თავშესაფარი ქალაქები — ღმერთის გულმოწყალე ღონისძიება
„გქონდეთ ეს ექვსი ქალაქი თავშესაფრად, რათა იქ თავი შეაფაროს ყველამ, ვისაც უნებურად შემოაკვდება კაცი“ (რიცხვნი 35:15).
იეჰოვა ღმერთისთვის ადამიანის სიცოცხლე არის წმინდა. ადამიანის სიცოცხლე კი სისხლშია (ლევიანნი 17:11, 14). ამიტომ კაენი, დედამიწაზე პირველშობილი ადამიანი, სისხლის ღვრაში გახდა დამნაშავე, როდესაც თავისი ძმა აბელი მოკლა. ამის გამო ღმერთმა კაენს უთხრა: „შენი ძმის სისხლი მიწიდან შემომღაღადებს“. მკვლელობის ადგილზე დაღვრილი სისხლის ლაქა უხმოდ მეტყველებდა და მოწმობდა, რომ სიცოცხლე მხეცურად იყო შემოკლებული. აბელის სისხლი შურისგებისთვის შეჰღაღადებდა ღმერთს (დაბადება 4:4–11).
2 ღმერთის პატივისცემა ადამიანის სიცოცხლისადმი ხაზგასმული იყო, როდესაც ნოე და მისი ოჯახი, დიდი წარღვნისგან გადარჩენილები, კიდობნიდან გამოვიდნენ. იმ დროს ადამიანებს იეჰოვა ღმერთმა ცხოველების ხორცი დაუმატა საჭმელად, მაგრამ სისხლის გარეშე. მან ასევე დაადგინა: „მე კი თქვენს სისხლს თქვენი სიცოცხლის წილ მოვიკითხავ, ყოველ მხეცს მოვკითხავ, ადამიანს მოვკითხავ, თქვენ მოგკითხავთ ერთმანეთის სიცოცხლეს. ვინც ადამიანის სისხლს დაღვრის, ადამიანის მიერვე დაიღვრება მისი სისხლი, რადგან ღვთის ხატად შეიქმნა ადამი“ (დაბადება 9:5, 6). იეჰოვამ აღიარა მსხვერპლის უახლოესი ნათესავის უფლება, მოეკლა მკვლელი, როდესაც შეხვდებოდა (რიცხვნი 35:19).
3 წინასწარმეტყველ მოსეს მეშვეობით ისრაელისადმი მიცემულ რჯულში, ხელმეორედ გაესვა ხაზი ადამიანის სიცოცხლის სიწმინდეს. მაგალითად, ღმერთმა უბრძანა: „არა კლა“ (გამოსვლა 20:13). სიცოცხლისადმი პატივისცემა იქიდანაც ჩანდა, რაც მოსეს რჯულში იყო ნათქვამი უბედური შემთხვევის დროს, თვით ორსულ ქალთან დაკავშირებით. თუ ორ მამაკაცს შორის ჩხუბის დროს ქალს ან მის ჯერარშობილ შვილს უბედურება შეემთხვეოდა, მოსამართლეები ითვალისწინებდნენ სიტუაციას და წინასწარგანზრახულობას, მაგრამ მსჯავრი შეიძლება ყოფილიყო „სიცოცხლე სიცოცხლის წილ“ (გამოსვლა 21:22–25). მაგრამ შეეძლო თუ არა ისრაელ მკვლელს როგორმე გაქცეოდა თავისი ძალმომრეობის პასუხისმგებლობას?
თავშესაფარი მკვლელებისთვის?
