Jongmense vra
Wat moet ek omtrent sosiale netwerke weet?—Deel 2
Nommer die items hieronder in die volgorde van wat vir jou die belangrikste is.
․․․․․ my privaatheid
․․․․․ my tyd
․․․․․ my reputasie
․․․․․ my vriendskappe
WATTER item hierbo het jy nommer een gemerk—die een wat vir jou die belangrikste is? Hierdie aspek van jou lewe, sowel as die ander drie, kan in gevaar wees as jy ’n sosiale netwerk gebruik.
Moet jy enigsins ’n sosiale netwerk gebruik? As jy nog in die huis is, moet jou ouers hieroor besluit (Spreuke 6:20).a Die feit is dat sosiale netwerke, soos met feitlik enige gebruik van die Internet die geval is, voordele—en gevare—kan inhou. As jou ouers nie wil hê dat jy ’n rekening moet hê nie, moet jy hulle besluit respekteer.—Efesiërs 6:1.
Maar sê nou jou ouers laat jou wel toe om ’n sosiale netwerk te gebruik—hoe kan jy die gevare vermy? Die “Jongmense vra”-artikel in die Ontwaak! van Julie 2011 het twee aspekte bespreek waaroor jy besorg moet wees—jou privaatheid en jou tyd. In hierdie artikel sal ons jou reputasie en jou vriendskappe bespreek.
JOU REPUTASIE
Om jou reputasie te beskerm, moet jy seker maak dat jy ander nie ’n geldige rede gee om van jou sleg te dink nie. Ter toeligting: Stel jou voor dat jy ’n splinternuwe motor het; dit het nie ’n skrapie of ’n duikie nie. Sal jy dit nie so wil hou nie? Hoe sou jy voel as jou motor, weens jou eie nalatigheid, onherstelbaar beskadig word in ’n ongeluk?
Iets soortgelyks kan op ’n sosiale netwerk met jou reputasie gebeur. “Net een verkeerde foto of plasing”, sê ’n meisie met die naam Cara, “kan jou reputasie vernietig.” Dink byvoorbeeld watter uitwerking die volgende op jou reputasie kan hê . . .
● Jou foto’s. Die apostel Petrus het geskryf: “Laat ander altyd sien dat jy jou goed gedra” (1 Petrus 2:12, Contemporary English Version). Wat het jy opgelet as jy al na foto’s op ’n sosiale netwerk gekyk het?
“Soms het iemand vir wie ek baie respek gehad het, foto’s geplaas waarin dit lyk of hy of sy dronk is.”—Ana, 19.
“Ek ken meisies wat poseer op ’n manier wat hulle liggaam beklemtoon. Hulle lyk heeltemal anders op hulle webblad as in die werklike lewe.”—Cara, 19.
Watter gevolgtrekking sal jy maak omtrent die karakter van iemand wat in ’n foto op ’n sosiale webwerf (1) verleidelik aangetrek is of (2) lyk asof hulle dronk is?
1 ․․․․․
2 ․․․․․
● Jou kommentare. “Laat ’n slegte woord [“vuil woord”, Ou Afrikaanse Bybelvertaling] nie uit julle mond uitgaan nie”, sê Efesiërs 4:29. Party het opgelet dat growwe taal, skinderpraatjies of onsedelike onderwerpe in gesprekke op sosiale netwerke insluip.
“Mense het minder inhibisies op ’n sosiale netwerk. Die woorde klink nie so erg wanneer jy dit intik as wanneer jy dit hardop sê nie. Jy vloek dalk nie, maar jou woorde kan meer uitlokkend, meer gewaagd of selfs vuil wees.”—Danielle, 19.
Waarom dink jy het baie mense minder inhibisies wanneer hulle voor ’n rekenaarskerm sit?
․․․․․
Maak dit werklik saak watter foto’s en kommentare jy plaas? Ja! “Op skool was dit ’n belangrike onderwerp”, sê ’n tiener met die naam Jane. “Ons het bespreek hoe werkgewers na ’n aansoeker se webblad sal kyk om sy of haar karakter op te som.”
In die boek Facebook for Parents sê dr. B.J. Fogg dat dit presies is wat hy doen wanneer hy dit oorweeg om iemand aan te stel. “Ek beskou dit as deel van my noulettendheidsondersoek”, sê hy. “Dit beïndruk my glad nie as ek onaangename dinge op ’n aansoeker se Profiel sien nie. Ek sal daardie persoon nie aanstel nie. Waarom nie? Want mense wat saam met my werk, moet besonder goeie oordeel hê.”
As jy ’n Christen is, moet jy iets in ag neem wat nog belangriker is—watter uitwerking jou plasings op ander kan hê, hetsy hulle medegelowiges is of nie. Die apostel Paulus het geskryf: “In geen opsig gee ons enige rede tot struikeling nie.”—2 Korintiërs 6:3; 1 Petrus 3:16.
