Ons beskou die wêreld
Rekordhitte
Klimaatkenner James Hansen was so oortuig daarvan dat die kweekhuiseffek reeds begin het om die aarde se atmosfeer te verwarm dat hy mede-klimatoloë gewed het dat ten minste een van die eerste drie jaar van die negentigerjare ’n temperatuurrekord sal wees. Dit was nie lank nie of hy het sy weddenskap gewen. Volgens drie onafhanklike meetstelsels was 1990 die warmste jaar wat nog opgeteken is. Die meeste klimatoloë meen nietemin dat dit nog te vroeg is om te kan sê of die kweekhuiseffek vir die rekordtemperature verantwoordelik is. Hulle sê een jaar is nie genoeg om enigiets te bewys nie. Hansen gee toe, maar hy hou vol dat ’n onderliggende tendensie sy weddenskap veilig gemaak het. Volgens die tydskrif Science sê hy dat dit vir die atmosfeer baie moeilik geword het om af te koel “omdat kweekhuisgasse dit taamlik sterk na ’n warmer klimaat dryf”.
Selfmoorde in Noorweë
Vogens die Wêreldgesondheidsorganisasie het die selfmoordsyfer in Noorweë in die laaste 30 jaar verviervoudig. Byna 14 uit elke 100 000 Noorweërs tussen die ouderdomme van 15 en 24 pleeg selfmoord. Die Oslose koerant Aftenposten berig dat sowat 15 persent van die jong hospitaalpasiënte in die nywerdheidstad Gjøvik opgeneem is as gevolg van selfmoordpogings. Ironies genoeg, die koerant merk op dat Noorweë nou die welvarendste van die Skandinawiese lande is. Pleks van geluk te bring het rykdom skynbaar die algemene gevoel van wanhoop verhoog. Volgens die Aftenposten het een hospitaalbeampte gesê: “Miskien het ons ons besorgdheid oor ander oorboord gegooi sodat ons op geld en materiële dinge kan konsentreer.”
’n Lewenstyl wat doodmaak
Die helfte van alle sterfgevalle kan deur ’n verandering in lewenstyl voorkom word, beweer dr. Ivan Gyarfas, hoof van die Wêreldgesondheidsorganisasie se eenheid vir kardiovaskulêre siektes. Longkanker, hoë bloeddruk, hartaanvalle en beroertes is verantwoordelik vir 70 tot 80 persent van alle sterfgevalle in nywerheidslande. Hierdie siektes hou dikwels verband met ongesonde gewoontes soos rook, ’n onverstandige dieet en ’n gebrek aan oefening—die lewenstyl van die sogenaamde welgesteldes. Maar die International Herald Tribune van Parys het egter berig dat hierdie “lewenstylsiektes” nou ook tussen 40 en 50 persent van alle sterfgevalle in die ontwikkelende lande veroorsaak. Eienaardig genoeg lyk dit asof die lewenstyl wat gewoonlik as tiperend vir ekonomiese vooruitgang bestempel word juis wêreldwyd regstreeks verband hou met die vernaamste oorsake van die dood.
’n Aanval op Paulus
’n Amerikaanse Episkopaalse biskop, John S. Spong, het so pas ’n boek uitgegee wat beweer dat die apostel Paulus ’n homoseksueel was. Spong is lank reeds ’n kontroversiële figuur. In die sewentigerjare het hy hom beywer vir die ordinering van vroue as priesters. In die tagtigerjare het hy priesters aangemoedig om hulle seën oor homoseksuele huwelike uit te spreek en het hy ’n aktiewe homoseksueel as priester geordineer. Deur te leer dat Paulus ’n homoseksueel was, hoop Spong nou, volgens The New York Times, “om homoseksuele meer tuis te laat voel in die Episkopaalse kerk en om mense te trek wat die kerk verlaat het omdat hulle gemeen het dat dit ’n sterwende instelling is wat aan ouderwetse denkwyses verkleef is”. Die Times sê egter dat “kritiek teen sy tesis oor Paulus uit alle oorde ontvang is, van vriende en vyande, liberale en konserwatiewes, Protestante en Katolieke”. Die verhaal se onwaarskynlikste kinkel is seker die feit dat Spong daarop aandring dat sy gevolgtrekkings op “ernstige Bybelstudie” gegrond is.
Seks en die tienermeisie
Die vrees vir Vigs het moontlik die seksuele gedrag van sommige Amerikaners verander, maar volgens ’n onlangse ondersoek deur die CDC (Centers for Disease Control) in Atlanta, Georgia, VSA, het dit geensins so ’n uitwerking op tienermeisies gehad nie. In 1970, toe die “seksuele revolusie” sy hoogtepunt bereik het, het 28,6 persent van die 15- tot 19-jarige meisies in die Verenigde State erken dat hulle voorhuwelikse geslagsomgang gehad het. Teen 1988, nadat Vigs reeds goed bekend was, het die syfer opgeskiet tot 51,5 persent. Die styging was die opmerklikste onder die jongste groep, die 15-jarige meisies: dit het gestyg van 4,6 persent in 1970 tot 25,6 persent in 1988. Die CDC-ondersoek het ook gevind dat hoe jonger ’n meisie is wanneer sy seksueel aktief raak, hoe groter die kans is dat sy verskillende maats sal hê. Dit is dan nie verbasend nie dat daar ook gevind is dat daar ’n betreklik hoë voorkoms van seksueel oorgedraagde siektes onder tienermeisies is.
