Die berg Atos—’n “Heilige berg”?
VIR die meer as 220 miljoen lede van die Ortodokse Kerk is die berg Atos, wat ’n ruwe landpunt in noordelike Griekeland is, “die heiligste berg in die Ortodokse Christelike wêreld”. Vir baie van hulle is ’n pelgrimstog na die “heilige berg” Atos hulle grootste droom. Wat is hierdie “heilige berg”? Hoe het dit so belangrik geword? En is dit die “berg” waarheen godvresende mense vir geestelike leiding en ware aanbidding moet gaan?
Die uitdrukking “heilige berg” verskyn wel in die Bybel. Dit word geassosieer met die heilige, rein en verhewe aanbidding van die ware God, Jehovah. Die berg Sion in eertydse Jerusalem het ’n “heilige berg” geword toe koning Dawid die verbondsark daarheen geneem het (Psalm 15:1; 43:3; 2 Samuel 6:12, 17). Nadat Salomo se tempel op die berg Moria gebou is, het “Sion” die tempelterrein ingesluit; Sion het derhalwe God se “heilige berg” gebly (Psalm 2:6; Joël 3:17). Aangesien God se tempel in Jerusalem was, is daardie stad soms ook God se “heilige berg” genoem.—Jesaja 66:20; Daniël 9:16, 20.
Wat van vandag? Is die berg Atos—of enige ander bergspits—die “heilige berg” waarheen mense moet stroom om God op aanneemlike wyse te aanbid?
’n Kloosterlike “heilige berg”
Die berg Atos is geleë aan die oostelike kant van die Khalkidhikiese Skiereiland op die punt van ’n nou strook land wat net oos van die hedendaagse Tessalonika in die Egeïese See uitsteek. Dit is ’n indrukwekkende marmerpiek wat skerp uit die see styg tot ’n hoogte van 2 032 meter.
Atos word lank reeds as ’n heilige plek beskou. In die Griekse mitologie was dit die tuiste van die gode voordat die berg Olimpus hulle tuiste geword het. ’n Ruk ná Konstantyn die Grote (vierde eeu G.J.) se heerskappy het Atos vir die Christelike kerke ’n heilige plek geword. Volgens een legende het die “maagd” Maria, vergesel van Johannes die Evangelis en op pad na Siprus om Lasarus te besoek, by Atos aan land gegaan as gevolg van ’n skielike kwaai storm. Sy is getref deur die prag van die berg en het Jesus gevra of sy dit kon kry. Atos het dus ook bekend geword as “die Tuin van die Heilige Maagd”. Teen die middel van die Bisantynse tydperk het die hele rotsagtige rif as die Heilige Berg bekend geword. Hierdie benaming is amptelik in die middel van die 11de eeu op bevel van keiser Konstantyn IX Monomachus aangeneem en bevestig.
Omdat Atos so ’n ruwe terrein het en so afgesonderd is, is dit die ideale plek vir ’n asketiese lewe. Deur die eeue heen het godsdienstige mans van oor die hele Ortodokse wêreld daarheen gestroom—Grieke, Serwiërs, Roemene, Bulgare, Russe en ander—wat talle kloosters opgerig het, tesame met hulle kerke en gemeenskappe. Ongeveer 20 van hulle bestaan nog.
Die berg Atos vandag
Vandag is Atos ’n selfregerende streek, met ’n grondwet wat in 1926 bekragtig is. Ná jare van agteruitgang het die getal inwonende monnike tot meer as 2 000 gestyg.
Elke klooster het sy eie groep plase, kerkies en wonings. Die beste toevlugsoord vir kluisenaars is die nedersetting van Karoúlia, wat hoog op die duiselingwekkende steil kranse op die spits van die berg Atos geleë is. Hier kan ’n paar individuele hutte net deur middel van ’n hele klomp verwarrende voetpaadjies, kliptrappe en kettings bereik word. Op Atos lewe die monnike nog volgens hulle eertydse liturgiese daaglikse roetine en gebruik hulle die Bisantynse klok (waarvolgens die dag met sonsondergang begin) en die Juliaanse kalender (wat 13 dae agter die Gregoriaanse kalender is).
Hoewel hierdie godsdienstige terrein na bewering sy “heiligheid” aan ’n vrou te danke het, het die monnike en kluisenaars 1 000 jaar lank verklaar dat geen vroulike lewensvorm—hetsy mens of dier—sowel as enige eunug of baardlose man op die hele skiereiland toegelaat word nie. Onlangs is die beslissing aangaande die baardloses en party wyfiediere verslap, maar vroue word steeds streng verbied om binne 500 meter van die Atos-kuslyn af te kom.
’n “Heilige berg” vir almal
Is Atos die “heilige berg” waarheen godvresende Christene moet kom vir aanbidding? Toe Jesus met ’n Samaritaanse vrou gepraat het wat geglo het dat God op die berg Gerisim aanbid moet word, het hy duidelik getoon dat daar nie meer ’n letterlike berg is wat aangewys sou word as ’n plek om God te aanbid nie. “Die uur kom wanneer julle die Vader nie op [Gerisim] of in Jerusalem sal aanbid nie”, het Jesus gesê. Waarom nie? “God is ’n Gees, en dié wat hom aanbid, moet met gees en waarheid aanbid.”—Johannes 4:21, 24.
Die profeet Jesaja het na ons tyd verwys en voorspel dat ’n simboliese “berg van die huis van die HERE” sal “vasstaan op die top van die berge en verhewe [sal] wees bo die heuwels”, en mense van al die nasies sal figuurlik daarheen stroom.—Jesaja 2:2, 3.
Mans en vroue wat ’n goedgekeurde verhouding met God wil hê, word genooi om Jehovah met “gees en waarheid” te aanbid. Miljoene regoor die wêreld het hulle pad gevind na die ‘berg van Jehovah’. Hulle, sowel as ander, stem saam met ’n Griekse regsgeleerde wat aangaande Atos gesê het: “Ek twyfel of geestelikheid net tussen mure of in kloosters gevind kan word.”—Vergelyk Handelinge 17:24.
[Venster op bladsy 31]
’n Skatkamer wat lank verborge was
Deur die eeue heen het die monnike van Atos ’n skat van ongeveer 15 000 manuskripte versamel, waarvan party na bewering uit die vierde eeu dateer, wat dit een van die wêreld se waardevolste versamelings maak. Die versameling bevat boekrolle, volledige bundels en bladsye van die Evangelies, psalms en gesange, en ook besonder ou skilderye, ikone, beeldhouwerk en metaalwerk. Daar word geraam dat ’n kwart van die wêreld se Griekse manuskripte op die berg Atos gevind kan word, hoewel baie nog behoorlik gekatalogiseer moet word. Die monnike het in 1997 vir die eerste keer toegelaat dat van hulle skatte in Tessalonika uitgestal word.
[Foto-erkenning op bladsy 31]
Telis/Greek National Tourist Organization