Singapour — Vatosoan’i Azia Novasohina
VLAM! Tamin’ny fomba nanambara loza, dia nikaratoka tao andamosin’ny vehivavy kristiana marefo iray 71 taona, sady maty vady, ny varavaram-by mavesatra an’ny Fonjam-behivavy ao Changi, any Singapour. Vavolombelon’i Jehovah izy ary niezaka nanazava, tamin’ilay mpitsara, ny toerana tanany, ka nanao hoe: “Tsy fandrahonana ho an’itỳ fitondram-panjakana itỳ aho.”
Vlam! Nisy renibe iray 72 taona, Kristiana iray hafa, natao am-ponja koa nanaraka izany. Ny helony? Fananana boky efatra ara-baiboly an’ny Fikambanana Watch Tower, anisan’izany ny Baiboliny Masina.
Tamin’ny fitambarany, dia olom-pirenen’i Singapour 64, izay 16 ka hatramin’ny 72 taona, no nosamborina sy nomelohina. Nanda tsy handoa onitra ny 47 ary natao am-ponja nandritra ny fe-potoana samihafa, iray ka hatramin’ny efatra herinandro. Ahoana no hitrangan’izany ao amin’ny tanàna-fanjakana lazalazaina ho iray amin’ireo toerana tsara hiainana indrindra manerana ny tany? Ahoana no hitrangan’izany ao amin’ny tanàna-fanjakana iray malaza maneran-tany noho ny tsy fihilangilanany ara-toe-karena, ny fandrosoany mampitolagaga ary ny trano avo maoderiny ary koa ilay lazainy hoe fileferany ara-pivavahana?
Tanàna-fanjakana maoderina
Voalohany aloha, dia izao no tantarany fohy. Nanomboka tamin’ny 1819 ny tantara maoderin’i Singapour, tamin’ny fahatongavan’Atoa Thomas Stamford Raffles, tera-tany anglisy. Solontenan’ny Compagnie Anglaise des Indes Orientales i Raffles, ary nitady toerana hanaovana fandraharahana tany amin’ny tontolo tatsinanana. Nanapa-kevitra ny hanao izany tao Singapour izy. Koa niantomboka ny raharaham-barotra iray nisy fiantraikany teo amin’ny fampandrosoana an’i Azia Atsinanana hatramin’izao andro izao.
Nolazalazaina ho tanàna tsy voakarakara i Singapour talohan’ny fahaleovan-tenany. Amin’izao andro izao, tsy misy na dia iray aza hilazalaza an’i Singapour ho tsy voakarakara. Ny mifanohitra amin’izany no marina. Saika ilay tanàna manontolo no naorina indray nandritra ireo 30 taona lasa; tany amin’izay azo nanaovana izany, dia nohazonina ny endriny tranainy, na tamin’ny fitsimbinana ny anoloan’ny trano avo tranainy kokoa izany, na tamin’ny famoronana ny rafitra ara-tantara manontolon’ireo trano avo maoderina. Nanjary ny toerana ifanapahan’ny lalan-tsambo any Atsinanana i Singapour, ka matetika no nahatratra hatramin’ny 800 ny sambo teo an-tseranana tamin’ny fotoana iray ihany. Ny fitaovana maoderina ampiasana teknôlôjia faran’izay ary fomba no ahafahana mamoaka sy mampiditra indray entana ao anaty sambo goavana mpitondra conteneurs ao anatin’ny ora vitsivitsy monja. Mitaky ary mahazo vidin-trano sy tany eo amin’ny 60 000 dolara na mihoatra isaky ny metatra tora-droa ny mpitantana ara-bolan’ilay tanàna.
Voaforon’ny fifangaroan’ny Sinoa, Maley, Karàna, Eoropeana ary hafa, ny mponina sahabo ho 3 400 000. Anisan’ny fiteny ampiasain’izy ireo ny mandarin, ny maley, ny tamoul ary ny anglisy.