Gevaarlike moederskap
Meer as ’n halfmiljoen vroue sterf jaarliks aan komplikasies tydens swangerskap en geboorte, berig die Wêreldgesondheidsorganisasie. Die tydskrif World Watch sê egter dat baie kenners meen dat die werklike syfer ten minste twee keer so hoog is. Die minder ontwikkelde lande word die ergste daardeur geteister. Vanjaar sal dit die dood van 1 uit elke 73 swanger vrouens in Suid-Amerika veroorsaak, 1 uit 38 in Suid-Asië en 1 uit 21 in Afrika—vergeleke met 1 uit 10 000 in Noord-Europa. World Watch blameer faktore soos ondervoeding en primitiewe gesondheidsorgfasiliteite vir die hoë risiko van moederskap. Aborsies alleen is jaarliks verantwoordelik vir die dood van 200 000 moeders. Ondersoeke toon dat kinders wat moederloos gelaat word op hulle beurt in groter gevaar van ondervoeding en die dood verkeer en derhalwe ’n groot deel uitmaak van die 15 000 000 kinders onder vyf wat jaarliks in ontwikkelende lande sterf.
Gewelddadige vlote
’n Gewelddadige muitery op ’n Taiwannese vissersboot het ’n ontstellende neiging in die Taiwannese vloot aan die lig gebring, berig die tydskrif Asiaweek. Die muitery het na bewering uitgebreek nadat twee bemanningslede, wat radeloos was oor die onmenslike behandeling wat hulle van die skip se kaptein ontvang het, selfmoord probeer pleeg het deur oorboord te spring—waarna die kaptein hulle uit die see laat vis het en hulle verder mishandel het. Die daaropvolgende muitery, waartydens ten minste agt bemanningslede dood is, was klaarblyklik nie ’n geïsoleerde geval nie. Volgens Taiwan se Buro vir Vissery, berig Asiaweek, “is ten minste 3000 vissermanne van Taiwannese bote oor die afgelope tien jaar as dood of vermis aangemeld”. Een maatskaplike werkster het aan die tydskrif gesê: “Die aantal mense wat op hierdie vissersbote vermoor of in die see gegooi word, is verbysterend.”
Hulle maak biologie vervelig
’n Paneel wetenskaplikes en opvoedkundiges het onlangs gesê dat biologie in die Verenigde State so swak aangebied word dat dit lyk asof die kursus daarop gemik is om leerlinge se belangstelling in die natuurwetenskap te vernietig. In ’n buitengewoon reguit verslag het die paneel gesê dat biologie-onderwysers swak opgelei is en handboeke gebruik wat dikwels oninteressant, oppervlakkig, verouderd en selfs onakkuraat is. Die paneel het gesê dat leerlinge wat aan sulke biologiekursusse onderwerp word dikwels “oortuig is dat verdere blootstelling aan die natuurwetenskap iets is wat tot elke prys vermy moet word”. Dr. Timothy H. Goldsmith, die paneel se voorsitter, het die blaam op elke aspek van die onderwysstelsel gelê.
Haweloses in Duitsland
Volgens die Duitse Vereniging vir Persone met Geen Vaste Woonplek is daar meer as ’n miljoen haweloses in die Bondsrepubliek Duitsland. Heinrich Holtmannspötter, die sekretaris van die vereniging, sê sowat 130 000 van hulle is rondlopers met geen vaste inkomste nie. Die meeste ander haweloses is immigrante uit ander lande, of mense wat asiel in Duitsland probeer verkry. “Maar in feitlik alle gevalle”, beweer Holtmannspötter, is die rede vir die haweloosheid “die gebrek aan goedkoop verblyf”. Die Duitse koerant Frankfurter Allgemeine Zeitung sê dat haweloses in onlangse jare aansienlik vermeerder het en dat rondlopers nou “’n algemene gesig in byna elke Duitse stad” is.
Golfrygevare
Golfry sonder ’n branderplank (bodysurfing), die ry van branders as ’n watersport, is nie altyd so maklik soos dit lyk nie, waarsku die Amerikaanse tydskrif In Health. Debbie Goebert, ’n epidemioloog by die Pacific Basin Rehabilitation Research and Training Center, het Hawaiise hospitaalverslae vir die jare 1985 tot 1988 ondersoek. Uit 500 mense wat in hospitale opgeneem is met beserings wat in die see opgedoen is, het sy gevind dat dit sulke golfryers was wat die meeste langtermynbeserings opgedoen het. Hulle beserings het gewissel van beenbreuke en rugbeserings tot verlamming en selfs ’n paar gevalle van breinskade. Die meeste van die beseerdes was onervare toeriste. In Health waarsku: “Of jy nou aan die kus van Hawaiï, Kalifornië, Maryland of Australië vakansie hou, vra die lewensredders hoe rof die branders is en hoe die strand is voor jy inspring.”
“Onsinnige wreedheid”
Ontstel deur die aantal sterfgevalle wat jaarliks in Brasilië deur roekelose motorbestuur veroorsaak word, het ’n hoofartikel in die tydskrif O Estado de S. Paulo gesê: “Dit is ’n kwessie van onsinnige wreedheid, grootskaalse slagting, wat enersyds getuig van onverantwoordelikheid en andersyds van ’n skokkende minagting vir menselewe.” Wat doen Brasilië om nalatige bestuurders tot hulle sinne te bring? Een regter het ’n 23-jarige wat die dood van twee van sy vriende in ’n motorresies in die straat veroorsaak het, gevonnis om twee jaar lank nadoodse ondersoeke op die slagoffers van verkeersongelukke by te woon. ’n Motoris wat die dood van ’n 15-jarige meisie veroorsaak het en vyf ander beseer het, is gevonnis “om drie jaar lank in ’n noodhospitaal te werk, veral om ongelukslagoffers te help versorg”.