Sa‵sale Fakatasi Mo Te Atua I Taimi Faiga‵ta Konei
“A Enoka ne ‵nofo [“sa‵sale,” NW] fakatasi mo te Aliki i tena olaga kātoa; ne galo atu a ia me ne ave a ia ne te Atua.”—KENESE 5:24.
1. Ne a nisi vaega o ‵tou taimi nei kolā e fai ei ke fakamataku ki tatou?
TAIMI faiga‵ta! E fakamatala faka‵lei mai i pati konā te fia tausaga o amioga ma‵sei mo amioga fakasauā kolā ko oti ne ola i ei a tino katoa talu mai te fakatuakaga o te Malo faka-Mesia i te 1914. I te taimi kātoa tenā, ne ‵nofo atu ei a tino katoa i loto i “aso fakaoti.” Ko oti ne logo‵mae malosi latou i se auala fakamataku i vaegā fakalavelave faiga‵ta e pelā mo te oge meakai, famai, mafuie, mo taua. (2 Timoteo 3:1; Fakaasiga 6:1-8) Ne seki ‵sao foki a tino kolā e tapuaki atu ki a Ieova mai fakalavelave konei. Faitalia te lasi io me ko te foliki o te ‵tou pokotia i ei, e fakafesagai atu eiloa tatou katoa ki mea faiga‵ta mo ‵numiga o te olaga tenei. E aofia a fakalavelave i mea tau tupe, kinauga i mea fakapolitiki, amioga solitulafono, mo masaki i te faiga o te olaga ke faigata ‵ki.
2. Ne a mea faiga‵ta ko oti ne fe‵paki mo tavini a Ieova?
2 E se gata i ei, ko oti ne kufaki a tavini e tokouke a Ieova i fakasauāga ‵lasi e uke me e tumau eiloa Satani i te taua atu ki tino kolā “e faka‵logo ki fakatonuga a te Atua, kae fakamaoni foki ki te mea tonu e fakaasi mai ne Iesu.” (Fakaasiga 12:17) Kae e tiga eiloa e seki oko ‵tonu mai ki a tatou katoa a fakasauāga, e ‵tau eiloa o taua atu a Kelisiano ‵tonu katoa ki a Satani te Tiapolo mo te agaga telā e fakamalosi aka ne ia i tino katoa. (Efeso 2:2; 6:12) E manakogina i ei a te tumau i te mataala ko te mea ke mo a ma fakamalosigina tatou ne te agaga tenā, me e fe‵paki faeloa tatou mo te agaga tenā i koga ga‵lue, i te akoga, mo so se koga telā e fesokotaki ei tatou mo tino kolā e se fia‵fia ki te tapuakiga ‵ma.
Sa‵sale Fakatasi mo te Atua, Kae e se mo Atufenua
3, 4. I te auala fea e ‵kese ei a Kelisiano mai tino o te lalolagi?
3 I te senitenali muamua, ne taua malosi atu eiloa a Kelisiano ki te agaga o te lalolagi tenei, kae ne fai ei ke ‵kese malosi latou mai tino i tua o te fakapotopotoga Kelisiano. Ne fakamatala mai ne Paulo te ‵kesega tenā i te taimi ne tusi mai ei a ia: “Ko te igoa o te Aliki e taku atu ei ne au a te mea nei, mo toku loto kātoa ke fai ne koutou: sa ola e pelā mo tino pouliuli, me se aogā olotou mafaufauga, kae ‵nofo foki olotou mafaufau i te pouliga. E seai foki se lotou vaega o te ola ne tuku mai ne te Atua, i te mea ko oko eiloa i te va‵lea mo te loto ma‵keke. Ko se iloa ne latou o tae‵ma; e tuku atu olotou foitino mo amioga ma‵sei, kae fai katoa ne latou amioga fakatakalialia mo te loto sē fia foki mai i ei.”—Efeso 4:17-19.
