ესაია
[ხსნა იეჰოვასგანაა]
წინასწარმეტყველი, ამოცის ძე; ის მსახურობდა იუდასა და იერუსალიმში იუდას მეფეების, უზიას, იოთამის, ახაზისა და ხიზკიას მმართველობის დროს (ეს. 1:1). მისი წინასწარმეტყველების პერიოდში ფეკახი და ჰოშეა მმართველობდნენ ისრაელის ჩრდილოეთ სამეფოში, რომლის არსებობაც ძვ. წ. 740 წელს დასრულდა. იმავე პერიოდში წინასწარმეტყველებდნენ მიქა, ოსია და ოდედი. როგორც ჩანს, ჯერ ოსიამ დაიწყო წინასწარმეტყველება, შემდეგ — ესაიამ, შემდეგ კი — მიქამ (2მტ. 28:9; ოს. 1:1; მქ. 1:1).
იუდაში ესაიას წინასწარმეტყველად მსახურების პერიოდში, განსაკუთრებით მეფე ახაზის მმართველობის დროს, ქვეყანაში სავალალო ზნეობრივი მდგომარეობა იყო. მთავრებიც და ხალხიც ურჩები იყვნენ. იეჰოვას თვალში მათ გულიც დასნეულებული ჰქონდათ და თავიც. ერის წინამძღოლებს ის „სოდომის სასტიკ მმართველებად“ მოიხსენიებდა, ხალხს კი — გომორელებად (ეს. 1:2—10). ღმერთმა გაუმხილა ესაიას, რომ ისინი მის ცნობას ყურს არ ათხოვებდნენ და ასე გაგრძელდებოდა, ვიდრე ერი არ განადგურდებოდა. მათგან გადარჩებოდა მხოლოდ მეათედი, „წმინდა შთამომავალი“, როგორც დიდი ხის ჯირკი. ესაიას წინასწარმეტყველება, ალბათ, ანუგეშებდა მათ და გაუძლიერებდა რწმენას, მიუხედავად იმისა, რომ ერის დარჩენილი ნაწილი ყურს არ ათხოვებდა მას (ეს. 6:1—13).
თუმცა ესაია, ძირითადად, იუდაზე წინასწარმეტყველებდა, მან აგრეთვე არაერთი წინასწარმეტყველება წარმოთქვა ისრაელსა და მის გარშემო მცხოვრებ ერებზე, რომლებიც გავლენას ახდენდნენ იუდაზე. ესაია დიდი ხნის მანძილზე მსახურობდა წინასწარმეტყველად — დაახლოებით ძვ. წ. 778 წლიდან (როცა უზია გარდაიცვალა ან უფრო ადრე) სულ მცირე ძვ. წ. 732 წლამდე (ხიზკიას მეფობის მე-14 წელი) (ეს. 36:1, 2; 37:37, 38).
ესაიას ოჯახი. ესაიას ჰყავდა ცოლ-შვილი. ბიბლიაში მის ცოლს ეწოდება „წინასწარმეტყველი ქალი“ (ეს. 8:3), რაც შესაძლოა წინასწარმეტყველის ცოლობაზე მეტს ნიშნავს. როგორც მსაჯულების დროს დებორა და იოშიას მმართველობის დროს ხულდა, ესაიას ცოლიც, როგორც ჩანს, წინასწარმეტყველად დაინიშნა იეჰოვასგან (მსჯ. 4:4; 2მფ. 22:14).
ბიბლიაში სახელებით არის მოხსენიებული ესაიას ორი ვაჟი, რომლებიც მას ისრაელში „ნიშნებად და სასწაულებად“ მიეცა (ეს. 8:18). შეარ-იაშუბი საკმაოდ დიდი იქნებოდა იმისთვის, რომ მამასთან ერთად ყოფილიყო, როცა ესაიამ ცნობა გადასცა მეფე ახაზს. სახელი „შეარ-იაშუბი“ ნიშნავს: „მხოლოდ დარჩენილი ნაწილი დაბრუნდება“. იუდას სამეფოს საბოლოოდ განადგურება და გადასახლებიდან მხოლოდ მცირე ნაწილის დაბრუნება ისეთივე უცილობელი ფაქტი იქნებოდა, როგორც ესაიას ვაჟისთვის ამ სახელის დარქმევა (ეს. 7:3; 10:20—23). გადასახლებულების მცირე ნაწილი სამშობლოში ძვ. წ. 537 წელს დაბრუნდა, როცა სპარსეთის მეფე კიროსმა ბაბილონში 70-წლიანი ტყვეობის შემდეგ მათი გათავისუფლების ბრძანება გასცა (2მტ. 36:22, 23; ეზრ. 1:1; 2:1, 2).