4 ისრაელის გარდა, სხვა ერებში მკვლელებისა და სხვა დამნაშავეებისთვის დაშვებული იყო გასახიზნი, ანუ თავშესაფარი ადგილი. ეს იყო ძველ ეფესოში, ქალღმერთ არტემიდეს ტაძარში. მსგავსი ადგილების შესახებ ნათქვამია: „ზოგიერთმა ტაძარმა ხელი შეუწყო დამნაშავეობის ზრდას; და ხშირად ასეთი თავშესაფარი ადგილების რაოდენობის შემცირება საჭირო ხდებოდა. ათენში, მხოლოდ გარკვეული ტაძრები იყო კანონით აღიარებული თავშესაფრად (მაგალითად, ტაძარი თესეიონი, მონებისთვის); ტიბერიუსის დროს ტაძრებში, თავზე ხელაღებული ადამიანების შეკრება იმდენად საშიში გახდა, რომ თავშესაფარი ადგილები შემცირებულ იქნა რამდენიმე ქალაქით (22 წელს)“ („იუდაური ენციკლოპედია“, 1909, ტომი II, გვერდი 256 [The Jewish Encyclopedia]). მოგვიანებით ქრისტიანული სამყაროს ეკლესიები გადაიქცა თავშესაფარ ადგილებად, ეს კი ხელს უწყობდა სახელმწიფო ხელისუფლების ძალის სამღვდელოების ხელში გადასვლას და მოქმედებდა სათანადო მართლმსაჯულების შესრულების წინააღმდეგ. საბოლოოდ ამ ღონისძიების არასწორმა გამოყენებამ მისი გაუქმება გამოიწვია.
5 ისრაელში განზრახ მკვლელებისთვის არ იყო გათვალისწინებული გასახიზნი ან თავშესაფარი ადგილი. თვით ღმერთის სამსხვერპლოსთან მსახური ლევიანი მღვდელი ექვემდებარებოდა სიკვდილს განზრახ ჩადენილი მკვლელობის გამო (გამოსვლა 21:12–14). უფრო მეტიც, თუ ვინმეს დაუდევრობა სიკვდილს გამოიწვევდა, რჯული არ ათავისუფლებდა დამნაშავეს პასუხისმგებლობისგან. მაგალითად, კაცს თავისი ახალი სახლის ბანისთვის მოაჯირი უნდა შემოევლო. წინააღმდეგ შემთხვევაში, სისხლის ღვრაში დადანაშაულდებოდა ის სახლი, რომლის ბანიდანაც გადმოვარდებოდა ვინმე და მოკვდებოდა (მეორე რჯული 22:8). გარდა ამისა, თუ მარქენალი ხარის პატრონი გაფრთხილებული იყო, მაგრამ ის არ დააბამდა პირუტყვს და ხარი ვინმეს მოკლავდა, მაშინ პატრონი სისხლის ღვრაში ხდებოდა დამნაშავე და შეიძლება სიკვდილით დასჯილიყო (გამოსვლა 21:28–32). კიდევ ერთი მტკიცება, რომ ღმერთი დიდად აფასებს სიცოცხლეს, ჩანს იქიდანაც, რომ ქურდის ცემით მკვლელი მაშინ იყო სისხლის ღვრაში დამნაშავე, თუ ეს მოხდებოდა დღისით, როცა მძარცველის დანახვა და ამოცნობა შეიძლებოდა (გამოსვლა 22:1, 2). ნათელია, რომ ღმერთის სრულიად გაწონასწორებული, მარეგულირებელი კანონები განზრახ მკვლელებს არ ათავისუფლებდა სასიკვდილო სასჯელისგან.
6 თუ ძველ ისრაელში მკვლელობა მოხდებოდა, მაშინ მსხვერპლის სისხლი უნდა აღებულიყო. კანონი „სიცოცხლე სიცოცხლის წილ“ მაშინ სრულდებოდა, როდესაც ‘მესისხლე’ მოკლავდა მკვლელს (რიცხვნი 35:19). მესისხლე მოკლულის უახლოესი ნათესავი მამაკაცი უნდა ყოფილიყო. მაგრამ რა შეიძლება ითქვას განუზრახველი მკვლელის შესახებ?