Ny fifamoivoizana haingam-piasa, voaforon’ny lalana sy ny lalamby ambanin’ny tany mirefy 83 kilaometatra, dia mahatonga an’i Singapour hanana ny iray amin’ireo rafi-pitaterana maoderina sy mahomby indrindra eo amin’izao tontolo izao. Misy zaridaina feno zava-maitso eny anelanelan’ireo trano avo maoderin’ilay tanàna. Zavatra ‘tsy maintsy jeren’ny’ mpizaha tany vaovao ny Raffles Hotel izay nohavaozina tanteraka; fananam-pirenena izy io ankehitriny noho izy efa hatramin’ny 1889. Ny faharoa dia ny foiben-javamaniry sy zaridaina mirefy 52 hektara, ka ala voatsimbina, izay nisy tigra nirenireny taloha, ny efatra hektara amin’izy io.
Nanomezana antoka ny hisian’ny fahalalahana ara-pivavahana
Ho famenon’ny fandrosoana ara-toe-karena tsy manam-paharoa ananany, dia mampanantena ny mponina rehetra ny hisian’ny fahalalahana ara-pivavahana i Singapour. Mampalahelo fa tsy nanatanteraka ny fampanantenany i Singapour. Ireo olona niaraka tamin’ny kongregasionan’ny Vavolombelon’i Jehovah indrindra no nahita ny fahamarinan’izany.
Manome ny antoka fototra ny amin’ny hisian’ny fahalalahana hanao fanompoam-pivavahana ny Lalàm-panorenan’ny Repoblikan’i Singapour, eo amin’ny Andininy faha-15(1): “Manana ny zo hanambara ampahibemaso ny fivavahany sy hanaraka ary hampiely azy io ny olon-drehetra.”
Manome antoka toy izao ny andininy faha-15(3) amin’ny Lalàm-panorenana: “Ny fikambanana ara-pivavahana rehetra dia manana zo —
a) hitantana ny raharahany manokana ara-pivavahana
b) hanorina sy hihazona fikambanana manana zava-kendrena ara-pivavahana na hanao asa soa; ary
d) hividy sy hanana trano sy tany ary hampiasa sy hitantana izany mifanaraka amin’ny lalàna.”
Efa hatrany amin’ny 1936, no efa tao Singapour ny Vavolombelon’i Jehovah. Nandritra ny taona maro, dia nanao fivorian’ny kongregasiona tsy tapaka izy ireo, tao amin’ny Efitrano Fanjakanany teo amin’ny 8 Lalana Exeter, manoloana indrindra ny tsena be olona. Niroborobo ilay kongregasiona, ary tetsy an-danin’izany dia nitondra ny fandraisany anjara manokana niavaka teo amin’ny tsy fihilangilanan’ny fiainan’ny mpiara-monina izy io.
Voarara ny Vavolombelon’i Jehovah
Niova izany rehetra izany tamin’ny 12 Janoary 1972. Nisy didy fandroahana navoaka teo ambanin’ny Lalàm-panjakana Momba ny Fandroahana, toko faha-109, nandidy an’i Norman David Belloti sy i Gladys vadiny, misionera kristiana, nonina tao Singapour efa hatramin’ny 23 taona, mba handao ilay tany. Tsy ela taorian’izany, dia nisy didy nanatsoaka ny Kongregasionan’ny Vavolombelon’i Jehovah any Singapour tsy ho ao amin’ny bokim-panjakana. Tao anatin’ny ora vitsivitsy, dia nalain’ny polisy ilay Efitrano Fanjakana tamin’ny fanapotehana ny varavarana anoloana. Nanaraka izany saika avy hatrany ny fandrarana ofisialy ny boky rehetran’ny Fikambanana Watch Tower. Tamin’izany no niantombohan’ny fotoam-panafoanana ny Vavolombelon’i Jehovah.
Namidin’ny fitondram-panjakana ilay Efitrano Fanjakana taorian’izany, ho anisan’ny fanaovany zavatra tamin’ny fomba jadona — izany rehetra izany dia tsy nisy fampahafantarana — na fakana am-bavany, na fitsarana, na fahafahana hanazava.
