არის თუ არა რელიგიური ჭეშმარიტება მისაწვდომი?
სულიერ ცოდნას დაწაფებულმა მამაკაცმა, რომელიც ცხოვრობდა შვედეთის სტუდქალაქ უფსალაში, გადაწყვიტა შეესწავლა თავისი ქალაქის სხვადასხვა რელიგიის მიმდევართა რწმენა და სწვეოდა მათი თაყვანისმცემლობის ადგილებს. ის უსმენდა, თუ როგორ ქადაგებდა მათი სამღვდელოება და ინტერვიუს იღებდა ზოგიერთი წევრისგან. როგორც მან შეამჩნია, მხოლოდ იეჰოვას მოწმეები ამბობდნენ დარწმუნებით, რომ „იპოვეს ჭეშმარიტება“. მას შემდეგ, რაც გაეცნო მრავალი რელიგიის შეხედულებებს, ეს მამაკაცი დაინტერესდა, თუ რატომ ამბობდნენ იეჰოვას მოწმეები ამას.
გიფიქრია თუ არა იმის შესახებ, თუ როგორ არის შესაძლებელი, იპოვო რელიგიასთან დაკავშირებული ჭეშმარიტება? ნუთუ შესაძლებელია განსაზღვრო, თუ რას შეიძლება ეწოდოს აბსოლუტური ჭეშმარიტება?
ფილოსოფია და ჭეშმარიტება
მათ, რომლებიც სწავლობდნენ ფილოსოფიას, განუვითარდათ თვალსაზრისი, რომ აბსოლუტური ჭეშმარიტება ადამიანის გონებისთვის მიუწვდომელია. ალბათ უკვე იცი, რომ ფილოსოფია განისაზღვრება, როგორც „მეცნიერება, რომელიც ცდილობს განმარტოს არსებობისა და სიცოცხლის საწყისი“. თუმცა, ჩვეულებრივ, ფილოსოფია იშვიათად თუ მიიწევს წინ. ნაშრომში „ფილოსოფიის ისტორია“ (Filosofins Historia), შვედი ავტორი ალფ ალბერგი წერდა: „მრავალი საკითხი ფილოსოფიაში ისეთი არსის მქონეა, რომ შეუძლებელია ნათელი პასუხი გაეცეს მათ. . . მრავალ ადამიანს აქვს ისეთი თვალსაზრისი, რომ მეტაფიზიკასთან დაკავშირებული ყველა პრობლემა [რომელიც დაკავშირებულია მატერიის უპირველეს პრინციპებთან] მიეკუთვნება. . . ამ ჯგუფს“.
მაგრამ ისინი, რომლებიც ფილოსოფიის საშუალებით ცდილობდნენ, ეპოვათ პასუხი სიცოცხლესთან დაკავშირებულ მნიშვნელოვან საკითხებზე, ხშირად, ისე კვდებოდნენ, რომ ამ კითხვებზე პასუხს ვერ პოულობდნენ და იტანჯებოდნენ. წიგნში „რელიგიური რწმენისა და აზროვნების მიმდინარეობები“ (Tankelinjer och trosformer) შვედი ავტორი გუნარ ასპელინი წერდა: „ერთადერთი, რასაც ვხვდებით, არის ის, რომ ბუნებას არავითარი ინტერესი არა აქვს ადამიანის მიმართ, ისევე, როგორც პეპლის ან ქინქლის მიმართ. . . ჩვენ ვართ უძლურნი, აბსოლუტურად უძლურნი ბუნების იმ ძალების წინაშე, რომლებიც ურთიერთმოქმედებენ კოსმოსსა და ჩვენს შინაგან სამყაროში. სიცოცხლის შესახებ თვალსაზრისი არის ის, რაც საუკუნის დასასრულს ასე ხშირად გვხვდება ლიტერატურაში, სადაც ადამიანებმა ჩააქსოვეს თავიანთი რწმენა პროგრესის მიმართ და ოცნება უკეთესი მომავლის შესახებ“.