Wat jy kan doen
As jou ouers jou toelaat om ’n sosiale netwerk te gebruik, kan jy na jou foto’s kyk en jou afvra: ‘Wat sê hierdie foto’s van my? Is dit werklik die indruk wat ek wil skep? Sal ek skaam voel as my ouers, ’n Christen- ouer man of ’n toekomstige werkgewer hierdie foto’s sien?’ As jou antwoord op die laaste vraag ja is, moet jy veranderinge maak. Dit is wat die 21-jarige Kate gedoen het. “’n Christen- ouer man het met my gepraat oor my profielfoto”, sê sy, “en ek was dankbaar. Ek het geweet dat hy my reputasie wou beskerm.”
Kyk ook weer mooi na die kommentare wat jy geplaas het—sowel as dié wat ander op jou webblad geplaas het. Moenie “ligsinnige of vuil praatjies” duld nie (Efesiërs 5:3, 4, Nuwe Afrikaanse Bybelvertaling). “Soms plaas mense kommentare op jou webblad wat slegte woorde bevat of dubbelsinnig is”, sê die 19-jarige Jane. “Al het jy dit nie gesê nie, skep dit ’n slegte indruk van jou omdat dit op jou webblad is.”
Watter perke sal jy stel om jou reputasie te beskerm wanneer dit by jou foto’s en kommentare kom?
․․․․․
JOU VRIENDSKAPPE
Sal jy, as jy ’n splinternuwe motor besit, sommer enigiemand laat inklim? As jou ouers jou toelaat om ’n sosiale netwerk te gebruik, sal jy ook moet besluit wie jy sal nooi om ’n vriend te wees of wie jy as ’n vriend sal aanvaar. Hoe selektief sal jy wees?
“Party mense se enigste doel is om soveel vriende as moontlik te maak. Hulle aanvaar selfs mense wat hulle nie regtig ken nie.”—Nayisha, 16.
“’n Sosiale netwerk maak dit ook moontlik om kontak te maak met mense uit jou verlede. Maar soms is dit beter dat daardie mense in jou verlede bly.”—Ellen, 25.
Wat jy kan doen
Wenk: Hersien en sorteer uit. Hersien jou lys vriende en maak aanpassings indien nodig. Vra jou in elke geval af:
1. ‘Weet ek regtig hoe hierdie persoon in die werklike lewe is?’
2. ‘Watter soort foto’s en kommentare plaas hierdie persoon?’
3. ‘Het hierdie vriend ’n positiewe invloed op my lewe?’
“Ek hersien my ‘vriendelys’ gewoonlik elke maand. As daar iemand is oor wie ek ongemaklik voel of wat ek nie goed ken nie, verwyder ek daardie persoon van my lys.”—Ivana, 17.
Wenk: Stel ’n ‘vriendskapsbeleid’ vas. Stel perke ten opsigte van wie jy sal nooi om ’n vriend te wees of as ’n vriend sal aanvaar, net soos jy in die werklike lewe sou doen (1 Korintiërs 15:33). ’n Jong vrou met die naam Leanne sê byvoorbeeld: “My beleid is: As ek jou nie ken nie, aanvaar ek jou nie as ’n vriend nie. As ek iets op jou webblad sien wat my ongemaklik laat voel, sal ek jou van my ‘vriendelys’ verwyder en geen verdere versoeke aanvaar nie.” Ander het soortgelyke perke gestel.
“Ek aanvaar nie sommer enigiemand as ’n vriend nie. Dit kan gevaarlik wees.”—Erin, 21.
“Ek het al van ou skoolmaats versoeke op die netwerk gekry om hulle vriend te wees. Maar op skool het ek my bes gedoen om daardie groep te vermy; waarom sal ek nou met hulle vriende wil wees?”—Alex, 21.
Skryf hieronder neer wat jou ‘vriendskapsbeleid’ sal wees.
․․․․․
Nog artikels uit die reeks “Jongmense vra” kan gevind word op die webwerf www.watchtower.org/ype
[Voetnoot]
a Geen spesifieke sosiale netwerk word deur Ontwaak! aanbeveel of veroordeel nie. Christene moet seker wees dat hulle gebruik van die Internet nie in stryd is met Bybelbeginsels nie.—1 Timoteus 1:5, 19.
[Lokteks op bladsy 10]
’n Bybelspreuk sê: “As jy moet kies tussen ’n goeie reputasie en groot rykdom, moet jy ’n goeie reputasie kies.”—Spreuke 22:1, Today’s English Version
[Venster op bladsy 12]
VRA JOU OUERS
Bespreek hierdie artikel en die “Jongmense vra”-artikel in die Ontwaak! van Julie 2011 met jou ouers. Bespreek watter uitwerking jou gebruik van die Internet het op (1) jou privaatheid, (2) jou tyd, (3) jou reputasie en (4) jou vriendskappe.
[Venster op bladsy 13]
’N WOORDJIE AAN OUERS
Jou kinders weet dalk meer omtrent die Internet as jy. Maar hulle het nie jou oordeelsvermoë nie (Spreuke 1:4; 2:1-6). Dit is soos Parry Aftab, ’n deskundige op die gebied van Internetveiligheid, gesê het: “Kinders weet meer omtrent tegnologie. Ouers weet meer omtrent die lewe.”