Notononin’ny fitondram-panjakan’i Singapour niverimberina ho fanamarinana ny anton’ny fandrarana tanteraka ny tsy fandraisan’ny Vavolombelon’i Jehovah anjara tamin’ny raharaha miaramila. Tsy ela akory, fa vao tamin’ny 29 Desambra 1995, dia nilaza izao manaraka izao Atoa K. Kesavapany, solontena maharitr’i Singapour ao amin’ny Firenena Mikambana ao Genève, tao amin’ny taratasy iray nalefany ho an’Atoa Hajaina Ibrahim Fall, Sekretera Jeneraly Mpanampy ho an’ny Zon’Olombelona, ao amin’ny Firenena Mikambana ao Genève:
“Noho ny fiheverana ny fiarovam-pirenena no namoahan’ny Fitondram-panjakako ilay fandrarana ny fikambanan’ny Vavolombelon’i Jehovah. Hanimba ny fahasoavana sy ny filaminam-bahoaka any Singapour ny fitohizan’ny fisian’ilay fandaminana. Nilaina nampiarahina tamin’ny fanatsoahana ny Vavolombelon’i Jehovah tao amin’ny bokim-panjakana ny fandrarana ny bokiny rehetra, mba hanamafisana ny fandrarana an’ilay fikambanana sy mba hifehezana ny fiparitahana sy ny fielezan’ny zavatra inoan’izy ireo.”
Eo anoloan’ny teny nataony hoe mety hampidi-doza ny fiarovam-pirenen’i Singapour, dia tokony homarihina fa sahabo ho dimy isan-taona ny isan’ny tovolahy mandà tsy hanao raharaha miaramila. Misy miaramila tokony ho 300 000 ao amin’ny tafik’i Singapour. Nolavin’ny fitondram-panjakan’i Singapour na dia ny hiresaka momba ny fanompoam-pirenena sivily ho an’ireo olom-bitsy voakasika aza.
Fanafoanana miharihary
Taorian’ny taona maromaro nisian’ny fileferana marefo, dia nanomboka nitranga tamin’ny 1992 ny toko iray vaovao tamin’ny fanafoanana niharihary ny zon’olombelona, rehefa nosamborina ny olona maromaro — nampangaina ho nanana boky voararan’ny Lalàna Momba ny Boky Tsy Ekena. Tamin’ny 1994, ny Fikambanana Watch Tower dia naniraka haingana tany Singapour an’i W. Glen How, 75 taona, Mpanolo-tsain’ny Mpanjakavavy, mpisolovava sady Vavolombelon’i Jehovah hatramin’izay niainany. Ny maha-Mpanolo-tsain’ny Mpanjakavavy azy no mahatonga azy ho afaka hiseho eo anoloan’ny fitsaran’i Singapour. Tamin’ny fianteherana tamin’ny fiantohana nomen’ny Lalàm-panorenana momba ny fivavahana, dia natolotra ny Fitsarana Tampon’i Singapour ny fangatahana fitsarana ambony, anisan’izany ny fitsipahana ny maha-ara-dalàna ny fisamborana sy ny fandrarana tamin’ny 1972. Tamin’ny 8 Aogositra 1994, dia nolavin’i Yong Pung How, Lehiben’ny Fitsarana, ao amin’ny Fitsarana Tampon’i Singapour ny fangatahana fitsarana ambony. Nandamòka ny ezaka fanampiny mba handinihana indray ilay fanapahan-kevitra.
Tamin’ny voalohandohan’ny taona 1995, dia hita fa vao mainka nanetsika fepetra famoretana mafy kokoa ilay fitsipahana ara-dalàna, sy niorina tamin’ny Lalàm-panorenan’i Singapour. Teo ambany tetik’ady fanao-miaramila nantsoina hoe Opération Fanantenana, dia nisy manamboninahitra miafina, avy tamin’ny Secret Societies Branch of the Criminal Investigation Department (sampan-draharahan’ny polisy miafina), nanafika tampoka ny antokon’olom-bitsy maromaro izay nanao fivoriana kristiana tao amin’ny tranon’olona manokana. Polisy sy lefitra sahabo ho 70 no nitarika ny bemidina fanaon’andia-miaramila, ka olona 69 no voasambotra. Nentina tany amin’ny toeram-pamotopotorana ny rehetra, ny sasany nalaina am-bavany nandritra ny alina manontolo, ary ny rehetra dia nampangaina ho nanatrika fivorian’ny Vavolombelon’i Jehovah sy nanana boky ara-baiboly. Ny sasany nohazonina nitokana nandritra ny 18 ora mahery, ka tsy afaka na dia niantso ny fianakaviany an-telefaonina aza.
