Ons beskou die wêreld
Trou of saamleef?
In party lande kom paartjies wat voor die huwelik saamleef of wat saamleef pleks van te trou al hoe meer voor. Dit is so erg dat die New Zealand Herald waarsku dat “die huwelik betekenisloos kan word in Europa”. Die koerant berig dat statistiek toon dat net die helfte van die vroue in Swede en Denemarke sal trou. Wat die res van Europa betref, daar word tans geraam dat ongeveer een derde ongetroud sal bly. Tog het studies getoon dat, in teenstelling met wat eens gedink is, paartjies wat voor hul huwelik saamleef, nie só kan verseker dat hulle ’n goeie huwelik sal hê nie. ’n Onlangse verslag in die Journal of Marriage and the Family het bevind dat “paartjies wat voor hul huwelik saamgeleef het, gesê het dat hulle nie so ’n goeie huwelik het nie, dat hulle nie verantwoordelik teenoor die huweliksreëling voel nie, . . . en dat hulle kanse om te skei groter is as paartjies wat nie saamgeleef het nie”.
Wetenskaplikes verdink hulle eweknieë
Hoe algemeen is wetenskaplike bedrog? Die wêreld se grootste algemene wetenskaplike vereniging, die American Association for the Advancement of Science, het onlangs ’n meningsopname oor hierdie onderwerp na 1500 van sy lede gestuur. Volgens die tydskrif Science het 27 persent van die 469 wetenskaplikes wat op die opname gereageer het, “gemeen dat hulle oor die afgelope 10 jaar navorsing teëgekom of gesien het wat versin, vervals of geplagieer is”. Net 2 persent glo dat bedrog afneem; 37 persent meen dat dit toeneem. Sewe-en-twintig persent van diegene wat bedrog teëgekom het, het gesê dat hulle niks daaromtrent gedoen het nie, en slegs 2 persent het die data wat hulle vermoed het vals is openlik bevraagteken. Wat betref die oorsake van al die bedrog het die wetenskaplikes baie genoem, soos die strawwe mededinging om die eerste te wees om bevindings te publiseer en regeringsubsidies en openbare erkenning te ontvang.
Haaiskok!
Daar word al lank na iets gesoek wat haaie sal weghou. Haainette moet in stand gehou word, veral ná hewige storms, en boonop hou die nette ’n ekologiese gevaar in vir bedreigde seediere soos dolfyne en seeskilpaaie. Maar dit lyk asof ’n deurbraak gemaak is in die vorm van ’n elektromagnetiese toestel wat haaie weghou. Norman Wynne van die Natalse Haairaad verduidelik: “Ons het agtergekom dat [haaie] baie sensitief is vir ’n elektromagnetiese veld van ’n sekere frekwensie.” Toetse het in elk van die 250 gevalle getoon dat die nuwe afskrikmiddel die haaie weggehou het. Dit lyk of die toestel onskadelik is vir ander vorme van seelewe. Die produk, wat binnekort bemark sal word, is klein genoeg om aan ’n gordel gedra of aan ’n branderplank vasgemaak te word.
Bruikbare tabak?
Kan tabak ’n nuttige gebruik hê as gedink word aan al die sterftes wat as gevolg van tabakmisbruik voorkom? Volgens ’n artikel wat in die Suid-Afrikaanse tydskrif Endangered Wildlife gepubliseer is, is dit dalk moontlik. Tabak kan as ’n natuurlike plaagdoder gebruik word. ’n Gekookte oplossing wat uit tabak en seep bestaan en op gesaaides gespuit word, maak ruspes, vlieë en myte dood. Wanneer die oplossing op die huide van skape, beeste en bokke gesmeer word, roei dit bosluise effektief uit. Maar die artikel rig ook hierdie waarskuwing wat ’n mens tot nadenke stem: “Hierdie tabakoplossing is ’n sterk natuurlike gifstof. Mense of diere moet dit onder geen omstandighede drink nie. Moenie dit op maklik bekombare plekke in die huis bêre nie. Gesaaides wat daarmee bespuit is, moet ten minste 4 dae lank ná bespuiting nie geoes word nie en moet voor dit geëet word deeglik met skoon water afgewas word.”