საჭიროა თუ არა ჭეშმარიტების გამოცხადება?
ნათელია, რომ ადამიანთა ძალისხმევა სიცოცხლის შესახებ ჭეშმარიტების ძიებაში დამარცხდა და, როგორც ჩანს, ისინი ვერასოდეს მიაღწევენ წარმატებას. საკმაოდ საფუძვლიანი მიზეზი არსებობს იმისათვის, რომ დაასკვნა: აუცილებელია გამოცხადება ღვთისგან. ის, რასაც უწოდებენ დედა ბუნებას, სწორედ ის გვთავაზობს ზოგიერთ გამოცხადებას. თვით იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც ის არ იძლევა გადამწყვეტ წვრილმანებს სიცოცხლის დასაბამის შესახებ, გვიჩვენებს, რომ არსებობს გაცილებით დამაკმაყოფილებელი პასუხი, ვიდრე მატერიალიზმის მიერ მოცემული განმარტებაა სიცოცხლის შესახებ. მცენარის ყლორტები, რომლებიც მიიწევს მზისკენ, ემორჩილება კანონებს, რომლებიც განსხვავდება მღვიმეში ჩამონგრეულ ქვებზე მოქმედი კანონებისგან. ბუნებაში არსებული ცოცხალი ორგანიზმები ხელს უწყობენ საკუთარი თავის განვითარებასა და ორგანიზებას, მაგრამ უსულო საგნები ამას ვერ აკეთებენ. რჯულისა და რელიგიის გამოჩენილ მკვლევარს სრული საფუძველი ჰქონდა დაესკვნა: „მისი [ღვთის] უხილავი, მისი მარადიული ძალა და ღვთაება წუთისოფლის დასაბამიდან ქმნილებათა ხილვით შეიცნობა“ (რომაელთა 1:20).
მაგრამ იმ მიზნით, რომ გავერკვეთ, ვინ შექმნა, ანუ ვინ გაუწია ორგანიზება ამ ყველაფერს, გვესაჭიროება უფრო მეტი გამოცხადება ღვთისაგან. ნუთუ არ უნდა მოველოდეთ, რომ ასეთი გამოცხადება არსებობს? და გონივრული არ არის გვჯეროდეს, რომ ის, ვინც შექმნა სიცოცხლე დედამიწაზე, საკუთარი თავის შესახებ განუცხადებდა თავის ქმნილებებს?
ბიბლია არის სწორედ ის წიგნი, რომელიც გვთავაზობს ამ გამოცხადებას. ჟურნალ „საგუშაგო კოშკში“ ხშირად იყო შემოთავაზებული კარგი საფუძველი იმისთვის, რომ ვერწმუნოთ ზემოხსენებულ სიტყვებს და მრავალი მოაზროვნე ადამიანი ეთანხმება მას. აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ მამაკაცები, რომლებმაც დაწერეს ბიბლია, მთელი გულმოდგინებით ცდილობდნენ ნათელი გაეხადათ, რომ თავად არ იყვნენ დაწერილის ავტორები. წინასწარმეტყველთა მიერ თითქმის 300-ზე მეტჯერ არის გამოყენებული ბიბლიაში ისეთი გამოთქმები, როგორიცაა: „ამბობს უფალი“ (ესაია 37:33; იერემია 2:2; ნაუმი 1:12). შენ, შესაძლოა, შეგიმჩნევია, რომ ნებისმიერი პიროვნება, რომელმაც დაწერა წიგნი ან სტატია, ცდილობს აღნიშნოს, რომ წიგნი მისი დამსახურებაა. მაგრამ მათ, ვინც დაწერა ბიბლია, თავიანთი თავი უკანა პლანზე გადასწიეს; ზოგიერთ შემთხვევაში კი ძალიან ძნელია გაარკვიო, თუ ვინ დაწერა ბიბლიის ესა თუ ის წიგნი.