Nesorina ny fiampangana an’ireo vahiny. Fa nentina teo amin’ny fitsarana kosa ireo olom-pirenen’i Singapour 64, tany amin’ny faramparan’ny 1995 sy teo am-piandohan’ny 1996. Nohelohina daholo izy 64. Fito amby efapolo, teo anelanelan’ny 16 sy 72 taona, no tsy nandoa ny onitra nitentina an’arivony dolara ary nalefa tany am-ponja nandritra ny herinandro ka hatramin’ny efatra herinandro.
Talohan’ny nandefasana azy tany amin’ny cellules-ny, ireo lehilahy sy vehivavy dia nampitanjahina sy nosavana teo anoloan’ny olona maromaro. Nasaina naninjitra ny tanany ny vehivavy sasany sy nininginingina indimy ary nanokatra ny vavany sy nampiakatra ny lelany. Vehivavy iray fara fahakeliny no nasaina nanokatra ny lava-pitombenany tamin’ny rantsantanany. Tao am-ponja, ny lehilahy sasany dia tsy maintsy nisotro rano avy tamin’ny kabine. Nentina toy ny mpanao heloka bevava mampidi-doza ny vehivavy tanora sasany, ka nahiboka nitokana nandritra ny fanamelohana azy manontolo ary tsy nomena afa-tsy ny antsasaky ny sakafo fanome ny voafonja. Ny mpiambina sasany tao amin’ny fonja aza tsy namela an’ireo Vavolombelona hanana ny Baiboliny akory.
Fa andeha isika hihaino teny vitsivitsy nataon’ny sasany tamin’ireo vehivavy natao am-ponja. Izay nahariharin’ny tatitra nivantana nataon’izy ireo dia nifanohitra tanteraka tamin’ny endrika ivelany madion’ilay tanàna maoderina.
“Naloto ny cellule. Maharikoriko ny tavy fisasana sy ny toerana fivoahana. Nadity sy naloto izy ireo. Nisy tranon-kala sy diky tao ambanin’ilay banc nipetrahako.”
“Nasaina nitanjaka aho ary nomena fanamiana maromaro an’ny fonja, sy fitoeran-tsavony (tsy nisy savony), ary borosy nify. Nilaza tamiko ireo voafonja hafa tao amin’ny cellule-ko fa tsy nahazo famotsia-nify na taratasy famaohana ireo voafonja tsy naharitra ela.”
“Nisy 20 izahay tao amin’ny cellule iray. Mininginingina ny tena rehefa ao amin’ilay trano fivoahana, ary hatreo amin’ny valahako ihany ny haavon’ny rindrina. Tsy nisy afa-tsy douche iray ihany tao amin’ilay efitra fandroana ary tavy fisasana iray misy raobine. Voatery miara-mandro ny enina aminay — tsy maintsy mahavita mandro ao anatin’ny antsasak’adiny izahay rehetra ao amin’ilay cellule amin’ny maraina.”
Na dia teo aza ny fikorontanana anaty noho ny fanaovana am-ponja, dia nihevitra ny rehetra fa tombontsoa ny manompo an’Andriamanitra — na rahoviana na rahoviana, na aiza na aiza, ary na manao ahoana na manao ahoana ny toe-javatra misy azy. Mariho izao teny manaraka izao avy tamin’ny zatovovavy iray:
“Nanomboka tamin’ny fotoana nidirako tao amin’ilay fonja, dia nataoko an-tsaina foana ny antony naha-tao ahy. Nivavaka tamin’i Jehovah isan’andro aho mba hihainoany ny vavaka nataoko sy mba tsy hahafoizany ahy. Tsapako fa namaly ny vavaka nataoko izy satria ny fanahiny masina no nanampy ahy hiaritra. Tamin’izay ihany aho vao nahatsapa ny tenako hoe akaiky azy, ary nampahatanjaka ahy be ny fahalalana fa miambina ahy izy. Tsapako fa manana tombontsoa aho afaka namakivaky io fisedrana io noho ny anarany.”