იეჰოვას გულმოწყალე ღონისძიება
7 მათთვის, ვინც შემთხვევით ან განუზრახველად მოკლავდა ვინმეს, იეჰოვამ სიყვარულით გაითვალისწინა თავშესაფარი ქალაქები. ამის შესახებ მოსეს ეთქვა: „ელაპარაკე ისრაელიანებს და უთხარი მათ: როცა გადახვალთ იორდანეს გაღმა ქანაანის ქვეყანაში, დაიგულეთ ზოგიერთი ქალაქი, თავშესაფარ ქალაქებად გქონდეთ ისინი, სადაც შეეძლება თავის შეფარება მკვლელს, რომელსაც უნებურად შემოაკვდება კაცი. გქონდეთ ეს ქალაქები თავშესაფარად შურისმაძიებლისაგან, რათა არ მოიკლას მკვლელი, ვიდრე საზოგადოების წინაშე წარდგებოდეს სამსჯავროდ. ექვსი უნდა იყოს ქალაქი, რომელსაც თავშესაფრად განაწესებთ. სამი ქალაქი იორდანეს გაღმა უნდა მისცეთ და სამი ქალაქი ქანაანის ქვეყანაში უნდა მისცეთ. თავშესაფარი ქალაქები იქნება ისინი. ისრაელიანებს, მდგმურს და თქვენს შორის დამკვიდრებულს გქონდეთ ეს ექვსი ქალაქი თავშესაფრად, რათა იქ თავი შეაფაროს ყველამ, ვისაც უნებურად შემოაკვდება კაცი“ (რიცხვნი 35:9–15).
8 როდესაც ისრაელები შევიდნენ აღთქმულ მიწაზე, მათ მორჩილებით დაადგინეს ექვსი თავშესაფარი ქალაქი. ამ ქალაქებიდან სამი — კედეში, შექემი, ხებრონი — მდინარე იორდანეს დასავლეთით მდებარეობდა. იორდანეს აღმოსავლეთით კი გოლანი, რაბათი და ბეცერი იყო თავშესაფარი ქალაქები. ექვსი თავშესაფარი ქალაქი კარგ მდგომარეობაში მყოფ გზებზე მოხერხებულად იყო განლაგებული. ამ გზებზე, შესაბამის ადგილებზე იყო ნიშნები წარწერით „თავშესაფარი“. ეს ნიშნები თავშესაფარი ქალაქებისკენ მიმავალ გზას მიუთითებდნენ და განუზრახველ მკვლელს თავისი სიცოცხლის გადასარჩენად შეეძლო გაქცეულიყო ერთ-ერთში. იქ ის მესისხლესგან დაიცავდა თავს (იესო ნავეს ძე 20:2–9).
9 რატომ გაითვალისწინა ღმერთმა თავშესაფარი ქალაქები? ისინი გათვალისწინებული იყო, რომ მიწა არ შებღალულიყო უდანაშაულო სისხლით და ხალხი არ დადანაშაულებულიყო სისხლის ღვრაში (მეორე რჯული 19:10). ვის უნდა ესარგებლა თავშესაფარი ქალაქებით? რჯული ამბობს: „ისრაელიანებს, მდგმურს და თქვენს შორის დამკვიდრებულს გქონდეთ ეს ექვსი ქალაქი თავშესაფრად, რათა იქ თავი შეაფაროს ყველამ, ვისაც უნებურად შემოაკვდება კაცი“ (რიცხვნი 35:15). ამგვარად, მოწყალების დროს მიუკერძოებლობა და სამართლიანობა რომ ყოფილიყო, იეჰოვამ უთხრა ისრაელებს, რომ გამოეყოთ თავშესაფარი ქალაქები განუზრახველი მკვლელებისთვის, რომლებიც იყვნენ 1) ეროვნებით ისრაელები, 2) მდგმურები ისრაელში ან 3) სხვა ქვეყნიდან დამკვიდრებულები ამ მიწაზე.