4 Ko se faka‵tau eiloa i te manino ‵lei o pati konā ke fakamatala mai i ei te pouliga lasi i te feitu faka-te-agaga mo mea tau amioga i te lalolagi tenei—i aso o Paulo mo ‵tou aso nei! E pelā mo Kelisiano mua, e se “ola” io me sa‵sale a Kelisiano i aso nei “e pelā mo tino pouliuli,” o atufenua. I lō te fai penā, ne maua ne latou te tulaga taulia ke sa‵sale fakatasi latou mo te Atua. E tonu, e mafai o fakalotolotolua a nisi tino e uiga ki te mafai o sa‵sale fakatasi a tino ma‵lalo kae sē ‵lei katoatoa mo Ieova. Kae e fakaasi mai i te Tusi Tapu me e mafai eiloa o fai penā. E se gata i ei, e manako eiloa a Ieova ke fai latou penā. I te valu o senitenali mai mua o te ‵tou Vaitaimi Nei, ne tusi mai ne te pelofeta ko Mika a pati konei mai te Atua: “A te mea e manako a [Ieova] ke fai ne tatou tenei: ke fai ne tatou te mea tonu, ke fakaasi atu te alofa tumau, kae ola [io me sa‵sale] mo te loto maulalo i mua o te ‵tou Atua.”—Mika 6:8.
E Sa‵sale Fakatasi Pefea Tatou mo te Atua, Kae Kaia?
5. E mafai pefea o sa‵sale fakatasi se tino sē ‵lei katoatoa mo te Atua?
5 E mafai pefea o sa‵sale fakatasi tatou mo te Atua malosi katoatoa, kae e se matea ki mata? E manino ‵lei, me e se pelā mo te auala e sa‵sale fakatasi ei tatou mo nisi tino. E mafai o fakauiga i te Tusi Tapu a te tugāpati, ‘ke sa‵sale’ ki te “tautali atu ki se faifaiga masani.”a Ona ko te uiga tenei, e malamalama ei tatou me i te tino telā e sa‵sale fakatasi mo te Atua e tautali atu ki se vaegā olaga telā e manako ki ei te Atua kae fakafiafia atu foki ki a ia. A te kausaki atu ki se vaegā olaga penā e fai ei ke ‵kese tatou mai te tokoukega o tino i ‵tou tafa. Kae ko te filifiliga eiloa e tasi tenā e ‵tau o fai ne se Kelisiano. Kaia? E uke a pogai.
6, 7. Kaia e fai ei te sa‵sale fakatasi mo te Atua mo fai te ‵toe auala ‵lei?
6 Muamua la, a Ieova ko te Atua telā ne faite ne ia tatou, te Māfuaga o ‵tou ola, mo te Tino telā e tuku mai ne ia a mea katoa kolā e tausi ei te olaga. (Fakaasiga 4:11) Ona ko te mea tenā, ko ia fua e ‵tau o fakaasi mai ne ia te auala e ‵tau o sa‵sale atu ei tatou. E se gata i ei, a te sa‵sale fakatasi mo te Atua ko te ‵toe auala aogā eiloa. Mō latou kolā e sa‵sale fakatasi mo ia, ko oti ne fai ne Ieova se fakatokaga mō te fakamagaloga o olotou agasala, kae tuku atu foki ne ia ki a latou te fakamoemoega mautinoa o te ola se-gata-mai. E tuku mai foki ne te ‵tou Tamana faka-te-lagi alofa a pati fakatonutonu ‵poto kolā e fesoasoani atu ki tino kolā e sa‵sale fakatasi mo ia ke maua ne latou se olaga fiafia nei, faitalia te lotou sē ‵lei katoatoa mo te lotou ola i se lalolagi telā e pule ki ei a Satani. (Ioane 3:16; 2 Timoteo 3:15, 16; 1 Ioane 1:8; 2:25; 5:19) A te suā pogai mō te sa‵sale fakatasi mo te Atua, me i te ‵tou loto fia‵fia o fai penā, e fakamalosi aka ei te filemu mo te fealofani i te fakapotopotoga.—Kolose 3:15, 16.
7 A ko te ‵toe mea mo te ‵toe pogai tāua foki, ko te fakaasi atu o te feitu e ‵tu tatou i ei māfai e sa‵sale fakatasi tatou mo te Atua, i te kinauga lasi telā ne fakasae aka i te fatoaga o Etena—ko te kinauga e uiga ki te pulega sili. (Kenese 3:1-6) E fakaasi atu ne tatou i ‵tou olaga me e ‵tu katoatoa atu tatou i te feitu o Ieova, kae e folafola atu ne tatou e aunoa mo te ma‵taku me i a ia ko te Tupu Sili telā e ‵tau o pule mai. (Salamo 83:18) Ko ola ei tatou e ‵tusa mo te ‵tou ‵talo ke tapu te igoa o te Atua kae ke fai foki tena loto i koga katoa. (Mataio 6:9, 10) Ko se faka‵tau eiloa i te ‵poto o tino kolā e filifili ke sa‵sale fakatasi latou mo te Atua! E mafai o mautinoa i a latou me e olo atu latou i te auala tonu, ona ko Ieova ko te “Atua poto e tokotasi.” E se mafai eiloa o fai ne ia se mea ‵se.—Loma 16:27.
