის სამხრეთ ნაწილში მცხოვრებ ნაცნობებს სწერდა და არა ჩრდილოეთ ნაწილში მცხოვრებ სრულიად უცნობ ადამიანებს, რომლებსაც სავარაუდოდ არასდროს შეხვედრია.
დაწერის დრო. დაკონკრეტებული არ არის, რა პერიოდს მოიცავს წერილში აღწერილი მოვლენები, მაგრამ, როგორც ჩანს, ის დაიწერა ახ. წ. 50-52 წლებში. გალატელების 4:13 მიანიშნებს, რომ წერილის დაწერამდე პავლემ სულ მცირე ორჯერ მოინახულა ისინი. მოციქულთა საქმეების მე-13 და მე-14 თავებში აღწერილია დაახლ. ახ. წ. 47-48 წლებში პავლესა და ბარნაბას მოგზაურობა გალატიის სამხრეთ ქალაქებში. მას შემდეგ, რაც დაახლ. ახ. წ. 49 წელს იერუსალიმში წინადაცვეთის საკითხი განიხილებოდა, პავლე და სილა დაბრუნდნენ გალატიაში მდებარე დერბესა და ლისტრაში და სხვა ქალაქებიც მოინახულეს, სადაც პირველი მოგზაურობის დროს პავლემ ბარნაბასთან ერთად აუწყა იეჰოვას სიტყვა (სქ. 15:36—16:1). როგორც ჩანს, მეორე მისიონერული მოგზაურობის დროს ან მოგზაურობიდან სირიის ანტიოქიაში დაბრუნების შემდეგ პავლემ შეიტყო გალატიაში არსებული ვითარების შესახებ, რამაც აღძრა, წერილი მიეწერა გალატიის კრებებისთვის.
თუ პავლემ გალატელებს იმ დროს მისწერა, როცა კორინთში წელიწად-ნახევარი დარჩა (სქ. 18:1, 11), მაშინ ამ წერილს დაახლ. ახ. წ. 50 წლის შემოდგომიდან ახ. წ. 52 წლის გაზაფხულამდე დაწერდა, იმავე პერიოდში, როცა მან თესალონიკელთა მიმართ ორი კანონიკური წერილი დაწერა.
თუ მან ეს წერილი იმ მოკლე პერიოდში დაწერა, რაც ეფესოში იყო ან მას შემდეგ, რაც სირიის ანტიოქიაში დაბრუნდა და „იქ რამდენიმე ხანი დაყო“ (სქ. 18:22, 23), მაშინ დაწერის დრო დაახლ. ახ. წ. 52 წელი იქნებოდა. თუმცა ნაკლებად სავარაუდოა, რომ წერილი ეფესოში დაეწერა, რადგან იქ მხოლოდ მცირე ხანს დარჩა და გალატელების განდგომის ამბის გაგებაზე აუცილებლად ჩავიდოდა მათთან, რადგან არც თუ ისე შორს იყო გალატიიდან. ყოველ შემთხვევაში წერილში იმას მაინც ახსნიდა, რატომ ვერ ჩავიდა მათთან.
წერილში ნათქვამია, რომ გალატელები სწრაფად ჩამოშორდნენ მას, ვისგანაც იყვნენ მოწოდებულნი (გლ. 1:6), რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ის გალატელების მონახულებიდან მალევე დაიწერა. პავლეს ეს წერილი ახ. წ. 52 წელს სირიის ანტიოქიაშიც რომ დაეწერა, მაინც შეიძლებოდა იმის თქმა, რომ მათი განდგომა სწრაფად მოხდა.