ბიბლიის სხვა მხარე, რომელიც აღსანიშნავია, არის მისი შინაგანი ჰარმონია. მართლაც მნიშვნელოვანია დაუკვირდე, რომ ბიბლიის 66 წიგნი 1 600 წლის განმავლობაში იწერებოდა. დავუშვათ, შეხვედი საჯარო ბიბლიოთეკაში და ამოარჩიე რელიგიური ხასიათის 66 წიგნი, რომლებიც 16 საუკუნის განმავლობაში იწერებოდა. შემდეგ ეს წიგნები შეკარი ერთ ტომად. ნუთუ დარწმუნებული იქნებოდი, რომ ამ ტომში იქნებოდა ერთი საერთო თემა და ერთმანეთში ჰარმონიულად შეთანხმებული ცნობა? — საეჭვოა. საამისოდ სასწაული იქნებოდა აუცილებელი. ახლა კი, განვიხილოთ არსებული: ბიბლიის წიგნებს აქვს ერთი საერთო თემა და ამ წიგნებში მოცემული ცნობები ამტკიცებენ ერთმანეთს. ეს ცხადყოფს, რომ არსებობს პიროვნება, ანუ ავტორი, რომელმაც ხელმძღვანელობა გაუწია ბიბლიის მწერალთა მიერ ჩანაწერების გაკეთებას.
მაგრამ შენ კვლავ იპოვი განსაკუთრებულ მტკიცებებს, რომლებიც ადასტურებს ბიბლიის ღვთიურ საწყისს. მაგალითად, წინასწარმეტყველებები — ინფორმაცია, რომელიც წინასწარ დაიწერა და რომელიც მომავალში განხორციელდება. ისეთი გამოთქმები, როგორიცაა: „იმ დღიდან იქნება“ და „უკანასკნელ დღეებში იქნება“ — მისი განმასხვავებელი თავისებურებაა (ესაია 2:2; 11:10, 11; 23:15; ეზეკიელი 38:18; ოსია 2:23–25; ზაქარია 13:2–4). მრავალი ასწლეულის წინ, ვიდრე იესო ქრისტე გამოჩნდებოდა დედამიწაზე, ებრაული წერილები წინასწარმეტყველებდა მისი ცხოვრების წვრილმანების შესახებ — მისი დაბადებიდან სიკვდილამდე. შეუძლებელია სხვა დასკვნამდე მიხვიდე და არ აღიარო, რომ ბიბლია არის სიცოცხლის შესახებ ჭეშმარიტების მომცემი წყარო. თავად იესო ადასტურებს: „შენი სიტყვა ჭეშმარიტებაა“ (იოანე 17:17).
რელიგია და ჭეშმარიტება
თვით ისეთი ადამიანებიც კი, რომლებიც ამბობენ, რომ სწამთ ბიბლიის, სჯერათ, რომ აბსოლუტური ჭეშმარიტება მიუწვდომელია. შეერთებულ შტატებში ერთ-ერთმა მღვდელმა, ჯონ ს. სპონგმა აღნიშნა: „ჩვენ უნდა. . . შევიცვალოთ ის თვალსაზრისი, რომ თითქოს ვფლობთ ჭეშმარიტებას და სხვებიც უნდა მივიდნენ იმ დასკვნამდე, რომელიც ჩვენ გვაქვს, და შევიგნოთ, რომ აბსოლუტური ჭეშმარიტების შეცნობა ჩვენს გაგებას აღემატება“. რომის კათოლიკე მწერალმა, კრისტოფერ დერიკმა მოიხსენია ჭეშმარიტების ძიებასთან დაკავშირებული ასეთი უარყოფითი თვალსაზრისის გამომწვევი მიზეზი: „რელიგიური ‘ჭეშმარიტების’ შესახებ ნებისმიერი საუბარი ნიშნავს იმის რწმუნებას, რომ გაქვს ცოდნა. . . და ამბობ, რომ შესაძლოა სხვა ცდება; ეს კი საერთოდ არ არის მისაღები“.