10 აღსანიშნავია, რომ ღმერთის კანონით თვით განუზრახველი მკვლელი სიკვდილით უნდა დასჯილიყო: „ვინც ადამიანის სისხლს დაღვრის, ადამიანის მიერვე დაიღვრება მისი სისხლი“. მაშასადამე, ეს მხოლოდ იეჰოვა ღმერთის გულმოწყალე ღონისძიება იყო, რომ განუზრახველ მკვლელს შეეძლო ერთ-ერთ თავშესაფარ ქალაქში გაქცევა. ნათელია, ხალხი თანაუგრძნობდა მას, ვინც მესისხლესგან გარბოდა, ვინაიდან თითოეულს ჰქონდა შეგნებული, რომ შეიძლებოდა უნებურად მათაც ჩაედინათ მსგავსი დანაშაული, რის გამოც თავშესაფარი და მოწყალება დასჭირდებოდათ.
გაქცევა თავშესაფრისთვის
11 ილუსტრაცია დაგვეხმარება, უფრო მეტად დავაფასოთ ღმერთის გულმოწყალე ღონისძიება თავშესაფრისთვის. წარმოიდგინე, რომ შენ ხარ ის კაცი, რომელიც ხეს ჭრიდა ძველ ისრაელში. უეცრად ტარს ცული გასძვრა და შემთხვევით მოკლა შენთან მომუშავე. რას გააკეთებდი? რჯულში გათვალისწინებული იყო ასეთი სიტუაცია. უეჭველია, შენ გამოიყენებდი ღმერთისგან ბოძებულ ღონისძიებას: „აი, წესი მკვლელისთვის, რომელმაც თავი უნდა შეაფაროს იქ, რომ გადარჩეს: ვისაც უნებურად შემოაკვდება თავისი მოყვასი, ისე რომ არ ჰქონია მისი მტრობა არც გუშინ, არც გუშინწინ, ან ვინც თავის მოყვასთან ერთად წავა ტყეში შეშის მოსაჭრელად, მოიქნევს ცულს ხის წასაქცევად, ტარს რკინა წასძვრება, მოხვდება მის მოყვასს და მოკლავს, ამ კაცმა ერთ-ერთ ამ ქალაქთაგანს უნდა შეაფაროს თავი, რომ გადარჩეს“ (მეორე რჯული 19:4, 5). მაგრამ თავშესაფარ ქალაქამდეც რომ მიგეღწია, შენ მაინც არ გათავისუფლდებოდი მომხდარის მთელი პასუხისმგებლობისგან.
12 მიუხედავად იმისა, რომ სტუმართმოყვარეობით მიგიღებდნენ, თავშესაფარი ქალაქის კარიბჭესთან უხუცესებისთვის უნდა აგეხსნა შენი სიტუაცია. ქალაქში შესვლის შემდეგ, ისევ უკან დაგაბრუნებდნენ გასასამართლებლად ისრაელის კრების წარმომადგენელი უხუცესების წინაშე, იმ ქალაქის კარიბჭესთან, რომლის მართლმსაჯულებასაც ექვემდებარებოდა ის რაიონი, სადაც მკვლელობა მოხდა. იქ შენი უდანაშაულობის დამტკიცების საშუალება მოგეცემოდა.
