Is dit ontwerp?
Die lêboor van die dennewesp
● Die wyfiedennewesp lê haar eiers in dennebome, en die metode wat sy gebruik om dit te doen, het wetenskaplikes geïnspireer om veiliger en doeltreffender chirurgiese peilstifte te ontwikkel.
Dink hieraan: Die dennewesp maak ’n gat in die denneboom met behulp van ’n lêboor—’n naaldagtige buisie met twee inmekaarsluitende boordele wat elkeen bedek is met tandjies wat agtertoe wys. Die tandjies van die een deel haak aan die hout vas, en bied so weerstand, terwyl die ander deel ’n bietjie vorentoe beweeg. Dan haak die tandjies van dié deel aan die hout vas, wat weerstand bied, terwyl die eerste deel vorentoe beweeg. Deur middel van vinnige heen-en-weer-beweging—waartydens die dele om die beurt weerstand bied en vorentoe beweeg—boor die lêboor tot 20 millimeter in die spinthout in, sonder veel inspanning en sonder om te buig of te breek.
Die lêboor van die wyfiedennewesp het wetenskaplikes geïnspireer om ’n prototipe van ’n neurochirurgiese peilstif te ontwerp wat volgens ’n soortgelyke beginsel werk. Die prototipe se silikoonnaald bestaan uit twee dele wat heen en weer beweeg, wat elkeen mikroskopiese tandjies het wat met geringe skade gebiede diep binne die brein kan bereik. Maar die instrument sal ’n bykomende kenmerk hê. “Anders as onbuigsame chirurgiese peilstifte wat tans in gebruik is”, verduidelik die tydskrif New Scientist, “sal die toestel buigsaam genoeg wees om die veiligste roete te volg en byvoorbeeld tydens chirurgie die hoërisikogebiede van die brein te vermy.” So ’n peilstif sal die aantal insnydings wat nodig is om moeilik bereikbare gebiede te bereik, ook verminder.
Wat dink jy? Het die lêboor van die wyfiedennewesp per toeval ontstaan? Of is dit ontwerp?
[Diagram op bladsy 25]
(Sien publikasie vir oorspronklike teksuitleg)
Terwyl die een boordeel vorentoe beweeg en in die hout insny, trek die ander deel terug en bied sy tandjies weerstand
Hout
Kragte wat om die beurt werk
[Foto-erkennings op bladsy 25]
Wesp: David R. Lance, USDA APHIS PPQ, Bugwood.org; diagram: J. F. V. Vincent and M. J. King, (1996). The mechanism of drilling by wood wasp ovipositors. Biomimetics, 3: 187-201