როგორც მოაზროვნე პიროვნება, დიდ სარგებელს მიიღებ, როდესაც განიხილავ ზოგიერთ სათანადო საკითხს. ჭეშმარიტება რომ მიუწვდომელი ყოფილიყო, ნუთუ იესო იტყოდა: „შეიცნობთ ჭეშმარიტებას და ჭეშმარიტება გაგათავისუფლებთ“? და რატომ თქვა იესოს ერთ-ერთმა მოციქულმა, რომ ღმერთს სურს, „ყველა ადამიანი გადარჩეს და მიაღწიოს ჭეშმარიტების შემეცნებას“? ქრისტიანულ-ბერძნულ წერილებში ასზე მეტჯერ რატომ გვხვდება სიტყვა „ჭეშმარიტება“ რწმენასთან დაკავშირებით? დიახ რატომ, თუ ჭეშმარიტება მიუწვდომელია? (იოანე 8:32; 1 ტიმოთე 2:3, 4).
იესომ მხოლოდ იმაზე კი არ გაამახვილა ყურადღება, რომ ჭეშმარიტება მისაწვდომია, არამედ ისიც თქვა, რომ ჭეშმარიტების პოვნა აუცილებელია, თუ გვსურს, რომ ჩვენი თაყვანისცემა ღმერთისთვის მოსაწონი იყოს. როდესაც სამარიელი ქალი დაინტერესდა, თუ რა იყო ჭეშმარიტი თაყვანისმცემლობის ფორმა — ებრაელების თაყვანისმცემლობა იერუსალიმში, თუ სამარიელთა თაყვანისმცემლობა გერიზიმის მთაზე — იესოს არ უპასუხია, რომ ჭეშმარიტება მიუწვდომელია. პირიქით, მან თქვა: „ჭეშმარიტი თაყვანისმცემლნი თაყვანს სცემენ მამას სულითა და ჭეშმარიტებით, რადგან მამაც სწორედ ასეთ თაყვანისმცემლებს ეძებს თავისთვის. ღმერთი არის სული და მისი თაყვანისმცემელნი თაყვანს უნდა სცემდნენ სულითა და ჭეშმარიტებით“ (იოანე 4:23, 24).
მრავალი ადამიანი ირწმუნება: „ბიბლიის ახსნა სხვადასხვანაირად შეიძლება, ასე რომ, არავის შეუძლია იყოს დარწმუნებული, თუ რომელია ჭეშმარიტი“. მაგრამ ნამდვილად არის ბიბლია ისე გაუგებრად დაწერილი, რომ შეუძლებელია მტკიცედ იცოდე, თუ როგორ ჩასწვდე მას? ფაქტია, რომ ზოგიერთი წინასწარმეტყველების ან სიმბოლური სიტყვების გაგება ძნელია. მაგალითად, ღმერთმა წინასწარმეტყველ დანიელს უთხრა, რომ მის მიერ წინასწარმეტყველური ენით დაწერილი წიგნი, ნაწილობრივ გაუგებარი იქნებოდა „ბოლო ჟამამდე“ (დანიელი 12:9). ცხადია, რომ ზოგიერთ იგავსა და სიმბოლოს ახსნა ესაჭიროება.
მაგრამ ნათელია, რომ ღვთისადმი ჭშმარიტი თაყვანისმცემლობისთვის მნიშვნელოვან ქრისტიანულ მოძღვრებასა და მორალურ ღირსებებთან დაკავშირებულ საკითხებში ბიბლია ძალიან პირდაპირია. მასში არ არის არავითარი ურთიერთსაწინააღმდეგო ინტერპრეტაცია. ეფესელთა მიმართ ეპისტოლეში ქრისტიანულ რწმენაზე ნათქვამია, რომ რწმენა „ერთია“, რითაც ნაჩვენებია, რომ არ უნდა იყოს რამდენიმე რწმენა (ეფესელთა 4:4–6). შესაძლოა, შენ გაინტერესებს: «თუ შეუძლებელია, რომ ბიბლიას სხვადასხვა ზუსტი ახსნა ჰქონდეს, რატომ არსებობს ამდენი „ქრისტიანული“ სექტა?» ჩვენ ამ კითხვაზე პასუხს ვიპოვით, თუ განვიხილავთ ქრისტეს მოციქულების სიკვდილის შემდგომ პერიოდს და ჭეშმარიტი ქრისტიანული რწმენისგან განდგომილებას, რომელიც იმ დროისთვის განვითარდა.