კანონიკურობა. წიგნის კანონიკურობის დამადასტურებელი მტკიცებები გვხვდება მურატორის ფრაგმენტში, აგრეთვე ირინეოსის, კლემენტ ალექსანდრიელის, ტერტულიანესა და ორიგენეს ნაშრომებში. ამ მამაკაცებიდან ზოგმა ეს წიგნი ქრისტიანულ-ბერძნული წერილების დანარჩენ 26 წიგნთან ერთად მოიხსენია, ზოგმა კი — თითქმის ყველა წიგნთან ერთად. ის სახელდებით მოიხსენიება მარკიონის შემოკლებულ კანონში, ხოლო ქრისტიანობის მტრის, ცელსუსის ნაშრომში — გაკვრით. გალატელების წიგნს ახ. წ. 397 წელს კართაგენის საეკლესიო კრებამდე დადგენილი ღვთივშთაგონებული წმინდა წერილების კანონიკური წიგნების ყველაზე ავტორიტეტული ნუსხებიც შეიცავს. მან ჩვენამდე პავლეს მიერ ღვთივშთაგონებით დაწერილ რვა წერილთან ერთად ჩესტერ ბიტის №2 პაპირუსის (P46) სახით მოაღწია, რომელიც სავარაუდოდ ახ. წ. 200 წლით თარიღდება. ეს ადასტურებს, რომ ადრინდელი ქრისტიანები გალატელების მიმართ მიწერილ წერილს პავლეს წერილად მიიჩნევდნენ. სხვა უძველესი ხელნაწერები, მაგალითად, სინური ხელნაწერი, ალექსანდრიის ხელნაწერი, ვატიკანის ხელნაწერი №1209, ეფრემის კოდექსი და კლერმონის კოდექსი, აგრეთვე სირიული ფეშიტა, შეიცავს გალატელების წიგნს. ის სრულიად ეთანხმება პავლეს სხვა წერილებსა და წმინდა წერილების დანარჩენ წიგნებს, საიდანაც მასში უამრავი ციტატაა მოყვანილი.
რამ განაპირობა წერილის დაწერა? წერილიდან ჩანს, როგორი ხალხი ცხოვრობდა პავლეს დროს გალატიაში. ძვ. წ. მესამე საუკუნეში ეს ტერიტორია გალმა კელტებმა დაიპყრეს, რის გამოც იქ კელტების გავლენა ძლიერი იყო. კელტები, იგივე გალები, მრისხანე და ველურ ხალხად ითვლებოდა. როგორც ამბობენ, ისინი ტყვეებს მსხვერპლად სწირავდნენ. რომაულ ლიტერატურაში ისინი აღწერილნი არიან, როგორც მეტისმეტად ემოციური, ცრუმორწმუნე, რიტუალების მოყვარული ხალხი, რის გამოც ადვილად დათმობდნენ ქრისტიანობას, რომელსაც რიტუალები თითქმის არ გააჩნდა.
შესაძლოა, გალატიის კრებებში ბევრი ყოფილი წარმართი იყო, რომლებიც ადრე ასე იქცეოდნენ. ამასთან ბევრი იყო იუდაიზმის ყოფილი მიმდევარიც, რომლებსაც ჯერ კიდევ ბოლომდე არ ჰქონდათ მიტოვებული რიტუალებისა და მოსეს კანონით დაკისრებული ვალდებულებების ზედმიწევნით შესრულება. კელტური წარმოშობის გალატელებისთვის დამახასიათებელი მერყევი, არამდგრადი ბუნებით შეიძლება აიხსნას, თუ რატომ იყო გალატიის კრებების ზოგი წევრი ერთ დროს ჭეშმარიტების მოშურნე, მოკლე ხანში კი — ჭეშმარიტების იმ მტრებისთვის ხელში ადვილად ჩასაგდები მსხვერპლი, რომლებიც მოსეს კანონს ზედმიწევნით იცავდნენ და დაჟინებით აცხადებდნენ, რომ წინადაცვეთა და კანონის სხვა მოთხოვნების შესრულება ხსნისთვის აუცილებელი იყო.