Vetivety dia nahafantatra momba ilay raharaha ny gazety maneran-tany. Nanao tatitra niverimberina momba ireo zava-niseho ny gazety tany Aostralia, Eoropa, Etazonia, Hong-Kong, Kanada, Malezia ary ny toerana hafa. Namintina ny fahasosorana tamin’izany fotoana izany ny The Toronto Star, any Kanada, tamin’izao lohateniny izao: “Nomelohina i Nenibe Noho Izy Nanana Baiboly”. Ekena aloha fa manan-java-manahirana lehibe maro izay mahakasika olona maro lavitra izao tontolo izao, nefa tamin’itỳ raharaha itỳ, dia iray ihany ny fanontaniana napetraky ny olona zendana, hatraiza hatraiza. “Any Singapour ve?”
Sarotra ny mahatakatra ny antony tokony haha-lasibatry ny fanenjehana ny fivavahana iray any Singapour izay miasa an-karihary sady manana ny fiarovana fenon’ny lalàna any amin’ny tany 200 mahery. Vao mainka manjary sarotra ny mahatakatra izany rehefa heverintsika fa tsy nisy fivavahana hafa tany Singapour nentina tamin’ny fomba tafahoatra sy jadona toy izany.
Eny tokoa, niaiky teo anoloan’ny fitsarana ny sefo lefitry ny polisy izay nitarika ilay fanaovana bemidina tamin’ny Vavolombelon’i Jehovah, fa sambany tamin’izay no nahazoan’izy sy ny miaramilany baiko hanapaka fivoriana ara-pivavahana. Avy tamin’ilay tatitra an-tsoratra ireto teny nalaina manaraka ireto:
F: (Amin’ilay vavolombelona) Araka ny fahalalanao azy, moa ve ny sampan-draharahan’ny polisy miafina efa nanao famotorana sy nitory fikambanana ara-pivavahana hafa tsy voasoratra tao amin’ny bokim-panjakana, ankoatra ny Vavolombelon’i Jehovah?
V: Tsia.
Avy eo, nitohy ny fametrahana fanontaniana.
F: (Amin’ilay vavolombelona) Moa ve ny tenanao manokana efa nanatanteraka fanaovana bemidina nitovy tamin’io tamin’ny fivavahana kely nivory tao amin’ny tokantrano iray ary tsy voasoratra tao amin’ny bokim-panjakana, teo ambanin’ny Lalàn’ireo Fikambanana?
V: Tsia.
Antso hanao zavatra
Naniraka ny mpanara-masony manokana ny Amnesty International sy ny Fikambanana Iraisam-pirenen’ny Mpisolovava mba hanamarina fa amim-pahamarinana no hizoran’ny fitsarana. Nilaza izao manaraka izao i Andrew Raffell, mpanara-maso tsy momba ny atsy na ny aroa avy amin’ny Amnesty International, sady mpisolovava any Hong-Kong: “Nosoratako tao amin’ny tatitra nataoko fa toa fitsarana sarintsariny ilay izy.” Nohazavainy bebe kokoa fa tsy afaka nanazava tamin’ny fitsarana ny antony hiheverana ny bokin’ny Vavolombelon’i Jehovah ho tsy azo ekena ireo manam-pahefana nantsoina ho vavolombelona. Notononin’i Raffell ny sasany tamin’ireo boky ara-baiboly voarara, anisan’izany ny Le Bonheur — Comment le trouver? sy Ny Fahatanoranao — Ny Fomba Handraisan-tsoa Be Indrindra avy Amin’izany. Nanampy teny izy fa tsy azo heverina marina ho tsy azo ekena na oviana na oviana izy ireo.
Nanambara izao manaraka izao i Cecil Rajendra, mpanara-maso avy amin’ny Fikambanana Iraisam-pirenen’ny Mpisolovava:
“Niharihary tamiko hatrany am-piandohana fa ilay fitsarana manontolo dia tsy inona fa (...) fampisehoana poaka aty, natao hampisehoana an-karihary amin’izao tontolo izao fa mbola arahina ny demokrasia any Singapour.
“Efa azo antoka ny ho fiafaran’ilay izy ary tsy nisy aloky ny fisalasalana mihitsy, taloha, nandritra na tamin’ny faran’ilay fitsarana fa hohelohina ireo voampanga rehetra.