‘ ხორბალი და ღვარძლი’
იესომ ეს განდგომილება იწინასწარმეტყველა იგავში ხორბლისა და ღვარძლის შესახებ. შემდეგ თავად განმარტა, რომ „ხორბალი“ ასიმბოლოებს ჭეშმარიტ ქრისტიანებს; „ღვარძლი“ — ცრუ, ანუ განდგომილ ქრისტიანებს. ‘როცა ხალხი დაიძინებდა’, — თქვა იესომ, — „მტერი“ ღვარძლს დათესავდა ხორბლის ყანაში. ეს თესვა დაიწყო მაშინ, როდესაც იესოს მოციქულები სიკვდილის ძილს მიეცნენ. იგავი ამბობს, რომ ჭეშმარიტ ქრისტიანებში ცრუ ქრისტიანების შერევა გაგრძელდებოდა ‘წუთისოფლის აღსასრულამდე’. ამგვარად, საუკუნეების განმავლობაში ჭეშმარიტი ქრისტიანობის რაობა ბნელით იყო მოცული, რადგან რელიგიურ მინდორზე არსებითად ნომინალური ქრისტიანები სჭარბობდნენ. მაგრამ ‘წუთისოფლის აღსასრულისას’ მოხდებოდა ცვლილებები. „კაცის ძე“ მოავლენდა „თავის ანგელოზებს“, რომ ცრუ ქრისტიანები ჭეშმარიტი ქრისტიანებისაგან გამოერჩია. ეს ნიშნავს იმას, რომ ქრისტიანული კრება ადვილი ამოსაცნობი იქნებოდა, რადგან ისეთი მდგომარეობა ექნებოდა, როგორიც იყო მოციქულების დროს (მათე 13:24–30, 36–43).
როგორც ესაიას, ასევე მიქას წინასწარმეტყველებაში ნაქვამია, რომ ჭეშმარიტ ქრისტიანთა ეს შეკრება „უკანასკნელ დღეებში“ მოხდებოდა. ესაია ამბობს: „უკანასკნელ დღეებში იქნება, რომ უფლის სახლის მთა მთათა სათავეში დადგინდება, აღიმართება მწვერვალებზე მაღლა და ყოველი ერი მისკენ დაიწყებს დენას. დაიძრება უთვალავი ხალხი და იტყვის: მოდი, ავიდეთ უფლის მთაზე, იაკობის სახლში; გვასწავლოს თავისი გზები და მისი ბილიკებით ვიაროთ“. გონივრულად რომ შევხედოთ ფაქტებს, ნათელია, რომ ესაიას წინასწარმეტყველება ჩვენს დროში სრულდება (ესაია 2:2, 3; მიქა 4:1–3).
მაგრამ ქრისტიანული კრების ზრდა ადამიანთა ძალისხმევით არ ხდება. იესომ იწინასწარმეტყველა, რომ „მოავლენს. . . თავის ანგელოზებს“, რათა შეასრულონ შეკრების საქმიანობა. იესომ ასევე აღნიშნა ამ საქმიანობის სპეციალური მიზანი: „მაშინ მართალნი გაბრწყინდებიან, როგორც მზე, თავიანთი მამის სასუფეველში“ (მათე 13:43). ეს ცხადყოფს, რომ საგანმანათლებლო, ანუ აღმზრდელობითი საქმიანობა ქრისტიანული კრების მიერ ჩატარდებოდა მთელ მსოფლიოში.