იუდაიზმის დამცველები (ასე შეიძლება ეწოდოთ ჭეშმარიტების მტრებს), როგორც ჩანს, კვლავაც დავობდნენ წინადაცვეთის საკითხზე, მიუხედავად იმისა, რომ მოციქულებსა და უხუცესებს იერუსალიმში უკვე მიღებული ჰქონდათ გადაწყვეტილება. ამასთან, შესაძლოა, გალატელ ქრისტიანთაგან ზოგი გარშემო მცხოვრები ზნედაცემული ხალხის გავლენაში მოექცა. ამაზე მიანიშნებს პავლეს სიტყვები, რომლებიც წერილის მე-5 თავის მე-13 მუხლიდან წერილის ბოლომდე გრძელდება. ნებისმიერ შემთხვევაში, მათი გზიდან აცდენის შესახებ ცნობამ პავლე აღძრა, მიეწერა მათთვის და პირდაპირი რჩევებითა და მოწოდებებით წაეხალისებინა. აშკარაა, რომ წერილის უმთავრესი მიზანი მისი მოციქულობის დამტკიცება, იუდაიზმის დამცველთა ცრუსწავლებების გაბათილება და გალატიის კრებების წევრების განმტკიცება იყო.
იუდაიზმის დამცველები ცბიერები და არაგულწრფელები იყვნენ (სქ. 15:1; გლ. 2:4). ეს ცრუმასწავლებლები, რომლებიც იერუსალიმის კრების წარმომადგენლებად ასაღებდნენ თავს, ეწინააღმდეგებოდნენ პავლეს და ეჭვქვეშ აყენებდნენ მის მოციქულობას. მათ სურდათ, ქრისტიანებს წინადაეცვითათ არა იმიტომ, რომ გალატელების სულიერ კეთილდღეობაზე ზრუნავდნენ, არამედ გარეგნული იერსახის შექმნით იუდეველების გულის მოგება და მათი მხრიდან სასტიკი წინააღმდეგობისთვის თავის არიდება უნდოდათ. მათ არ სურდათ, ქრისტესთვის ყოფილიყვნენ დევნილები (გლ. 6:12, 13).
მიზნის მისაღწევად ისინი აცხადებდნენ, რომ პავლემ უშუალოდ იესო ქრისტესგან კი არ მიიღო თავისი დავალება, არამედ ქრისტიანული კრების ზოგიერთი გამოჩენილი ადამიანისგან (გლ. 1:11, 12, 15—20). მათ სურდათ, გალატელები მათი მიმდევრები გამხდარიყვნენ (4:17), ამიტომ პავლეს რომ მათზე გავლენა აღარ ჰქონოდა, უნდა დაემტკიცებინათ, რომ ის მოციქული არ იყო. როგორც ჩანს, ისინი ამბობდნენ, რომ პავლეს როცა აწყობდა, წინადაცვეთას ქადაგებდა (1:10; 5:11). ისინი ცდილობდნენ ქრისტიანობისა და იუდაიზმის შერწყმას, პირდაპირ არ უარყოფდნენ ქრისტეს, მაგრამ არწმუნებდნენ გალატელებს, რომ მათივე სასარგებლოდ უნდა წინადაცვეთილიყვნენ; ეს მათ ქრისტიანულ გზაზე წინსვლაში დაეხმარებოდა; უფრო მეტიც, ისინი გახდებოდნენ აბრაამის ძეები, რომელთანაც პირველად დაიდო წინადაცვეთის შეთანხმება (3:7).
პავლემ გააბათილა ამ ცრუმასწავლებლების არგუმენტები და გაამხნევა გალატელი ძმები, რომ მტკიცედ მდგარიყვნენ ქრისტეში. გამამხნევებელია იმის ცოდნა, რომ გალატიის კრებებმა შეინარჩუნეს ქრისტესადმი ერთგულება და ჭეშმარიტების სვეტი და საყრდენი გახდნენ. მოციქულმა პავლემ ისინი მესამე მისიონერული მოგზაურობის დროს მოინახულა (სქ. 18:23), მოციქულმა პეტრემ კი თავისი პირველი წერილი სხვებთან ერთად გალატელებსაც მისწერა (1პტ. 1:1).
[ჩარჩო]
მნიშვნელოვანი აზრები გალატელებიდან
წერილში ხაზგასმულია, რომ უნდა დავაფასოთ იესო ქრისტეს მეშვეობით ჭეშმარიტი ქრისტიანებისთვის ბოძებული თავისუფლება.
დაიწერა ერთი ან რამდენიმე წლის შემდეგ, რაც გალატელებმა გაიგეს, რომ ხელმძღვანელი საბჭოს გადაწყვეტილებით, ქრისტიანებს წინადაცვეთა არ მოეთხოვებოდათ.