8. Ne tai ‵pau pefea a taimi o Enoka mo Noa mo ‵tou aso nei?
8 E mafai la pefea o ola e pelā me se Kelisiano māfai ko oko eiloa i te faiga‵ta o tulaga i te lalolagi i aso nei kae ko te tokoukega o tino e se fia tavini atu ki a Ieova? E iloa ne tatou te tali māfai e mafau‵fau tatou ki tāgata fakamaoni mua kolā ne tumau te lotou fakamaoni i taimi faiga‵ta. E tokolua mai i tino konei, ko Enoka mo Noa. Ne ola laua konei i taimi e tai ‵pau mo ‵tou aso nei. Ne lauiloa masei a amioga ma‵sei. Ne ‵fonu te lalolagi i aso o Noa i amioga fakasauā mo amioga finalalolagi. Kae ne ‵teke atu a Enoka mo Noa ki te agaga masei o te lalolagi i aso konā kae ne sa‵sale fakatasi mo Ieova. Ne mafai pefea o fai ne laua te mea tenā? Ke maua te tali ki te fesili tenā, ka sau‵tala tatou i te mataupu tenei ki te fakaakoakoga a Enoka. Kae ka sau‵tala tatou e uiga ki a Noa i te suā mataupu.
Ne Sa‵sale Fakatasi a Enoka mo te Atua i Taimi Faiga‵ta
9. Ne a fakamatalaga e maua ne tatou e uiga ki a Enoka?
9 A Enoka ko te tino muamua telā ne fakamatala mai i te Tusi Tapu me ne sa‵sale fakatasi mo te Atua. E fai mai te Tusi Tapu: “Mai tua ifo, ne ‵nofo [“sa‵sale,” NW] fakatasi a Enoka mo te Atua.” (Kenese 5:22) Kae mai tua o te fakaasimaiga o te leva o te olaga o Enoka—telā e leva ‵ki māfai e fakatusa ki ‵tou olaga toetoe—e fai mai te tala: “A Enoka ne ‵nofo [“sa‵sale,” NW] fakatasi mo te Aliki i tena olaga kātoa; ne galo atu a ia me ne ave a ia ne te Atua.” (Kenese 5:24) E fakamaoni mai i ei, me ne avatu ne Ieova a Enoka mai te lalolagi o tino ola ki te tanuga o tino ‵mate a koi tuai o oko atu a lima o tino ‵teke ki a ia. (Epelu 11:5, 13) I tafa o nāi fuaiupu konā, e mu‵tana fua a fakamatalaga e uiga ki a Enoka i te Tusi Tapu. E tiga te feitu tenā, mai fakamatalaga kolā ko maua ne tatou mo nisi fakamaoniga aka foki, e ‵tau ei o tali‵tonu tatou me ne ola eiloa a Enoka i taimi faiga‵ta.
10, 11. (a) Ne ‵solo fakavave atu pefea a te masei mai tua o te ‵tekeatuga a Atamu mo Eva? (e) Se a te fekau fakavaloaga telā ne talai atu ne Enoka, kae ne ‵saga atu pefea a tino ki ei?