იეჰოვას მოწმეები ხედავენ იმ წინასწარმეტყველებათა განხორციელებას, რომლებიც საგანმანათლებლო საქმიანობას შეეხება და რომელსაც თავად ასრულებენ დღეს 232 ქვეყანაში. თუ ბიბლიასთან შევადარებთ იეჰოვას მოწმეების რწმენას, ქცევის ნორმებსა და ორგანიზებას, მიუკერძოებელი ადამიანი ნათლად დაინახავს, რომ ისინი ჰარმონიაშია ყოველივესთან, რაც პირველი საუკუნის ქრისტიანულ კრებაში იყო. იეჰოვას მოწმეები თავიანთ რწმენაზე ამბობენ, რომ „ჭეშმარიტებაა“, მაგრამ ამას ისინი საკუთარ უპირატესობაში თავდაჯერებულობით არ აკეთებენ. პირიქით, ისინი ამას ამბობენ იმის გამო, რომ მათ ღრმად შეისწავლეს ბიბლია, ღმერთის სიტყვა და მიჰყვებიან მას, როგორც ერთადერთ სტანდარტს, რითაც შესაძლებელია სამართლიანად განისაზღვროს რელიგია.
ადრინდელი ქრისტიანები თავიანთ რწმენას ‘ჭეშმარიტებად’ იხსენიებდნენ (1 ტიმოთე 3:15; 2 პეტრე 2:2; 2 იოანე 1). ის, რაც მათთვის ჭეშმარიტება იყო, დღეს ჩვენთვისაც უნდა იყოს ჭეშმარიტება. იეჰოვას მოწმეები იწვევენ ყველას, რომ დარწმუნდნენ ამაში ბიბლიის შესწავლის საშუალებით. ჩვენ ვიმედოვნებთ, ასეთი მოქმედებით შენც იგრძნობ სიხარულს, რაც მხოლოდ იმით კი არ არის გამოწვეული, რომ იპოვე ის რელიგია, რომელიც აღემატება სხვებს, არამედ იმით, რომ იპოვე ჭეშმარიტება!
[ჩარჩო მე-5 გვერდზე]
ზოგიერთი ფილოსოფიური ვერსია, რომელიც ეწინააღმდეგება ჭეშმარიტებას
პოზიტივიზმი: თვალსაზრისი, რომ რელიგიური ხასიათის იდეები არის დაუმტკიცებელი აბსურდი და ფილოსოფიის მიზანია ჩამოაყალიბოს პოზიტიური მეცნიერებები ერთ მთლიანობად.
ეგზისტენციალიზმი: მეორე მსოფლო ომის დროს ამ მიმდინარეობამ თავის მიმდევრებზე მოახდინა უდიდესი შიშის ჩამნერგავი ზეგავლენა და ამიტომაც ცხოვრების შესახებ მათ პესიმისტური განწყობილება განუვითარდათ. ეს მიმდინარეობა განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს გამოკვლევას. ადამიანის გამოუთქმელ ტანჯვას სიკვდილისა და სიცოცხლის სიცარიელის წინაშე. ჟან პოლ სარტრემ თქვა, რომ რადგან არ არსებობს ღმერთი, ადამიანი მიტოვებულია და ცოცხლობს სამყაროში, რომელიც აბსოლუტურად გულგრილია.
სკეპტიციზმი: ამ მიმდინარეობის წევრებს მიაჩნიათ, რომ შეუძლებელია არსებობის შესახებ რაიმე ობიექტური უნივერსალური ცოდნის — ნებისმიერი ჭეშმარიტების — მიღწევა დაკვირვებისა და მსჯელობის საფუძველზე.
პრაგმატიზმი: ჩვენი რწმენის ჭეშმარიტ ფასეულობად მიიჩნევს ადამიანის სასარგებლოდ ამ რწმენის პრაქტიკულ გამოყენებას, რაც არის განათლების, მორალისა და პოლიტიკის განახლება. ამ მიმდინარეობასაც ჭეშმარიტება არავითარ ფასეულობად არ მიაჩნია.
[სურათის საავტორო უფლება 2 გვერდზე]
გვერდი 3: მარცხნიდან მეორე: Second from left: Courtesy of The British Museum; მარჯვნივ: Sung Kyun Kwan University, Seoul, Korea