«Мәсиһи һәјаты вә ибадәти. Иш дәфтәри» үчүн мәнбәләр
13—19 АПРЕЛ
АЛЛАҺЫН КӘЛАМЫНДАКЫ ХӘЗИНӘ | ЈАРАДЫЛЫШ 31
«Јагуб вә Лабан сүлһ әһди бағлајыр»
(Јарадылыш 31:44—46) Инди ҝәл сәнинлә әһд бағлајаг, гој о, арамыздакы разылыға шаһид олсун». 45 Јагуб даш ҝөтүрүб дикинә гојду вә 46 гоһумларына деди: «Даш јығын!» Онлар да дашлардан галаг вурдулар. Сонра даш галағынын үстүндә јемәк једиләр.
it-1-E с. 883, абз. 1
Галид
Мүбаһисә етдикләри мәгамлары динҹ шәкилдә јолуна гојандан сонра Јагубла Лабан бир-бирилә әһд бағлады. Бунунла әлагәдар олараг, Јагуб даш ҝөтүрүб дикинә гојду вә гоһумларына деди ки, үстүнә даш јығсынлар. Јәгин ки, дашлары маса шәклиндә јығмышдылар. Сонра даш галағынын үстүндә јемәк једиләр. Бундан сонра Лабан ораны бу галаға ҝөрә арамиҹә «Јәгар-Сәһадут» адландырды, Јагуб да онун ибрани еквиваленти олан «Галид» адыны верди. Лабан деди: «Бу даш галағы [ибр., гал] мәнимлә сәнин арандакы әһдин [ибр., ед] шаһидидир» (Јр 31:44—48). Даш галағы (вә дикинә гојулмуш даш) јолдан өтәнләрә шаһидлик едирди. 49-ҹу ајәдә дејилдији кими, «Ҝөзәтчи гүлләси [ибр., миспаһ]» шаһидлик едәҹәкди ки, Јагубла Лабанын аиләләри арасында, һәмчинин аилә дахилиндә сүлһү горујаҹагларына разылашыблар (Јр 31:50—53). Сонралар да дашлардан буна бәнзәр тәрздә сәссиз шаһид кими истифадә едилирди (Јш 4:4—7; 24:25—27).
(Јарадылыш 31:47—50) Лабан ону Јәгар-Сәһадут, Јагуб исә Галид адландырды. 48 Лабан деди: «Бу даш галағы мәнимлә сәнин арандакы әһдин шаһидидир». Буна ҝөрә дә Јагуб онун адыны Галид гојду 49 вә «биз бир-биримиздән узаг оланда гој Јеһова бизә нәзарәт етсин» дејәрәк она Ҝөзәтчи гүлләси адыны да верди. 50 Сонра әлавә етди: «Әҝәр гызларымы инҹитсән, онларын үстүнә арвад алсан, јадда сахла ки, һеч ким ҝөрмәсә дә, шаһидимиз олан Аллаһ ҝөрүр.
it-2-E с. 1172
Ҝөзәтчи гүлләси
Јагуб даш галағы јығыб, адыны Галид (мәнасы «шәһадәт галағы») вә Ҝөзәтчи гүлләси гојду. Лабан исә деди: «Биз бир-биримиздән узаг оланда гој Јеһова бизә нәзарәт етсин» (Јр 31:45—49). Бу даш галағы шәһадәт едирди ки, Јеһова Јагубла Лабанын араларындакы сүлһ әһдинә садиг галыб-галмадығына нәзарәт едир.
(Јарадылыш 31:51—53) Бу даш галағы, бу да арамыздакы әһдә шаһид кими гојдуғум сүтун. 52 Бу даш галағы вә сүтун шаһид олсун ки, пислик етмәк үчүн нә мән бу галағын о тајына кечәҹәјәм, нә дә сән галағын вә сүтунун бу тајына ҝәләҹәксән. 53 Гој Ибраһимин, Наһурун, онларын атасынын Аллаһы арамызда һөкм чыхарсын». Јагуб исә атасы Исһагын горхдуғу Аллаһа анд ичди.