მკვლელების გასამართლების პროცესი
13 სასამართლოს დროს უხუცესების წინაშე იმ ქალაქის კარიბჭესთან, რომელიც პასუხისმგებელი იყო რაიონზე სადაც მკვლელობა მოხდა, უეჭველად შეამჩნევდი, რომ მეტ ყურადღებას შენს ადრინდელ ქცევაზე გადაიტანდნენ რისი მადლიერიც იქნებოდი. უხუცესები დიდი სიფრთხილით აწონიდნენ შენს დამოკიდებულებას მსხვერპლისადმი. თუ გძულდა ის, თუ უსაფრდებოდი და თუ განზრახ მოკალი? თუ ასე იქნებოდა, მაშინ უხუცესები გადაგცემდნენ მესისხლეს და შენ მოკვდებოდი. ამ პასუხისმგებელ მამაკაცებს შეგნებული ჰქონდათ რჯულის მოთხოვნა, რომ ‘ჩამოერეცხათ უბრალო სისხლი ისრაელისთვის’ (მეორე რჯული 19:11–13). თუ შევადარებთ დღევანდელ სამართლებრივ საქმეს, ქრისტიან უხუცესებს ესაჭიროებათ წერილების კარგად ცოდნა, რომ მათთან თანხმობაში იმოქმედონ, როდესაც მხედველობაში ღებულობენ დამნაშავის ადრინდელ პოზიციასა და ქცევას.
14 ქალაქის უხუცესები თავაზიანი გამოძიებისას მოისურვებდნენ სცოდნოდათ, ხომ არ ჩაუსაფრდი მსხვერპლს (გამოსვლა 21:12, 13). თავს ხომ არ დაესხი ფარული ადგილიდან? (მეორე რჯული 27:24). იმდენად ხომ არ გძულდა, რომ მზაკვრული გეგმით მოკალი ის? თუ ასე იქნებოდა, შენ სიკვდილის ღირსი იქნებოდი (გამოსვლა 21:14). უხუცესები განსაკუთრებით მოისურვებდნენ სცოდნოდათ, თუ ჰქონდა მტრობას ან სიძულვილს ადგილი შენსა და მსხვერპლს შორის (მეორე რჯული 19:4, 6, 7; იესო ნავეს ძე 20:5). ვთქვათ, უხუცესებმა უდანაშაულოდ გცნეს და უკან დაგაბრუნეს თავშესაფარ ქალაქში. რამდენად მადლიერი იქნებოდი აღმოჩენილი მოწყალებისთვის!
ცხოვრება თავშესაფარ ქალაქში
15 განუზრახველი მკვლელი უნდა დარჩენილიყო ქალაქში ან ქალაქის კედლებს გარეთ 1 000 წყრთის (დაახლოებით 1 450 ნაბიჯი) მანძილზე (რიცხვნი 35:2–4). თუ გასცდებოდა ამ საზღვარს, შეიძლება მოულოდნელად შეხვედროდა მესისხლეს. ამ შემთხვევაში შურისმაძიებელს ყოველგვარი პასუხისმგებლობის გარეშე შეეძლო მოეკლა მკვლელი. გარდა ამისა მკვლელი არ იყო შებორკილი და დაპატიმრებული. როგორც თავშესაფარი ქალაქის მცხოვრებს, უნდა ესწავლა ხელობა, უნდა ემუშავა და ყოფილიყო საზოგადოების გამოსადეგი წევრი.
16 რამდენ ხანს უნდა დარჩენილიყო განუზრახველი მკვლელი თავშესაფარ ქალაქში? შეიძლება სიცოცხლის დარჩენილი ნაწილი. ყოველ შემთხვევაში, რჯული ამბობდა: ‘ის უნდა დარჩეს მღვდელმთავრის სიკვდილამდე. მღვდელმთავრის სიკვდილის შემდეგ კი მკვლელს შეუძლია თავის საკუთარ ქვეყანაში დაბრუნება’ (რიცხვნი 35:26–28). მღვდელმთავრის სიკვდილი რატომ რთავდა მკვლელს ნებას დაეტოვებინა თავშესაფარი ქალაქი? მღვდელმთავარი ერთ-ერთი ცნობილი პიროვნება იყო ერში. მაშასადამე, მისი სიკვდილი მნიშვნელოვანი მოვლენა იქნებოდა ისე რომ, ისრაელის ყველა ტომისთვის გახდებოდა ცნობილი. თავშესაფარი ქალაქებიდან ყველა ხიზანს მესისხლეს მხრიდან საშიშროებისგან თავისუფლად შეეძლო თავის სახლში დაბრუნება. რატომ? ვინაიდან ღმერთის კანონით დადგენილი იყო, რომ შურისმაძიებელს შეეძლო მკვლელის მოკვლა მღვდელმთავრის სიკვდილამდე და ეს ყველამ იცოდა. თუ ამის შემდეგ იძიებდა უახლოესი ნათესავი შურს, ის იქნებოდა მკვლელი და საბოლოოდ მკვლელის სასჯელს მიიღებდა.