ესაიას მეორე ვაჟს სახელი ჯერ კიდევ ჩასახვამდე დაარქვეს. მის მიერ ფილაზე დაწერილი სახელი სანდო მოწმეებმა დაამოწმეს. როგორც ჩანს, ეს ამბავი ბავშვის დაბადებამდე საიდუმლოდ შეინახეს. მას შემდეგ მოწმეებს შეეძლოთ დაედასტურებინათ, რომ ესაიამ ბავშვის დაბადება იწინასწარმეტყველა და ამას წინასწარმეტყველური მნიშვნელობა ჰქონდა. ღვთის მითითებით ბავშვს დაარქვეს მაჰერ-შალალ-ხაშ-ბაზი, რაც ნიშნავს: „იჩქარე, ნადავლო! ის გასაძარცვად მივარდა; ან ის გასაძარცვად გაექანა ნადავლისკენ“. იეჰოვას ნათქვამი ჰქონდა ესაიასთვის, რომ ვიდრე ბავშვი მამას ან დედას იტყოდა, იუდას წინააღმდეგ სირიისა და ისრაელის ათტომიანი სამეფოს შეთქმულება ჩაიშლებოდა (ეს. 8:1—4).
ამ წინასწარმეტყველებიდან გამოჩნდა, რომ იუდასთვის მალე მოვიდოდა შვება. ეს მაშინ მოხდა, როცა ასურელებმა იუდას წინააღმდეგ გალაშქრებულ სირიის მეფე რეცინსა და ისრაელის მეფე ფეკახს ხელი შეუშალეს. მათ აიღეს დამასკო და მოგვიანებით, ძვ. წ. 740 წელს გაძარცვეს და გაანადგურეს ისრაელის სამეფო, რითაც შესრულდა ბავშვის სახელში ჩადებული წინასწარმეტყველება (2მფ. 16:5—9; 17:1—6). მაგრამ იეჰოვაზე მინდობის ნაცვლად მეფე ახაზმა სირიისა და ისრაელის მიერ შექმნილი საშიშროებისგან თავის დასაღწევად და ასურეთის მფარველობის მოსაპოვებლად ასურეთის მეფეს ქრთამი შესთავაზა. ამის გამო იეჰოვამ ნება დართო ასურეთს, რომ იუდასთვის სერიოზული საფრთხე შეექმნა, ქვეყანაში შეჭრილიყო და გაეპარტახებინა ის იერუსალიმამდე, როგორც ესაიას ჰქონდა ნაწინასწარმეტყველები (ეს. 7:17—20).
ესაიამ არაერთხელ მოიხსენია „ნიშნები“, რომელთაც იეჰოვა მისცემდა ხალხს. ამ ნიშნებს შორის იყო ესაიას ორი ვაჟი, ერთხელ კი — თავად ესაია. იეჰოვას მითითებით მას სამი წლის მანძილზე უნდა ევლო ტანშიშველი და ფეხშიშველი, რაც ეგვიპტისა და ეთიოპიისთვის იმის მომასწავებელი ნიშანი და საკვირველება იქნებოდა, რომ მათ ასურეთის მეფე წაასხამდა ტყვეებად (ეს. 20:1—6; შდრ. ეს. 7:11, 14; 19:20; 37:30; 38:7, 22; 55:13; 66:19).