In onlangse jare het sosiale netwerke gewild geword. Is jou tiener volwasse genoeg om dit te gebruik? Jy moet besluit. Wanneer ’n mens ’n sosiale netwerk gebruik, is daar risiko’s aan verbonde, net soos wanneer jy ’n motor bestuur, ’n bankrekening het of ’n kredietkaart gebruik. Wat is party van die risiko’s?
PRIVAATHEID. Baie jongmense besef nie wat die gevolge kan wees as hulle te veel inligting op die Internet plaas nie. As hulle aandui waar hulle woon, waar hulle skoolgaan of wanneer hulle by die huis sal wees of nie, kan dit die veiligheid van jou gesin in gevaar stel.
Wat jy kan doen. Toe jou kinders klein was, het jy hulle geleer om links en regs te kyk voordat hulle oor die straat loop. Noudat hulle ouer is, moet jy hulle leer hoe om veiligheidsbewus te wees wanneer hulle die Internet gebruik. Lees die inligting oor privaatheidskwessies in verlede maand se “Jongmense vra”-artikel. Sien ook die Ontwaak! van Oktober 2008, bladsye 3-9. Bespreek hierdie inligting dan met jou tiener. Streef daarna om “praktiese wysheid en denkvermoë” in verband met veiligheid op die Internet by jou kinders in te skerp.—Spreuke 3:21.
TYD. Sosiale netwerke kan verslawend wees. “Nadat ek my webblad net ’n paar dae gehad het, kon ek nie ophou om daarna te kyk nie”, sê die 23-jarige Rick. “Ek het ure lank na foto’s en plasings gekyk.”
Wat jy kan doen. Lees en bespreek die artikel “Jongmense vra . . . Is ek verslaaf aan elektroniese kommunikasiemiddele?” in die Ontwaak! van Januarie 2011 met jou kinders. Skenk veral aandag aan die venster “Ek was verslaaf aan ’n sosiale netwerk”, op bladsy 26. Help jou tiener om “matig in gewoontes” te wees en om by ’n tydgrens te bly wanneer hy of sy die Internet gebruik (1 Timoteus 3:2). Herinner hom of haar daaraan dat die lewe nie net uit die Internet bestaan nie!
REPUTASIE. “Die goeie of slegte dinge wat kinders doen, toon watter soort persone hulle is”, sê ’n Bybelspreuk (Spreuke 20:11, Contemporary English Version). Dit is beslis waar wanneer dit by die Internet kom! Wat meer is, aangesien ’n sosiale netwerk ’n openbare forum is, kan jou kinders se plasings nie net hulle reputasie raak nie, maar ook dié van die gesin.
Wat jy kan doen. Tieners moet weet dat hulle plasings op die Internet weerspieël watter soort persone hulle is. Hulle moet ook die volgende besef: Wat op die Internet gebeur, bly op die Internet. “Dit is nie maklik vir kinders om te verstaan dat inligting wat op die Internet geplaas word, permanent daar gaan bly nie, maar dit is absoluut noodsaaklik dat hulle dit begin leer”, skryf dr. Gwenn Schurgin O’Keeffe in die boek CyberSafe. “Een manier om vir kinders te verduidelik watter gedrag op die Internet gepas is, is om hulle daaraan te herinner om niks op die Internet te sê wat hulle nie direk vir iemand sal sê nie.”
VRIENDSKAPPE. “Baie tieners wil die indruk skep dat hulle gewild is”, sê die 23-jarige Tanya, “en daarom sal hulle meer geneig wees om vreemdelinge of beginsellose persone as ‘vriende’ te aanvaar.”
Wat jy kan doen. Help jou seun of dogter om ’n ‘vriendskapsbeleid’ op te stel. Byvoorbeeld, die 22-jarige Alicia voeg gewoonlik nie vriende van haar vriende by haar lys nie. Sy sê: “As ek jou nie ken nie of jou nie persoonlik ontmoet het nie, voeg ek jou nie by my lys net omdat ons gemeenskaplike vriende het nie.”
’n Paartjie met die name Tim en Julia het hulle eie rekening op ’n sosiale netwerk gekry wat hulle gebruik om hulle dogter se vriende en plasings te monitor. “Ons het vereis dat sy ons by haar vriendelys insluit”, sê Julia. “’n Mens kan amper sê dat die persone met wie sy kommunikeer, in ons sitkamer sit. Ons wil weet wie hulle is.”
[Prent op bladsy 11]
Net soos ’n motor onherstelbaar beskadig kan word as die bestuurder onverskillig bestuur, kan jou reputasie vernietig word as jy onwelvoeglike foto’s en kommentare op die Internet plaas
[Prent op bladsy 12]
Sal jy ’n vreemdeling oplaai net omdat hy vervoer nodig het? Waarom sal jy dan iemand wat jy nie ken nie, op die Internet as ’n vriend aanvaar?