იესოს არსებობის დამადასტურებელი არქეოლოგიური ნივთმტკიცება?
„ქვაზე გაკეთებული წარწერა იესოს არსებობას ადასტურებს“. ამგვარი სათაური იყო მოცემული „ბიბლიური არქეოლოგიის მიმოხილვის“ გარეკანზე (ნოემბერ-დეკემბერი, 2002). აქვე იყო კირქვის ყუთის ანუ ოსუარიუმის სურათი, რომელიც ისრაელში იპოვეს. მოკლე პერიოდის განმავლობაში, ძვ. წ. I საუკუნიდან ახ. წ. 70 წლამდე, იუდეველები ფართოდ იყენებდნენ ოსუარიუმებს. რამ გახადა ეს ნაპოვნი ყუთი ასე განსაკუთრებული? მასზე ამოტვიფრულმა არამეულმა წარწერამ. მეცნიერების თქმით მასზე წარწერილია: „იაკობი, იოსების ძე, იესოს ძმა“.
ბიბლიის თანახმად, იესო ნაზარეველს ჰყავდა ძმა იაკობი, რომელიც იოსების, მარიამის ქმრის, ძე იყო. როდესაც იესო თავის მშობლიურ ქალაქში ასწავლიდა, გაოცებული ხალხი ერთმანეთს ეკითხებოდა: „განა ეს ხუროს ძე არ არის? დედამისს განა მარიამი არა ჰქვია, მის ძმებს კი — იაკობი და იოსე, სიმონი და იუდა? განა მისი დები, ყველანი ჩვენს შორის არ არიან? საიდან აქვს ამას ყოველივე ეს?“ (მათე 13:54—56; ლუკა 4:22; იოანე 6:42).
დიახ, ოსუარიუმზე გაკეთებული წარწერა იესო ნაზარეველის აღწერილობას შეესაბამება. თუ ამ წარწერაში მოხსენიებული იაკობი იესო ქრისტეს ნახევარძმაა, მაშინ ეს „იესო ქრისტეს არსებობის დამადასტურებელი უძველესი არქეოლოგიური ნივთმტკიცება“ იქნებოდა, — ამბობს ანდრე ლემერი, ცნობილი პალეოგრაფი და „ბიბლიური არქეოლოგიის მიმოხილვაში“ გამოქვეყნებული ზემოხსენებული სტატიის ავტორი. ამ ჟურნალის რედაქტორი, ჰერშელ შენკსი აღნიშნავს, რომ ეს ოსუარიუმი კაცობრიობის ისტორიაში „უდიდესი პიროვნების ცხოვრების პერიოდით დათარიღებული ხელშესახები მტკიცებაა“.
მაგრამ ოსუარიუმზე წარწერილი სამივე სახელი საკმაოდ გავრცელებული იყო I საუკუნეში. ამგვარად, დასაშვებია, რომ იესო ქრისტეს ოჯახის გარდა, შეიძლება ყოფილიყო სხვა ოჯახიც, რომლის წევრებსაც ერქმეოდათ იაკობი, იოსები და იესო. ლემერის ვარაუდით, „ახ. წ. 70 წლამდე წინა ორ თაობაში იერუსალიმში დაახლოებით 20 ისეთი ადამიანი მაინც უნდა ყოფილიყო, რომლებსაც იაკობი ერქვა, მამის სახელი იოსები იყო, ხოლო ძმისა — იესო“. მიუხედავად ამისა, ის 90 პროცენტით დარწმუნებულია, რომ იაკობი, რომლის სახელიც ამ ოსუარიუმზეა წარწერილი, იესო ქრისტეს ნახევარძმაა.