ხანგრძლივი შედეგები
17 რა შედეგები იყო მოსალოდნელი განუზრახველ მკვლელზე დადებული შეზღუდვებით? ისინი ახსენებდნენ მას, რომ მან გამოიწვია ვიღაცის სიკვდილი. შესაძლებელია, ის ამის შემდეგ ადამიანის სიცოცხლეს მუდამ წმინდად თვლიდა. უფრო მეტი, ის ადვილად ვერ დაივიწყებდა მისადმი გულმოწყალე მოპყრობას. თვითონ შეწყალებული, ნამდვილად მოისურვებდა სხვებისადმი მოწყალებით მოპყრობას. ძირითადად თავშესაფარი ქალაქების ღონისძიება, თავისი შეზღუდვებით, ხალხსაც აძლევდა სარგებელს. როგორ? რასაკვირველია, ამას ღრმა შთაბეჭდილება უნდა მოეხდინა ხალხზე, რომ უზრუნველად ან დაუდევრად არ მოპყრობოდნენ ადამიანის სიცოცხლეს. ამან ქრისტიანები უნდა შეაგონოს, რომ მოერიდონ უზრუნველობას, რამაც შეიძლება სხვისი უნებლიე სიკვდილი გამოიწვიოს. აგრეთვე ღმერთის გულმოწყალე ღონისძიებამ თავშესაფარ ქალაქებთან დაკავშირებით უნდა აღგვძრას გულმოწყალებისკენ, როდესაც ასეთი მოქმედება შესაფერისია (იაკობი 2:13).
18 იეჰოვა ღმერთის ღონისძიება, თავშესაფარი ქალაქები, სხვა მხრივადაც იყო სასარგებლო. ხალხი არ აყალიბებდა თვითგასამართლების ჯგუფებს, რომლებიც დასდევდნენ სასამართლოს ვარაუდით მკვლელს. ამის მაგივრად, ისინი განზრახ მკვლელობისგან უდანაშაულოდ თვლიდნენ მას და უსაფრთხოებაშიც კი ეხმარებოდნენ. უფრო მეტიც, თავშესაფარ ქალაქებთან დაკავშირებული ღონისძიება სრულიად განსხვავდებოდა მკვლელებისთვის გათვალისწინებული თანამედროვე დროის ციხეებისა და კატორღებისგან, სადაც ისინი ფინანსურად უზრუნველყოფილი არიან საზოგადოების მიერ და ხშირად, უარესი ბოროტმოქმედები ხდებიან სხვა დამნაშავეებთან ურთიერთობით. თავშესაფარ ქალაქში არ იყო საჭირო, რომ აეშენებინათ, დაეცვათ და კარგ მდგომარეობაში ჰქონოდათ ძვირადღირებული სქელკედლიანი, რკინის გისოსებიანი ციხეები, საიდანაც გაქცევას ძალიან ხშირად ცდილობენ იქ მყოფნი. ფაქტიურად, მკვლელი თვითონ ეძებდა „ციხეს“ და რჩებოდა იქ განსაზღვრული დროის განმავლობაში. მას აგრეთვე უნდა ემუშავა, რითაც სარგებელს მოუტანდა საზოგადოებას.