Die voordele van borsvoeding
Volgens die Brasiliaanse tydskrif Superinteressante is ’n belangrike oorsaak van kindersterftes in die ontwikkelende wêreld die feit dat kinders te vroeg gespeen word. Die helfte van Brasilië se ma’s staak borsvoeding in die tweede maand pleks dat hulle tot ten minste die sesde maand daarmee aanhou. Die tydskrif voeg by: “Sonder ’n immunologiese weerstand en as gevolg van blootstelling aan haglike higiëniese toestande sterf kinders aan siektes wat hulle sou kon oorkom het as hulle geborsvoed was.” Die kinderarts José Martins Filho sê: “Slegs vyf uit elke honderd vroue kan as gevolg van fisiese probleme nie borsvoed nie.”
Dokters se gunstelingpasiënte
Dokters in Tojama, Japan, het ’n lys opgestel van die soort pasiënte wat hulle moeilik vind om te behandel. Hulle hou nie van die volgende soort pasiënte nie: Pasiënte wat al die praatwerk aan hulle metgesel oorlaat, wat ná kantoorure onnodig hulp soek, wat instruksies verontagsaam, wat van ’n vooraanstaande sosiale stand is en dan arrogant en vyandig is, wat dink dat hulle net soveel of meer as die dokters weet en wat die een dokter na die ander spreek sonder om een van hulle te vertrou. The Daily Yomiuri het dr. Kaoru Ojama van Tojama se Saino-hospitaal aangehaal wat gesê het: “Dokters is nie gode nie. Ons beste pasiënte is dié wat ons aanspoor om ons beste vir hulle te lewer deur eerlik te wees en met ons te kommunikeer en deur ag te slaan op ons voorskrifte en instruksies.”
Kambodja se malariabedreiging
Kambodja se platteland is weens 20 jaar se oorlogvoering met miljoene landmyne besaai. Maar ’n selfs groter bedreiging is ’n nuwe soort malaria wat teen die gewone medisyne bestand is. Volgens Kambodja se departement van gesondheid sterf ongeveer 15 tot 25 mense daagliks aan malaria—tien keer soveel as die aantal landmynslagoffers. Die Wêreldgesondheidsorganisasie vrees dat die siekte moontlik nie net deur tropiese Suidoos-Asië sal versprei nie maar ook deur die hele wêreld. Ongeveer 16000 lede van die VN se vredesmagte is tans in daardie gebied, en daar word gevrees dat sommige die nuwe parasiet in hulle bloed sal hê wanneer hulle terugkeer huis toe en dat die parasiet dan deur muskiete aan nog slagoffers oorgedra sal word. Die 360000 vlugtelinge wat van kampe in Thailand na Kambodja sal terugkeer, word ook bedreig. Kinien en tetrasiklien is die doeltreffendste middels teen die nuwe siekte. Maar daar is ’n tekort aan albei middels in Kambodja, sowel as ’n tekort aan opgeleide mediese personeel en vervoer, en mense sterf omdat hulle nie die regte behandeling kry nie.
Beseer pleks van genees
Verlede Desember het ongeveer 6000 pelgrims by ’n Rooms-Katolieke heiligdom naby Denver, Colorado, VSA, byeengekom nadat ’n vrou gesê het dat die Maagd Maria daar aan haar verskyn het. Party van die pelgrims het stip in die son ingekyk in die hoop dat hulle die Maagd sou sien. Tientalle se oë is beskadig, en oogartse sê dat die skade in heelparty gevalle ernstig en blywend is. Een vrou wat aangetas is, het gesê: “Het jy ooit daarvan gehoor dat mense na Jesus toe gegaan het vir ’n wonderwerk en dat hulle as kreupeles weggegaan het?” Denver se aartsbiskop J. Francis Stafford het “getroue Christene” aangespoor om nie deel te neem aan toekomstige byeenkomste wat met private openbarings te doen het nie. Hy het hulle gewaarsku teen “oppervlakkige sentiment en nuttelose goedgelowigheid”.