პავლე იცავს თავის მოციქულობას
პავლე მოციქულად იესო ქრისტემ და ღმერთმა დანიშნეს და არა ადამიანებმა. სასიხარულო ცნობის ქადაგების დაწყებამდე პავლე იერუსალიმში მყოფ მოციქულებთან არ მოთათბირებულა. მხოლოდ სამი წლის შემდეგ მცირე ხნით შეხვდა კეფასა და იაკობს (1:1, 13—24).
სასიხარულო ცნობა, რომელსაც ის აუწყებდა, ადამიანისგან კი არ ჰქონდა მიღებული, არამედ იესო ქრისტესგან გამოცხადებით (1:10—12).
პავლეს გამოცხადება ჰქონდა, რის გამოც ბარნაბასა და ტიტესთან ერთად იერუსალიმში ჩავიდა, რათა წინადაცვეთის საკითხი გადაეწყვიტათ. იაკობისგან, პეტრესა და იოანესგან მას ახალი არაფერი გაუგია. ისინი აღიარებდნენ, რომ ის უცხოტომელების მოციქულად იყო არჩეული (2:1—10).
იერუსალიმიდან ჩასული ძმების შიშით პეტრე ანტიოქიაში არაიუდეველ მორწმუნეებს ჩამოშორდა, რის გამოც პავლემ შეაგონა (2:11—14).
მართლად აღიარება მხოლოდ ქრისტესადმი რწმენით არის შესაძლებელი და არა კანონით დადგენილი საქმეებით
მართლად აღიარება კანონით დადგენილი საქმეებით რომ ყოფილიყო შესაძლებელი, ქრისტეს სიკვდილი საჭირო არ იქნებოდა (2:15—21).
გალატელებმა ღვთის სული კანონით დადგენილი საქმეების გამო კი არ მიიღეს, არამედ სასიხარულო ცნობის მიმართ გამოვლენილი რწმენის გამო (3:1—5).
აბრაამის ნამდვილი ძეები ისინი არიან, ვისაც მისნაირი რწმენა აქვთ (3:6—9, 26—29).
ვინც კანონით დადგენილი საქმეებით ცდილობს, მართლად იყოს აღიარებული, დაწყევლილია, რადგან სრულყოფილად ვერ იცავს კანონს (3:10—14).
კანონით არ გაუქმებულა ის დანაპირები, რომელსაც აბრაამთან დადებული შეთანხმება ითვალისწინებდა. კანონმა ცხადი გახადა შეცოდებები. ის ქრისტემდე მიმყვანი აღმზრდელი იყო (3:15—25).
მყარად იდექით და ნუ დაკარგავთ ქრისტესგან ბოძებულ თავისუფლებას
თავისი სიკვდილით იესო ქრისტემ გაათავისუფლა კანონს დაქვემდებარებულნი და ღვთის შვილებად გახდომის შესაძლებლობა მისცა (4:1—7).
დღეების, თვეების, დროებისა და წლების დაცვით ისინი დაუბრუნდებოდნენ მონობას და მოახლე ქალის, აგარის შვილს, ისმაელს დაემსგავსებოდნენ, რომელიც აბრაამმა დედამისთან ერთად სახლიდან გაუშვა (4:8—31).
ვინაიდან ცოდვის მონობისგან იყვნენ გათავისუფლებულები და კანონის დაცვაც აღარ მოეთხოვებოდათ, წინააღმდეგობა უნდა გაეწიათ მათთვის, ვინც კვლავ მონობის უღელს დაადგამდა მათ (1:6—9; 5:1—12; 6:12—16).
ბოროტად ნუ გამოიყენებთ თავისუფლებას, არამედ იარეთ ღვთის სულით, გამოავლინეთ მისი ნაყოფი და მოერიდეთ ხორცის საქმეებს (5:13—26).
რბილად მიუდექით მათ, ვინც მცდარ ნაბიჯს გადადგამს და გამოასწორეთ. თითოეულმა თავისი სატარებელი უნდა ატაროს (6:1—5).