Is jy kleurblind?
“Wanneer ek aantrek, maak my vrou seker dat die kleure wat ek kies, bymekaar pas”, sê Rodney. “By ontbyt kies sy vir my ’n vrug, want ek kan nie sien of dit ryp is of nie. By die werk kan ek nie altyd sien waar om op die rekenaarskerm te kliek nie, aangesien die items dikwels volgens kleur onderskei word. Wanneer ek bestuur, lyk rooi en groen verkeersligte vir my dieselfde, en daarom kyk ek of dit die onderste of boonste lig is wat skyn. Horisontale ligte kan egter ’n probleem skep.”
RODNEY ly aan kleurblindheid, wat ook gebrekkige kleuronderskeiding of kleurswakheid genoem word. Hy het ’n genetiese gebrek oorgeërf wat ’n defek veroorsaak in die retina—die ligsensitiewe binneste vlies van die oë. Omtrent 1 uit elke 12 mans van Europese afkoms en omtrent 1 uit elke 200 vrouens het dieselfde defek as Rodney.a Soos die oorgrote meerderheid lyers, kan Rodney wel verskillende kleure sien—hy sien nie net swart en wit nie. Maar sommige kleure lyk nie dieselfde vir hom as wat dit vir mense met normale sig lyk nie.
In die menslike oog bevat die retina normaalweg drie soorte keëlvormige, kleursensitiewe selle. Elke soort is ingestel op die golflengte van ’n verskillende primêre kleur van lig—blou, groen of rooi. Lig van verskillende golflengtes stimuleer die ooreenstemmende keëltjies, wat impulse na die brein stuur en ’n mens in staat stel om kleur te sien.b Maar by mense wat kleurblind is, het die sensitiwiteit van die keëltjies van een of meer kleure verswak of in golflengte verander, sodat hulle reaksie op kleur anders is. Die meeste lyers sukkel om tussen geel, groen, oranje, rooi en bruin te onderskei. Hierdie defek kan dit moeilik maak om groen muf op bruinbrood of op geel kaas te sien of om te onderskei tussen ’n blondine met blou oë en ’n rooikop met groen oë. As die keëltjies wat sensitief is vir rooi lig, baie swak is, lyk ’n rooi roos vir die persoon swart. Baie min lyers kan nie blou sien nie.
Kleurblindheid en kinders
Defekte in kleurvisie is gewoonlik oorgeërf en teenwoordig by geboorte, en kinders met die toestand leer dikwels onbewustelik om daarvoor te vergoed. Byvoorbeeld, al kan hulle nie die verskil sien tussen sekere skakerings nie, sien hulle moontlik verskille in kontras en helderheid en assosieer hulle hierdie verskille met die name van die kleure. Hulle sal dalk ook leer om voorwerpe volgens oppervlakpatrone en -teksture te onderskei en nie volgens kleur nie. Trouens, baie jongmense bly gedurende hulle kinderjare onbewus van hulle gebrek.
Omdat skole dikwels gekleurde onderrigmiddele gebruik, veral in die eerste paar skooljare, kan ouers en onderwysers verkeerdelik dink dat ’n kind ’n leergestremdheid het, terwyl hy in werklikheid dalk kleurblind is. Een onderwyser het selfs ’n vyfjarige seuntjie gestraf omdat hy ’n prentjie met pienk wolke, groen mense en bome met bruin blare geskilder het. Vir ’n kind met kleurblindheid sal hierdie kleure moontlik heeltemal normaal lyk. Sommige deskundiges beveel dus met goeie rede aan dat kleurvisie-toetse vroeg in ’n kind se lewe gedoen word.
Hoewel daar geen geneesmiddel vir hierdie defek bekend is nie, vererger dit nie met ouderdom nie en verhoog dit ook nie die risiko van ander gesigsgebreke nie.c Nogtans is kleurblindheid ’n gebrek wat frustrerend kan wees. Onder God se Koninkryksheerskappy sal Jesus Christus egter elke sweempie van onvolmaaktheid uit godvresende mense verwyder. Mense wat enige soort gesigsgebreke gehad het, sal dus die volle prag van Jehovah se handewerk kan aanskou.—Jesaja 35:5; Matteus 15:30, 31; Openbaring 21:3, 4.
[Voetnote]
a Kleurblindheid kom in alle rasse voor, maar is die algemeenste onder wit mense.
b Baie diere kan kleure onderskei, hoewel hulle kleurvisie verskil van ons s’n. Honde het byvoorbeeld net twee soorte keëltjies in hulle retinas—een vir blou en die ander vir ’n skakering tussen rooi en groen. Daarenteen het sommige voëls vier soorte keëltjies en kan hulle ultraviolet lig sien, wat buite die mens se gesigsvermoë is.
c Kleurblindheid kan soms deur siekte veroorsaak word. As jy later in jou lewe veranderinge in jou kleurvisie agterkom, sal dit moontlik verstandig wees om ’n oogarts te spreek.
[Venster/Diagramme op bladsy 18]
TOETSE VIR KLEURBLINDHEID
In toetse om uit te vind watter soort en graad van kleurblindheid iemand het, word kolletjiespatrone in verskeie skakerings en kleure dikwels gebruik. Die Ishihara-toets, wat algemeen gebruik word, bestaan uit tot 38 verskillende patrone. Byvoorbeeld, as iemand met normale sig in daglig na een van die toetspatrone kyk, behoort hy die syfers 42 en 74 (aan die linkerkant) te sien, terwyl iemand wat rooi-groen-blindheid het—die algemeenste soort—moontlik geen nommer bo en 21 onder sal sien.d
As toetse ’n defek aan die lig bring, sal die oogarts moontlik verdere toetse aanbeveel om uit te vind of die defek oorgeërf is en of dit ’n ander oorsaak het.
[Voetnoot]
d Hierdie diagramme verskyn net om die punt toe te lig. Diagnostiese toetse moet deur ’n gekwalifiseerde deskundige gedoen word.
[Erkenning]
Kleurtoetsdiagramme op bladsy 18: Reproduced with permission from the Pseudoisochromatic Plate Ishihara Compatible (PIPIC) Color Vision Test 24 Plate Edition by Dr. Terrace L. Waggoner/www.colorvisiontesting.com
[Venster op bladsy 19]
WAAROM HOOFSAAKLIK MANS?
Oorgeërfde kleurblindheid word op die X-chromosoom oorgedra. Vroue het twee X-chromosome, terwyl mans een X- en een Y-chromosoom het. As ’n vrou dus ’n gesigsgebrek in ’n X-chromosoom erf, sal die normale geen in die ander chromosoom dit gewoonlik regstel, en haar sig sal normaal wees. Maar ’n man wat ’n defek in sy X-chromosoom erf, het nie ’n ander X-chromosoom wat dit kan regstel nie.
[Diagram/Prente op bladsy 18]
(Sien publikasie vir oorspronklike teksuitleg)
HOE ONS KLEURE SIEN
Lig van voorwerpe gaan deur die kornea en die lens en word op die retina gefokus
Kornea
Lens
Retina
Die beeld is onderstebo, maar word later deur die brein reggestel
DIE OOGSENUWEE dra visuele impulse na die brein
DIE RETINA bevat keëltjies en stafies. Saam stel hulle ’n mens in staat om lig en donker te onderskei en om die hele kleurspektrum te sien
Stafies
Keëltjies
DIE KEËLTJIES is sensitief vir rooi, groen of blou lig
Rooi
Groen
Blou
[Prente]
Normale sig
Met kleurblindheid