Һикмәт хәзинәсиндән инҹиләр
(Јарадылыш 31:19) Лабан гојунларыны гырхмаға ҝедәндә Рәһилә атасынын ев бүтләрини оғурлады.
it-2-E с. 1087—1088
Ев бүтләри
Месопотамијада вә әтраф әразиләриндә ашкар едилән археоложи тапынтылардан мәлум олур ки, ев бүтләри аиләнин ирсинин кимин чатаҹағында мүәјјән гәдәр рол ојнајырды. Нузидә тапылан бир китабәјә әсасән, ев бүтләринә саһиб олан күрәкән мүәјјән шәртләр алтында мәһкәмә ачыб вәфат етмиш гајынатасынын мүлкүнү тәләб едә биләрди. Ола билсин, Рәһилә бу сәбәбдән ев бүтләрини ҝөтүрмүшдү. Атасынын Јагубу алдатдығыны сәбәб ҝәтирәрәк өзүнә бу һәрәкәтинә ҝөрә һагг газандырмышды. (Әлагәләндир: Јр 31:14—16.) Ев бүтләринин вәрәсәлик һүгугу илә әлагәдар мүһүм әһәмијјәт дашымасы Лабанын нәјә ҝөрә онлары тәлашла ахтармасыны, һәтта гоһумларыны да өзү илә ҝөтүрүб Јагубун далынҹа једди ҝүн јол ҝетмәсини изаһ едир (Јр 31:19—30). Сөзсүз ки, Рәһиләнин етдикләриндән Јагуб тамамилә хәбәрсиз иди (Јр 31:32), онун ев бүтләринин васитәсилә Лабанын оғулларынын мирасыны әлә кечирмәјә чалышмасы һагда да һеч бир мәлумат јохдур. Јагубун бүтләрлә иши јох иди. Ахырда Јагуб ев әһлинин она вердији бүтүн јад аллаһларын бүтләрини Сиһамын јахынлығында битән бөјүк ағаҹын алтында басдыранда һәмин ев бүтләри дә јох олду (Јр 35:1—4).
(Јарадылыш 31:41, 42) Будур евиндә кечирдијим ијирми ил. Он дөрд ил ики гызын үчүн, алты ил дә сүрүн үчүн ишләдим. Муздуму да он дәфә дәјишмисән. 42 Јахшы ки, атамын Аллаһы, Ибраһимин Аллаһы, Исһагын горхдуғу Аллаһ мәнимлә иди, јохса мәни әлибош ҝөндәрәрдин. Аллаһ чәкдијим зүлмү, зәһмәти ҝөрдү, буна ҝөрә дә кечән ҝеҹә сәнә хәбәрдарлыг еләди».
(1 Бутрус 2:18) Гој нөкәрләр ағаларына табе олсунлар, өзү дә тәкҹә хејирхаһ вә мүлајим оланлара јох, разы салмаг чәтин оланлара да лајигинҹә һөрмәт бәсләсинләр.
Јеһова Бизим Мәскәнимиздир
8 Јагуб Һарана чатанда дајысы Лаван ону севинҹлә гаршылады. Сонрадан она гызлары Леа вә Рәһиләни арвад олараг верди. Лакин сонра Лаван Јагубун һаггыны он дәфә дәјишди, әмәјини истисмар етмәјә чалышды! (Јар. 31:41, 42). Јагуб бүтүн бу һагсызлыглара дөздү, чүнки әмин иди ки, Јеһова онун гејдинә галаҹаг вә бу, белә дә олду! Хејли вахтдан сонра Аллаһ Јагуба Кәнана гајытмағы бујуранда «онун чохлу сүрүсү, гарабашы, гулу, дәвәси вә ешшәји» вар иди (Јар. 30:43). Дәрин миннәтдарлыг һиссиндән ирәли ҝәләрәк Јагуб дуа етди: «Гулуна ҝөстәрдијин бүтүн хејирхаһлыға вә сәдагәтә лајиг дејиләм; бу Иордан чајыны тәкҹә дәјәнәјимлә кечдим, инди исә ики дәстә көчүм вар» (Јар. 32:10).