10 Mafaufau la ki te vave o ‵solo atu a amioga ma‵sei ki tino katoa mai tua o te taimi ne agasala ei Atamu. E fai mai te Tusi Tapu me i te ulumatua a Atamu, ko Kaino, ne fai mo fai te tino tatino muamua i te taimi ne tamate ei ne ia tena taina ko Apelu. (Kenese 4:8-10) Mai tua o te mate o Apelu i se auala fakasauā, ne toe fanau mai ei ne Atamu mo Eva te suā tamaliki tagata, kae ne fakaigoa ne laua ki a Setu. E fai‵tau tatou e uiga ki a ia penei: “Ne fai te tama a Setu, ko Enosa. Mai te taimi tenā, ko fatoā kamata ei a tino o fakaaogā te igoa tapu o [Ieova] i taimi o tapuakiga.” (Kenese 4:25, 26) Se mea fakafanoanoa me ne “fakaaogā te igoa tapu o [Ieova]” i te taimi tenā i se auala sē ‵tau.b Mai tua o te fia tausaga ne fanau mai ei a Enosa, ne ‵fatu ne Lameko, se tino mai te gafa o Kaino, se pese mō ana a‵vaga e tokolua e fakaasi atu i ei me ne tamate ne ia se tamataene telā ne fakalogo‵mae atu ki a ia. Ne fai mai foki a ia: “Kafai e fakafitu te taui ki te tino e ta ne ia a Kaino, e fakafitu sefulu fitu te taui ki te tino e tamate ne ia au.”—Kenese 4:10, 19, 23, 24.
11 E fakaasi mai i nāi fakamatalaga mai luga nei me i te masei telā ne kamata ne Satani i te fatoaga o Etena, ne ‵solo fakavave atu ki tino katoa mai i te gafa o Atamu. I loto i se vaegā lalolagi penā, ne fai a Enoka mo fai se pelofeta a Ieova, telā koi aogā eiloa ana pati fakaosofia i aso nei. E lipoti mai a Iuta me ne ‵valo atu a Enoka: “Kiloke! Ka vau te Aliki mo ana agelu tapu e fia ni afe; e aumai ne te fakamasinoga ki a latou katoa, o fakasala a tino agasala e se amio atua e ‵tusa mo amioga ma‵sei ne fai ne latou, pelā foki mo pati ma‵sei ne fai‵pati ne tino e se amio atua konā e uiga ki te Atua!” (Iuta 14, 15) Ka fakataunu katoatoa mai eiloa a pati konā i Amaketo. (Fakaasiga 16:14, 16) E ui i ei, e mafai o tali‵tonu tatou me ne uke ‵ki eiloa a “tino agasala e se amio atua” kolā ne lagona ne latou te valoaga a Enoka kae ne seki fia‵fia ki ei. Ko se faka‵tau eiloa te alofa o Ieova i te taimi ne ave keatea ei ne ia te pelofeta ke mo a ma oko atu olotou lima ki a ia!
Se a te Mea ne Fakamalosi Atu ki a Enoka ke Sa‵sale Fakatasi mo te Atua?
12. Se a te mea ne ‵kese ei a Enoka mai i tino kolā ne ola i ana aso?
12 I te fatoaga o Etena, ne faka‵logo a Atamu mo Eva ki a Satani, kae ne ‵teke atu ei Atamu ki a Ieova. (Kenese 3:1-6) Ne seki tautali atu te la tama ko Apelu ki a laua, kae ne fiafia a Ieova ki a ia. (Kenese 4:3, 4) Se mea fakafanoanoa me ne seki fai te taulasiga o tama‵liki a Atamu e pelā mo Apelu. Kae ne fai eiloa penā a Enoka, telā ne fanau mai i te fia selau o tausaga mai tua ifo i ei. Se a te mea ne ‵kese ei a Enoka mai nisi tino e tokouke mai te gafa o Atamu? Ne tali mai ne te apositolo ko Paulo te fesili tenā i te taimi ne tusi mai ei a ia: “Ona ko tena fakatuanaki ne ave keatea a Enoka ko te mea ke se matea ne ia te mate, kae seki toe matea atu a ia i konā me ne ave keatea ne te Atua; a koituai o ave keatea, ne maua ne ia se molimau me ne fakafiafia eiloa ne ia te Atua.” (Epelu 11:5, NW) Ne aofia a Enoka i te fakasologa o “tino tali‵tonu [io me ko molimau] fakamaoni [mai mua o te kau Kelisiano],” kolā ne fai mo fai ne fakaakoakoga ‵lei o te fakatuanaki. (Epelu 12:1) Ko te fakatuanaki eiloa telā ne mafai ei ne Enoka o tumau i amioga ‵lei i tena olaga kātoa i tausaga e silia atu i te 300—telā e sili fakatolu taimi te leva i te olaga o te tokoukega o tatou i aso nei!
