Mediese wonder, etiese mynveld
“Die geskil oor stamselle het wetenskaplikes en ander laat nadink oor ingewikkelde kwessies, soos wie ons is en wat ons mens maak.”—NASIONALE AKADEMIE VIR WETENSKAPPE, VSA.
KAREN het Tipe 1-diabetes. Haar pankreas vervaardig nie meer insulien nie. Dink nou net as Karen na ’n dokter toe kon gaan en nuwe selle, wat spesiaal in ’n laboratorium gekweek is, in haar liggaam oorgeplant kon word om haar beskadigde pankreasselle te vervang. Namate hierdie selle hulle werk begin doen, kan Karen haar insulienbehandeling geleidelik staak en weer gesond word.
Nie lank gelede nie sou sulke potensiële behandelings soos wetenskapsfiksie geklink het, maar nou glo party navorsers dat dit ’n werklikheid kan word. Hoe so? Omdat wetenskaplikes in 1998 ’n manier gevind het om groot hoeveelhede selle te kweek wat menslike stamselle genoem word. Hierdie stamselle kan in byna enige van die meer as tweehonderd verskillende soorte selle van die menseliggaam ontwikkel, insluitende pankreasselle.a
Volgens ’n verslag wat deur die Nasionale Gesondheidsinstitute in die Verenigde State voorberei is, “kan stamselle dit moontlik binne ons bereik plaas om selle te vervang wat deur verskeie aftakelende siektes vernietig is”. Onder meer “Parkinson se siekte, diabetes, chroniese hartsiekte, gevorderde niersiekte, lewerversaking en kanker”, om net ’n paar te noem. Stamselle kan ook gebruik word vir die vervaardiging van bloed, en dit kan selfs na bewering die einde van bloedbanke beteken. Trouens, dokters gebruik al baie jare lank stamselle om bloedsiektes te behandel. Hierdie behandelings het gewoonlik die oorplanting van beenmurg behels, wat ryk is aan bloedvormende stamselle, maar nou verkies dokters om stamselle uit sirkulerende bloed te oes. Omdat gesonde nuwe weefsel moontlik met behulp van stamselbehandeling voortgebring kan word, word dit as “regeneratiewe geneeskunde” beskryf.
Verskillende aspekte van hierdie jong wetenskap, is egter uiters kontroversieel. Baie mense, insluitende verskeie wetenskaplikes, meen dat die gebruik van menslike stamselle—veral dié wat van embrio’s of fetusse verkry is—minagting toon vir die heiligheid van menselewe. Trouens, die geskil het so kontroversieel geword dat dit al met ’n ‘etiese en politieke mynveld’ vergelyk is.
Omdat voorstanders van stamselbehandeling wonderkure vir baie siektes voorspel, sal daar in die volgende artikels van naderby gekyk word na die verskillende soorte stamselle, hoe dit verkry word en waarom die onderwerp so kontroversieel is.
[Voetnoot]
a Afsonderlike laboratoriums in die Verenigde State het twee soorte stamselle gekweek—menslike embrionale stamselle en menslike embrionale kiemselle.