19 ნამდვილად, იეჰოვასგან გულმოწყალება იყო ისრაელში განუზრახველი მკვლელის დასაცავად თავშესაფრად გათვალისწინებული ქალაქები. რა თქმა უნდა, ეს ღონისძიება ხელს უწყობდა სიცოცხლის პატივისცემას. მაგრამ აქვს თუ არა ძველი დროის თავშესაფარ ქალაქებს მნიშვნელობა მე-20 საუკუნეში მცხოვრები ხალხისთვის? თუ შეიძლება ვიყოთ იეჰოვა ღმერთის წინაშე სისხლის ღვრაში დამნაშავეები და არ გვესმოდეს, რომ გვჭირდება მისი მოწყალება? აქვს თუ არა დღეს რამე მნიშვნელობა ისრაელის თავშესაფარ ქალაქებს?
როგორ უპასუხებდი?
◻ როგორ უყურებს იეჰოვა ადამიანის სიცოცხლეს?
◻ რა გულმოწყალე ღონისძიება გაითვალისწინა იეჰოვამ განუზრახველი მკვლელებისთვის?
◻ როგორ შეეძლო მკვლელს მიეღწია თავშესაფარ ქალაქამდე და რამდენხანს უნდა დარჩენილიყო იქ?
◻ რა შედეგები იყო მოსალოდნელი განუზრახველ მკვლელზე დადებული შეზღუდვებით?
[სასწავლო კითხვები]
1. როგორ უყურებს ღმერთი სიცოცხლესა და სისხლის ღვრაში დანაშაულს?
2. როგორ გაესვა ხაზი იეჰოვას პატივისცემას სიცოცხლისადმი წარღვნის შემდეგ?
3. როგორი განსაკუთრებული მნიშვნელობა მიანიჭა მოსეს რჯულმა სიცოცხლის სიწმინდეს?
4. ისრაელის გარდა რა თავშესაფარი ადგილები არსებობდა წარსულში სხვა ერებში?
5. რა ცხადყოფს, რომ თუ ვინმეს დაუდევრობა სიკვდილს გამოიწვევდა, რჯული არ ათავისუფლებდა დამნაშავეს პასუხისმგებლობისგან?
6. როგორ სრულდებოდა კანონი „სიცოცხლე სიცოცხლის წილ“ ძველ ისრაელში?
7. რა ღონისძიება გაითვალისწინა იეჰოვამ განუზრახველი მკვლელებისთვის?
8. სად იყო განლაგებული თავშესაფარი ქალაქები და რა ეხმარებოდათ განუზრახველ მკვლელებს ამ ქალაქებამდე მიღწევაში?
9. რატომ უზრუნველყო იეჰოვამ თავშესაფარი ქალაქებით, და ვის უნდა ესარგებლა?
10. რატომ შეიძლება ითქვას, რომ თავშესაფარი ქალაქების ღონისძიება იყო ღმერთის გულმოწყალეობის გამოვლენა?
11. რა შეეძლო გაეკეთებინა პიროვნებას ძველ ისრაელში, თუ შემთხვევით მოკლავდა თანამომუშავეს?
12. რა პროცედურა მოელოდა მკვლელს თავშესაფარ ქალაქამდე მიღწევის შემედგ?
13, 14. რომელი საკითხების დადგენას მოისურვებდნენ უხუცესები მკვლელის სასამართლო პროცესის დროს?
15. რა მოეთხოვებოდა განუზრახველ მკვლელს?
16. ა) რამდენ ხანს უნდა დარჩენილიყო განუზრახველი მკვლელი თავშესაფარ ქალაქში? ბ) რატომ აძლევდა მკვლელს მღვდელმთავრის სიკვდილი თავშესაფარი ქალაქის დატოვების შესაძლებლობას?
17. რა შედეგები იყო მოსალოდნელი განუზრახველ მკვლელზე დადებული შეზღუდვებით?
18. რა მხრივ იყო სასარგებლო ღმერთის ღონისძიება — თავშესაფარი ქალაქები?
19. რა კითხვები წამოიჭრება თავშესაფარ ქალაქებთან დაკავშირებით?