“Na dia natao tao amin’ny fitsarana ambany kokoa aza ilay fitsarana, ary fandikana madinika ny Lalàn’ireo Fikambanana ireo fiampangana, raha ny marina, dia tahotra sy fampitahorana no tsapa nanodidina an’ilay tranon’ny fitsarana.
“Tamin’ny ampahany kely, izany dia noho ny nisian’ny polisy 10 nanao fanamiana nijanona teo (6 tao anatin’ny efitrano fitsarana ary 4 tany ivelany) niaraka tamin’ny lehilahy maromaro avy tamin’ny sampan-draharahan’ny polisy miafina, nanao fanamiana sivily nipetraka tao an-dalantsara.”
Niresaka momba ny fomba nizoran’ilay fitsarana mihitsy i Rajendra, ary nanohy hoe:
“Azo kianina ny fihetsik’ilay Mpitsara nandritra ny fotoana nanaraha-maso (ary koa nandritra ny fandehan’ilay fitsarana manontolo, araka ny ahariharin’ireo tatitra). (...) Mifanohitra amin’ny fitsipika rehetra mifehy ny fitsarana marina, ilay Mpitsara dia nitsofoka imbetsaka sy niandany tamin’ny fampanoavana. Izy koa dia nisakana ny tsy hamotopotoran’ny fiarovana ny porofo naroson’ny fampanoavana, ohatra, ny Baiboly dikan-tenin’ny Mpanjaka Jacques, mba hampisehoana fa nitana boky voarara ireo voampanga!”
Toy izany no halehiben’ny fanahiana maneran-tany, vokatry ny nanafoanan’i Singapour ny zon’olombelona, hany ka namoaka tatitra nisy 18 pejy, nitondra ny lohateny hoe Zon’olombelona Tsy Voafetran’ny Sisin-tany, izay niresaka manontolo momba ny fanafihan’ny fitondram-panjakan’i Singapour ny Vavolombelon’i Jehovah ny gazetiboky iray mivoaka any Belzika. Rehefa nanoratra lahatsoratra i Willy Fautré, lehiben’ny mpampanonta an’io gazety io, dia nilazalaza fohy ny tokony ho habetsahan’ny fahafahan’olombelona ao amin’ny fanjakana ara-politika iray na iza na iza:
“Iray amin’ny famantarana tsara indrindran’ny toetoetra ankapoben’ny fahafahan’olombelona ao amin’ny fitambaran’olona iray ny fahalalahana ara-pivavahana. Na dia izany aza, dia fikambanana tsy ara-pivavahana momba ny zon’olombelona vitsy dia vitsy no nitady hanilika ireo endrika fanavakavahana sy tsy fileferana ara-pivavahana sy ara-pinoana, na nampandroso tetika hiarovana sy hampandrosoana ny fahalalahana ara-pivavahana.”
Namoaka, tamin’ny sora-matevina, ny lisitry ny toroheviny ny Zon’olombelona Tsy Voafetran’ny Sisin-tany, teo amin’ny fonony aoriana tamin’ny tatitra nataony.
Mandray soa avy amin’ireo Vavolombelon’i Jehovah i Singapour. Manaja ny zon’ireo mpiara-monina aminy izy ireo ary tsy hanao heloka bevava na inona na inona amin’izy ireny. Tsy misy olom-pirenen’i Singapour mila manahy ny hisian’ny Vavolombelon’i Jehovah hamaky ny tranony na hanafika, hamely na hisavika azy.
Manatanjaka sy manatsara ny fiainam-pianakaviana ary mampirisika ny maha-olom-pirenena tsara ny fanompoana ampahibemaso ataony an-tsitrapo. Izy ireo dia mitarika fampianarana Baiboly maimaim-poana amin’iza na iza maniry hianatra ireo fotopoto-pitsipika manorina ao amin’ny Baiboly sy ny fomba hampiharana azy ireny eo amin’ny fiainany. Tapany amin’ny fanabeazana kristiana omeny ireo fivoriana ataony hianarana Baiboly sy hivavahana. Izany no nahatonga azy ho olom-pirenena tsara dia tsara.
