Hoe ’n trui gemaak word—in Patagonië
DEUR ONTWAAK!-MEDEWERKER IN ARGENTINIË
“EK KRY koud!” Wie het nie al die een of ander tyd in gematigde streke hierdie woorde geuiter nie? En die reaksie was dalk: ‘Waar is my trui?’
Het jy, as jy een van die miljoene is wat ’n trui dra, al ooit gewonder hoe dit gemaak is? Hoe word die wol gespin? Hoe word die kleure verkry? Hier in Argentinië het ons plaaslike Indiane wat dit alles met die hand doen. Kom ons besoek hulle en kyk hoe hulle dit doen.
Hoe ’n trui op die outydse manier gemaak word
’n Aantal Mapuches, ’n Indiane-stam van die Araukanese volk, woon in die suide van Patagonië, in Argentinië. Hulle gebruik die tradisionele metodes om die wol te spin en te kleur. In die lente van die Suidelike Halfrond, aan die einde van November en die begin van Desember, skeer hulle die skape met behulp van spesiale staalskêre. Skaapskeerdery is ’n kuns wat beslis gesien moet word!
Die wol wat van die skape afkom, bevat natuurlik gras, plante en grondklonte. Dit moet dus deeglik gewas word. Dit word gedoen deur dit in warm water te dompel en dit dan te laat droog word. Daarna word die oorblywende onsuiwerhede verwyder. Dit staan bekend as escardado, of die kaard van die wol. As hierdie proses behoorlik gedoen word, sal die wol skoon, droog en baie sag wees. Dit beteken dat die skeersel gereed is om in breiwol, of garing, omgesit te word.
Daar is twee tradisionele maniere om die garing te maak. Vir die een word ’n weefspoel gebruik. (Sien foto 1.) Die spinner maak garing van die wol deur dit om die weefspoel te draai terwyl sy die wol met een hand teen haar been vryf en dit draai. Die garing versamel dan om die weefspoel. Die dikte van die garing word beheer deur die hoeveelheid wol wat om die weefspoel gedraai word.
Vir die ander metode om garing te maak, word ’n spinwiel gebruik, wat die spinner met behulp van ’n voetpedaal laat draai. Die wol word deur ’n gatjie in die wiel ingevoer, en die spinner beheer die dikte van die garing. (Sien foto 2.) Wanneer die garing eers gespin is, kan die tipiese bol wol wat die meeste vroue koop daarvan gemaak word. Maar wat van die kleuring van die wol met verskillende kleure? Hoe word dit gedoen?
Die Mapuches maak die kleure uit sekere wortels of plante deur dit ongeveer 30 minute te kook in water wat effens souterig is. Dit is soortgelyk aan die manier waarop party Navaho-Indiane in Arizona, VSA, die kleure maak vir die komberse wat hulle weef. In Argentinië kook die Mapuches die wortels van die michai-bos, ’n Indiaanse naam vir die Berberis darwinii-plant, om geel kleursel te verkry; vir ’n bruin kleur met wit vlekkies gebruik hulle die blare van die radal-bos, oftewel wilde-okkerneut; vir rooi gebruik hulle beet. Hoewel hierdie metode tydrowend is, verbleik die kleure nie maklik nie. Noudat die garing klaar gekleur is, kan ons die trui begin brei.
Breiwerk—op verskeie maniere
Vroue gebruik al eeue lank naalde om van wol ’n plat stuk weefstof te brei wat dan vasgewerk kan word om ’n kledingstuk te vorm. Vier naalde kan gebruik word om kouse, moue en buisvormige pante te brei. Een bron sê dat breiwerk waarskynlik omstreeks 200 G.J. in Arabië begin het. Hierdie vaardigheid het toe na Europa uitgebrei, en die Spanjaarde het breiwerk in die 16de eeu na Suid- en Sentraal-Amerika gebring, hoewel die kuns moontlik vroeër deur party plaaslike plattelanders beoefen is.
Ons vriendelike breister vra nou: “Hoe dik wil jy die trui hê?” Daardie besluit sal die grootte van die naalde bepaal, asook die dikte van die wol wat sy gaan gebruik. Dan: “Watter kleure wil jy hê?” Noudat dít besluit is, kan sy begin brei.
Wat die oningewydes verbaas, is dat die breikuns wesenlik uit twee basiese steke bestaan—regs en aweregs. Aweregs is ’n omgekeerde regssteek en gee ’n geribde effek. Deur hierdie twee steke saam te gebruik, kan verskillende patrone verkry word.
Ons breister brei die trui in pante, en dit word dan aan mekaar vasgewerk—die voorpant, die agterpant, die moue en die nek—om die eindproduk te lewer. Dit neem natuurlik ure, selfs dae, om die kledingstuk te maak. As jy dus een as ’n geskenk ontvang, moet jy dit nie as vanselfsprekend beskou nie! Dit het baie tyd en geduld geverg.
Die moderne metodes
Sedert die industriële revolusie is masjiene uitgevind wat in ’n kits duisende truie kan brei. Vandag word hierdie industriële breimasjiene dikwels deur rekenaars beheer. Baie vroue gebruik ’n kleiner masjien by die huis, wat baie tyd bespaar.
In Patagonië is breiery nog ’n gesinsonderneming waarin die moeder die breiwerk doen en die man en kinders help om die eindproduk te voltooi. Hulle gebruik dikwels ’n huishoudelike breimasjien en verkoop dan hulle ekstra produksie aan ’n fabriek wat gebreide klere maak. Dit dra tot die gesin se inkomste by.
Gaan jy ’n trui koop?
Wat moet jy in ag neem as jy ’n trui gaan koop? As jy ’n handgemaakte trui wil hê, gaan jy waarskynlik meer betaal; daarom kan jy gerus die heel beste vir die prys probeer kry. Kies jou trui versigtig, volgens jou behoeftes, en maak seker van die gehalte. Hoe kan jy dit doen? Kyk hoe die kledingstuk se nate afgewerk is en hoe die nek pas. Kyk na die tekstuur en samestelling van die garing. Is dit suiwer wol? ’n Mengsel? Gee dit maklik mee as dit gerek word, en bly dit gerek, of keer dit terug na die oorspronklike vorm? Daarna kan jy elke keer as jy jou trui dra aan al die werk dink wat daarby betrokke was, veral as dit met die hand gemaak is in Patagonië!
[Kaart op bladsy 22]
(Sien publikasie vir oorspronklike teksuitleg)
SUID-AMERIKA
ARGENTINIË
Patagonië
[Erkenning]
Mountain High Maps® Copyright © 1997 Digital Wisdom, Inc.
[Prente op bladsy 23]
1. ’n Weefspoel word gebruik om die garing te spin
2. Die spinwiel is ’n vinniger metode om die garing te maak
3. ’n Naby foto van wol wat in die spinwiel ingevoer word
4. Breiery op die tradisionele manier
5. Voorpante van ’n trui
6. Moderne rekenaarbeheerde breimasjien