არსებობს კიდევ ერთი ფაქტორი, რომლის საფუძველზეც ზოგს სჯერა, რომ ოსუარიუმზე იესო ქრისტეს ნახევარძმის სახელია ამოტვიფრული. ასეთ წარწერებში, ჩვეულებრივ, მამის სახელს მოიხსენიებდნენ, მაგრამ ძმისას — ძალიან იშვიათად. ამიტომ, ზოგი მეცნიერის ვარაუდით, მოხსენიებული იესო ძალიან მნიშვნელოვანი პიროვნება უნდა ყოფილიყო. ეს კი მათ აფიქრებინებს, რომ ლაპარაკია იესო ქრისტეზე, ქრისტიანობის დამფუძნებელზე.
ყალბი ხომ არ არის ეს ოსუარიუმი?
რა არის ოსუარიუმი? ეს არის ყუთი, რომელშიც ძველად მიცვალებულის ძვლები ინახებოდა. მასში ძვლებს მას შემდეგ დებდნენ, რაც მიცვალებულის გვამი სამარხში გაიხრწნებოდა და ცხედრისგან მხოლოდ ძვლებიღა რჩებოდა. იერუსალიმის შემოგარენში მდებარე სამარხებიდან მრავალი ოსუარიუმია მოპარული. ოსუარიუმი, რომელზეც იაკობის სახელია წარწერილი, სიძველეთა ბაზარშია ნაყიდი და ოფიციალური არქეოლოგიური გათხრების შედეგად არ არის ნაპოვნი. როგორც ამბობენ, ამ ოსუარიუმის მფლობელს ის 70-იან წლებში რამდენიმე ასეულ დოლარად შეუძენია. ასე რომ, ოსუარიუმის წარმოშობის ისტორია იდუმალებით არის მოცული. „როდესაც არ შეგიძლია იმის თქმა, თუ სად იყო ოსუარიუმი ნაპოვნი და სად იმყოფებოდა დაახლოებით 2 000 წლის განმავლობაში, შეუძლებელია ითქვას, რომ ამ საგანსა და მასზე გაკეთებულ წარწერაში მოხსენიებულ პირებს შორის რაიმე კავშირი არსებობს“, — ამბობს ნიუ-იორკის ჯონ ბარდის სახელობის ინსტიტუტის პროფესორი ბრიუს ჩილტონი.
ოსუარიუმის წარმოშობის შესახებ არქეოლოგიური მტკიცებების სიმწირის შესავსებად ანდრე ლემერმა ის ისრაელის გეოლოგიის ინსტიტუტში გაგზავნა. სპეციალისტებმა დაადასტურეს, რომ ოსუარიუმი ახ. წ. I ან II საუკუნეშია კირქვისგან გაკეთებული. მათი ცნობით, „თანამედროვე საშუალებებისა თუ იარაღების გამოყენების არავითარი კვალი არ შეინიშნება“. მიუხედავად ამისა, მეცნიერებმა „ნიუ-იორკ ტაიმზისთვის“ მიცემულ ინტერვიუში აღნიშნეს: „იესომდე მიმყვანი არაპირდაპირი მტკიცებები საკმაოდ მყარია, მაგრამ ისინი მაინც არაპირდაპირ მტკიცებებად რჩება“.
ჟურნალ „ტაიმში“ აღნიშნული იყო: „დღეს თითქმის არც ერთ განათლებულ ადამიანს არ ეპარება ეჭვი იმაში, რომ იესო არსებობდა“. მიუხედავად ამისა, მრავალი ფიქრობს, რომ ბიბლიური მტკიცებების გარდა, იესოს არსებობის დამადასტურებელი სხვა ფაქტებიც უნდა არსებობდეს. არქეოლოგიას უნდა ეფუძნებოდეს იესო ქრისტესადმი რწმენა? რა მტკიცება გვაქვს იმისა, რომ იესო, დედამიწაზე მცხოვრები უდიდესი ადამიანი, ისტორიული პიროვნება იყო?
[საავტორო უფლებები დაცულია 3 გვერდზე]
Left, James Ossuary: AFP PHOTO/J.P. Moczulski; right, inscription: AFP PHOTO/HO