Ireo olom-pirenen’i Singapour izay manaja ny repoblikany sy maniry hoavy tsara indrindra ho azy io, dia tokony hampirisika mafy ny fitondram-panjakana hijery indray ny toerana tokony ho an’ny Vavolombelon’i Jehovah ao amin’ny fitambaran’olon’i Singapour. Izao no fotoana hanesorana ny sazy nampiharina tamin’izy ireo sy hamerenana aminy izay tokony ho an’ny olom-pirenena rehetra — ny fahalalahana hanao fanompoam-pivavahana.
[Efajoro, pejy 26]
Mijery Izao Tontolo Izao
1. “Rehefa nanafika tampoka tokantrano dimy ny polisin’i Singapour indray alina, tamin’ny Febroary lasa teo, tao amin’ny fanafihana fanao-miaramila, dia lehilahy sy vehivavy ary zatovo miisa 69 no voasambotra sy nalaina am-bavany tany amin’ny etamazaoron’ny polisy. Tsy tokony ho toy izany no fomba hifaranan’ny fivoriana fianarana Baiboly.” — The Ottawa Citizen, any Kanada, tamin’ny 28 Desambra 1995, pejy A10.
2. “Ho loharanom-pahafaham-po marina ho an’izay rehetra miahy ny amin’ny fahafahana ara-pivavahana sy ny zo hanao zavatra araka ny feon’ny fieritreretana, ny hanovan’ny fitondram-panjakan’i Singapour ny toerana tanany raha ny momba ny mpikambana amin’io vahoaka tsy manan-tsiny sy tsy mitera-pahavoazana io, sy ny hamelany azy ireo hanaraka sy hampiely ny finoany tsy amin-tahotra na fanakantsakanana.” — Profesora Bryan R. Wilson, Oniversiten’i Oxford, Angletera.
3. “Tao amin’ny fitohitohizam-pitsarana izay nahatonga fanoheran’ny antokon’olona miaro ny fahafahana sivily maneran-tany, ny fitsaran’i Singapour dia nanameloka Vavolombelon’i Jehovah 63 nanomboka tamin’ny Novambra lasa teo.” — Asahi Evening News, any Japon, tamin’ny 19 Janoary 1996, pejy 3.
4. “Tokony havela hivory sy hanaraka ny fivavahany amim-pilaminana tsy misy fandrahonana ny hosamborina na hatao am-ponja ny Vavolombelon’i Jehovah. Zo fototra iray iantohan’ny Lalàm-panorenan’i Singapour ny fahalalahana ara-pivavahana.” — Amnesty International, 22 Novambra 1995.
5. Tao amin’ny taratasy iray nalefan’i Chan Siu-ching, mpitari-draharahan’ny Vaomieran’ny Rariny sy ny Fandriampahalemana ao amin’ny Diosezy Katolikan’i Hong-Kong, ho an’i Lee Kuan Yew, Lehiben’ny Minisitra ao amin’ny Biraon’ny Praiminisitra, tamin’ny 1 Jona 1995, dia nilaza toy izao izy: “Ny raharaha lehibe dia izao: na dia mihevitra aza ny fitondram-panjakan’i Singapour fa mandika ny lalàna ary tokony hohelohina ireo izay mandà tsy hanao fanompoam-pirenena, dia tsy tokony ho voakasika ireo mpikambana hafa izay mandray anjara fotsiny amin’ny fivoriana ara-pivavahana mba hivavaka (...).
Noho izany, dia mangataka ny Fitondram-panjakanao izahay mba:
1. tsy handrara ny Vavolombelon’i Jehovah, mba hahafahan’izy ireo hanana fahalalahana hanao fanompoam-pivavahana sy hanao zavatra araka ny feon’ny fieritreretany;
2. tsy hiampanga intsony ny mpikambana ao amin’ny Vavolombelon’i Jehovah izay mamonjy fivoriana mba hivavaka fotsiny.
3. hamoaka ireo mpikambana ao amin’ny Vavolombelon’i Jehovah izay nosamborina vao haingana noho ny nanatrehana fotoam-pivavahana fotsiny.”
[Sary, pejy 23]
Ireo Vavolombelon’i Jehovah tao amin’ny trano fitsarana taorian’ny niampangana azy ireo
[Sary, pejy 23]
Io Vavolombelona 71 taona io no ilay nilaza tamin’ny mpitsara hoe: “Tsy fandrahonana ho an’itỳ fitondram-panjakana itỳ aho.” Kanefa, natao am-ponja izy