13. Se a te vaegā fakatuanaki ne maua ne Enoka?
13 Ne fakamatala mai ne Paulo te fakatuanaki o Enoka mo nisi molimau i tena tusi: “A te fakatuanaki, ko te talitonu ki mea e fakamoe‵moe tatou ki ei, ko te talitonu fakamaoni foki ki mea e se matea ki mata.” (Epelu 11:1) E tonu, a te fakatuanaki ko te tali‵tonu ki mea e fakamoe‵moe ki ei, telā e fakavae ki fakamaoniga ‵tonu me ka taunu eiloa a mea konā. E aofia i ei a te malosi o ‵tou fakamoemoega telā e pokotia i ei te ‵tou kilokiloga e uiga ki te olaga kātoa. Tenā eiloa te vaegā fakatuanaki ne mafai ei ne Enoka o sa‵sale fakatasi mo te Atua, faitalia eiloa ne seki fai penā te lalolagi i ana tafa.
14. Se a te iloaga tonu telā kāti ne fakavae ki ei te fakatuanaki o Enoka?
14 E fakavae te fakatuanaki tonu ki te iloaga tonu. Se a te iloaga ne maua ne Enoka? (Loma 10:14, 17; 1 Timoteo 2:4) E seai eiloa se fakalotolotolua me ne iloa ne ia a mea ne ‵tupu i Etena. Kāti ne lagona foki ne ia a fakamatalaga e uiga ki te olaga i te fatoaga o Etena—telā kāti koi tu mai eiloa, faitalia eiloa me ko oti ne fakatapu a tino ma olo atu ki ei. (Kenese 3:23, 24) Kae ne iloa foki ne ia te fuafuaga a te Atua ke faka‵fonu ne tama‵liki a Atamu a te lalolagi kae ke fai foki te lalolagi kātoa pelā mo te Palataiso tenā. (Kenese 1:28) E se gata i ei, ne fakatāua malosi eiloa ne Enoka te folafolaga a Ieova e uiga ki se Fanau telā ka tuki pala ne ia te ulu o Satani kae faka‵lei aka a mea katoa kolā ne fakamasei ne te loi o Satani. (Kenese 3:15) A te ‵tonuga loa, a te valoaga mai te Atua telā ne ‵valo atu ne Enoka, kae ne fakamau ki lalo i te tusi a Iuta, ne ‵valo mai i ei te fakaseaiatuga o te fanau a Satani. Ona ko te fakatuanaki o Enoka, e iloa ei ne tatou me ne tapuaki atu eiloa a ia ki a Ieova, e pelā me ko te tino telā e “tuku atu . . . ne ia te taui ‵lei ki tino kolā e salasala ki a ia.” (Epelu 11:6) Telā la, e tiga eiloa ne seki maua ne Enoka a te iloaga kātoa telā ko maua nei ne tatou, ne lava ‵lei eiloa a mea ne iloa ne ia ke fakavae ki ei se fakatuanaki ‵mautakitaki. Ona ko te vaegā fakatuanaki tenā, ne mafai ei o fakatumau ne ia tena fakatuanaki i loto i taimi faiga‵ta.
Tautali ki te Fakaakoakoga a Enoka
15, 16. E tau‵tali atu pefea tatou ki te fakaakoakoga a Enoka?
15 Ona ko te mea e ma‵nako tatou o fakafia‵fia atu ki a Ieova, e pelā mo Enoka i taimi faiga‵ta konei, se mea ‵lei ke tau‵tali atu tatou ki te fakaakoakoga a Enoka. E ‵tau o maua kae taofi ‵mau tatou ki te iloaga tonu e uiga ki a Ieova mo ana fuafuaga. Kae e uke atu foki a mea e ‵tau o fai ne tatou. E ‵tau o talia ne tatou te iloaga tonu tenā ke takitaki ne ia ‵tou olaga. (Salamo 119:101; 2 Petelu 1:19) E ‵tau o takitakigina tatou ne mafaufauga o te Atua, mai te taumafai faeloa o fakafiafia atu ki a ia e auala i ‵tou mafaufauga mo ‵tou faifaiga katoa.