გადასახლებისა და აღორძინების შესახებ წინასწარმეტყველებები. ესაიამ ისიც იწინასწარმეტყველა, რომ იუდას მეფეებს ტახტიდან ჩამოაგდებდა და იერუსალიმს გაანადგურებდა ბაბილონი და არა ასურეთი (ეს. 39:6, 7). მაშინ როცა ასურეთი იუდას „კისრამდე“ მისწვდა, ესაიამ მანუგეშებელი ცნობა გადასცა მეფე ხიზკიას და უთხრა, რომ ასურეთის ჯარი იერუსალიმში ვერ შევიდოდა (ეს. 8:7, 8). იეჰოვას სიტყვის დასადასტურებლად ანგელოზმა 185 000 ასურელი მეომარი და წინამძღოლი გაანადგურა. ასე იხსნა იეჰოვამ იერუსალიმი (2მტ. 32:21).
უეჭველია, ესაიას უდიდეს სიხარულს მიანიჭებდა, რომ იეჰოვამ მას არაერთი წინასწარმეტყველება წარმოათქმევინა და დააწერინა მისი საყვარელი ქალაქის, იერუსალიმის აღორძინების შესახებ. მიუხედავად იმისა, რომ იეჰოვა ხალხს ურჩობის გამო ბაბილონში გადაასახლებდა, ის მოგვიანებით ბაბილონსაც გაასამართლებდა, რომელიც ბოროტად მოიქცეოდა და ღვთის ხალხის ტყვეობაში დატოვებას სამუდამოდ დააპირებდა. ესაიას წინასწარმეტყველებებიდან ბევრი ღვთის მიერ ბაბილონისთვის გამოტანილი განაჩენია — ის ნანგრევებად იქცეოდა და აღარასოდეს აშენდებოდა (ეს. 45:1, 2; თ-ები 13, 14, 46—48).
აღორძინების შესახებ წინასწარმეტყველებები ესაიას მთელ წიგნში გვხვდება და განადიდებს იეჰოვას წყალობასა და გულმოწყალებას, რომელთაც ის თავისი ხალხისა და ზოგადად კაცობრიობის მიმართ ავლენს. მათში ნაწინასწარმეტყველებია დრო, როცა იერუსალიმის მდგომარეობა შეიცვლება, იეჰოვას თვალში ამაღლდება და განდიდდება, რასაც ყველა ერი დაინახავს, და როცა ის კურთხევად იქცევა ყველა ხალხისთვის. როგორც ნაწინასწარმეტყველები იყო, იერუსალიმი აღორძინდა და ხელახლა აშენდა. ის კურთხეული იყო იმითაც, რომ იქ მესია მსახურობდა, რომელმაც „სიცოცხლესა და უხრწნელობას შუქი მოჰფინა სასიხარულო ცნობით“ (2ტმ. 1:10). იერუსალიმის აღორძინებას უფრო დიდებული და მასშტაბური შესრულებაც ექნებოდა (რმ. 15:4; 1კრ. 10:11; გლ. 4:25, 26).
ესაიას მსახურების შედეგები. თავისი სახელით წოდებული წიგნის გარდა, ესაიამ, როგორც ჩანს, სულ მცირე ერთი ისტორიული წიგნიც დაწერა მეფე უზიას საქმეების შესახებ, რომელიც უეჭველად გახდებოდა იუდას სამეფოს მატიანის ნაწილი (2მტ. 26:22). იეჰოვას მიერ დავალებული წინასწარმეტყველური საქმიანობის ერთგულად შესრულებით ესაიამ დიდი გავლენა მოახდინა ერის ისტორიაზე. ეს განსაკუთრებით მაშინ მოხდა, როცა ის რჩევა-დარიგებებს აძლევდა მართალ მეფე ხიზკიას. ესაიას წინასწარმეტყველებებიდან ბევრი ფართო გაგებით სრულდება მესიასა და მის სამეფოზე. ქრისტიანულ-ბერძნულ წერილებში მოყვანილია მრავალი ირიბი თუ პირდაპირი ციტატა ესაიას წიგნიდან. ქრისტიანი დამწერები ესაიას წინასწარმეტყველებებს ხშირად უსადაგებდნენ იესო ქრისტეს ან მათ დროს მომხდარ მოვლენებს.