Franse biskoppe ontmasker?
Ná 48 jaar is ’n verslag vrygestel wat die aantyging maak dat “Frankryk se Rooms-Katolieke priesters die pro-Nazi-regering van Vichy, Frankryk, ten volle gesteun het”, sê die International Herald Tribune van Parys. Die verslag is glo in 1944 deur ’n Jesuïeteteoloog geskryf wat later ’n kardinaal geword het. Dit noem die kompromisse wat die meeste Franse biskoppe tydens die Nazi-besetting van Frankryk aangegaan het “’n skande”. Die verslag sê ten dele: “Die kerk was blykbaar tevrede al is die reg oral verdraai, gewetens gefolter en Christelike waardes vernietig. . . . Die Kerk in Frankryk het klaarblyklik in almal se oë op ’n afskuwelike manier uit ’n afskuwelike situasie voordeel getrek.” Die Tribune kom tot hierdie slotsom: “Frankryk begin eers bykans 50 jaar ná die oorlog openlik praat oor die optrede van die Kerk tydens die Duitse besetting.”
Buite-egtelike kinders
’n Verslag deur die Franse Nasionale Instituut vir Statistiek en Ekonomiese Studies sê dat die persentasie kinders wat in Frankryk vir ongehude ouers gebore word sedert 1981 meer as verdubbel het. Vandag word elke derde kind in Frankryk buite die eg gebore. Volgens die Paryse dagblad Le Monde maak dit Frankryk se persentasie buite-egtelike geboortes die tweede hoogste in die Europese Gemeenskap. Denemarke het die hoogste persentasie, waar die helfte van alle kinders buite die eg gebore word. Maar anders as vorige jare is al hoe meer buite-egtelike geboortes in Frankryk blykbaar die gevolg van beplande pleks van onbeplande swangerskappe. Brigitte Rabin, wat die verslag geskryf het, meen dat hierdie neiging daarop dui dat dit vir baie sosiaal aanvaarbaar geword het om buite-egtelike kinders te hê. Aangesien die stigma verwyder is, bly al hoe meer vroue ongetroud—hoewel hulle besluit om ’n gesin te hê.
’n Voortreflike wêreldregering
Sommige omgewingsrampe, soos die giftige radioaktiewe wolk wat tydens die ongeluk by die Tsjernobilreaktor vrygelaat is, frustreer regerings omdat die rampe oor nasionale grense versprei en dus glad nie deur enige regering beheer kan word nie. Volgens die Italiaanse dagblad Il Sole-24 ore het die minister van omgewingsake in Italië gevolglik voorgestel: “’n Wêreldregering vir die omgewing is geensins ’n onmoontlike ideaal nie, veral nie as spesifieke verantwoordelikhede . . . daaraan toegewys word nie.”
Ouderdom en ’n slegter geheue
Is bejaardheid sinoniem met vergeetagtigheid? Baie mense dink so. Hierdie mening word nou betwis deur navorsing wat in Italië gedoen en in die Corriere Salute opgesom is. Ongeveer duisend mense tussen 20 en 70 jaar oud is getoets. Die uitslae het getoon dat bejaardes waarskynlik minder onthou omdat hulle selfvertroue afneem. As ’n jongmens byvoorbeeld vergeet, dink niemand aan sy ouderdom nie. Maar as ’n bejaarde vergeet, dan kry die ouderdom die skuld. Vergeetagtigheid kan dus verkeerdelik met die ouderdom geassosieer word. Met ander woorde, “wat ons van ons eie geheue dink, het baie te doen met dit wat ons hinder, en op die ou end hoef ons maar net gerusgestel te word”. Die ondersoek het ook die gevolgtrekking gemaak dat, hoewel ’n bejaarde stadiger as ’n kind leer, die ouderdom hom nie onderwerpe laat vergeet waarvan hy in die verlede geleer het nie.