16 E seai ne fakamatalaga e uiga ki nisi tino i aso o Enoka kolā ne tavini atu ki a Ieova, kae e manino ‵lei, me ko ia fua tokotasi io me ne aofia a ia i se aofaki mu‵tana kolā ne fai pelā mo ia. E mu‵tana foki tatou i te lalolagi nei, kae e se fakaloto vāivāi mai ki a tatou te manatu tenā. Ka ‵lago mai eiloa a Ieova faitalia me ko oi a tino e ‵teke mai ki a tatou. (Loma 8:31) Ne fakailoa atu mo te loto toa ne Enoka me ko pili o fakaseai atu a tino amio ma‵sei. E loto ‵toa foki tatou i te talai atu ne tatou “te Tala ‵Lei tenei e uiga ki te Malo” faitalia a fakatauemuga, ‵tekemaiga, mo fakasauāga. (Mataio 24:14) Ne seki ola leva a Enoka e pelā mo tino e tokouke i ana aso. Kae ne seki fakavae tena fakamoemoega ki te lalolagi tenā. Ne fakamoemoe eiloa a ia ki se mea telā e sili atu tena gali. (Epelu 11:10, 35) E fakamoe‵moe foki tatou ki te fakataunuga o fuafuaga a Ieova. Tenā eiloa te mea e se tuku katoatoa atu ei ‵tou mafaufau ki te lalolagi tenei. (1 Kolinito 7:31) I lō te fai penā, e fakaaogā muamua eiloa ne tatou ‵tou malosi mo ‵tou kope i te taviniga ki a Ieova.
17. Se a te iloaga ko maua ne tatou telā ne seki maua ne Enoka, kae ne a mea e ‵tau o fai ne tatou ona ko te mea tenā?
17 Ne talitonu a Enoka me ka sae mai te Fanau, telā ne folafola mai ne te Atua, i te taimi tonu o Ieova. Ko kātoa nei te 2,000 tausaga talu mai te taimi ne sae mai ei te Fanau tenā—ko Iesu Keliso—ne tuku mai i ei te togiola kae ‵tala mai foki te auala mō tatou, penā foki loa mo molimau fakamaoni mua, e pelā mo Enoka, ke maua te ola se-gata-mai. Ko oti ne ‵pei ifo a Satani mai te lagi ki te lalolagi tenei ne te Fanau tenā, te Tupu i te Malo o te Atua, kae ko lavea atu i ei ne tatou a ikuga o te mea tenā i fakalavelave kolā e ‵tupu i ‵tou tafa. (Fakaasiga 12:12) E tonu, e uke atu a mea ko iloa nei ne tatou i lō mea ne iloa ne Enoka. Ke na ‵mautakitaki eiloa te ‵tou fakatuanaki e pelā mo ia. Ke na fakamalosi aka a mea katoa e fai ne tatou ne te ‵tou tali‵tonu ki te fakataunuga o folafolaga a te Atua. Ke na fai tatou pelā mo Enoka, telā ne sa‵sale fakatasi mo te Atua, e tiga eiloa e ola tatou i taimi faiga‵ta konei.
[Fakamatalaga mai lalo]
a Ke onoono ki te Vaega Muamua o te Insight on the Scriptures, te itulau e 220, te palakalafa e 6, telā ne ‵lomi ne Molimau a Ieova.
b A koi tuai o oko atu ki aso o Enosa, ne faipati sāle atu a Ieova ki a Atamu. Ne ofo atu ne Apelu se taulaga telā ne fiafia ki ei a Ieova. Ne fesokotaki atu foki a Ieova ki a Kaino mai mua o te faiga ne tena loto masei ke tatino a ia. Telā la, a te kamataga tenei o “fakaaogā te igoa tapu o [Ieova]” e ‵tau o fakauiga ki se auala fou, kae e se ko te fakaaogāga i te tapuakiga ‵mā.
Ka Tali Mai Pefea ne Koe?
• Se a te uiga ke ‵nofo io me ke sa‵sale fakatasi mo te Atua?
• Kaia e fai ei te sa‵sale fakatasi mo te Atua mo fai te ‵toe mea ‵lei?
• Se a te mea ne fai ei ke mafai ne Enoka o sa‵sale fakatasi mo te Atua faitalia te faiga‵ta o taimi konā?
• E mafai pefea o fakaakoako atu tatou ki a Enoka?
[Ata i te itulau e 25]
Ona ko te fakatuanaki, ne ‘sa‵sale fakatasi faeloa a Enoka mo te Atua’
[Ata i te itulau e 27]
E tali‵tonu katoatoa tatou me ka fakataunu eiloa a folafolaga a Ieova
[Te Fakamatalaga o Ata i te itulau e 23]
Woman, far right: FAO photo/B. Imevbore; collapsing building: San Hong R-C Picture Company