Мүгәддәс Китаб гираәти
(Јарадылыш 31:1—18) Үстүндән бир мүддәт кечәндән сонра Јагуб ешитди ки, Лабанын оғланлары дејирләр: «Јагуб атамызын нәји варса, һамысыны әлә кечириб. Бүтүн вар-дөвләтини атамызын һесабына топлајыб». 2 Јагуб Лабана да баханда ҝөрүрдү ки, Лабан онунла даһа әввәлки кими дејил. 3 Бир ҝүн Јеһова Јагуба деди: «Ата-баба јурдуна, доғмаларынын јанына гајыт. Мән сәнә арха олаҹағам». 4 Јагуб хәбәр ҝөндәриб Рәһилә илә Ләјаны отлаға, сүрүнүн јанына чағырды 5 вә деди: «Ҝөрүрәм ки, атанызын үзү јаман дөнүб, амма атамын Аллаһы мәнимләдир. 6 Сиз өзүнүз дә шаһидсиниз ки, атаныза ҝүҹүмү әсирҝәмәдән хидмәт етмишәм. 7 Атаныз исә мәнимлә ојун ојнајыр, он дәфә мәним муздуму дәјишиб. Амма Аллаһ гојмады ки, о, мәнә пислик еләсин. 8 Дејәндә ки, муздум халлы һејванлар олаҹаг, сүрүдә халлы һејванлар доғулурду; елә ки дејирди ала-бәзәк һејванлар мәним олаҹаг, онда сүрүдә ала-бәзәк һејванлар доғулурду. 9 Беләҹә, Аллаһ атанызын сүрүләрини әлиндән алыб мәнә верди. 10 Бу јахынларда сүрү ҹүтләшән вахт јухуда ҝөрдүм ки, сүрүдәки дишиләрлә ҹүтләшән тәкәләр ала-бәзәк, халлы, ала-буладыр. 11 Онда Аллаһын мәләји јухуда мәни чағырды: “Јагуб!” “Бәли”,— дејә ҹаваб вердим. 12 “Ҝөзләрини галдыр бах: сүрү илә ҹүтләшән тәкәләр ала-бәзәк, халлы вә ала-буладыр, чүнки Лабанын сәнә етдикләри Мәним ҝөзүмдән јајынмајыб. 13 Мән Бејтелдә сәнә ҝөрүнән Аллаһам. Орада дашын үстүнә јағ төкүб мәнә нәзир демишдин. Галх, бу өлкәдән чых, доғулдуғун торпаға гајыт”». 14 Рәһилә илә Ләја она дедиләр: «Онсуз да атамызын мүлкүндән бизә пај дүшмәјәҹәк. 15 О ки бизи өзүнә јад сајыр, бизи сатыб, алдығы башлығы да јејир. 16 Аллаһын атамыздан алдығы бүтүн о мал-дөвләт бизим вә ушагларымызындыр. Буна ҝөрә Аллаһ сәнә нә дејиб ону да елә». 17 Јагуб галхыб ушагларыны вә арвадларыны дәвәләрә миндирди. 18 Топладығы бүтүн мал-дөвләти ҝөтүрдү, бүтүн сүрүсүнү — Фәддан-Арамда әлдә етдији сүрүнү габағына гатыб Кәнан торпағына, атасы Исһагын јанына јола дүшдү.
20—26 АПРЕЛ
АЛЛАҺЫН КӘЛАМЫНДАКЫ ХӘЗИНӘ | ЈАРАДЫЛЫШ 32, 33
«Немәт алмаг үчүн “ҝүләширсиниз”?»
(Јарадылыш 32:24) Нәһајәт Јагуб тәк галанда бир нәфәр дан јери сөкүләнә гәдәр онунла ҝүләшди.
w03-E 15/8 с. 25, абз. 3
Јеһованы ҹидд-ҹәһдлә ахтарырсыныз?
Мүгәддәс Китабда бүтүн ҝүҹүнү сәфәрбәр едиб Јеһованы ахтаран чохлу адамын нүмунәси вар. Онлардан бири Јагубдур. Јагуб инсан ҹилдинә ҝирмиш мәләклә дан јери сөкүләнә гәдәр вар ҝүҹү илә ҝүләшди. Бу сәбәбдән Јагуба Исраил (Аллаһла чарпышан) ады верилди, чүнки о, Аллаһла мәтанәтлә, вар ҝүҹү илә чарпышды. Әлиндән ҝәләни етдијинә ҝөрә мәләк она хејир-дуа верди (Јарадылыш 32:24—30).
(Јарадылыш 32:25, 26) Ҝөрәндә ки, Јагуба үстүн ҝәлә билмир, онун буд ојнағына тохунду; беләҹә, ҝүләшән вахт Јагубун буду јериндән ојнады. 26 Бундан сонра о деди: «Бурах ҝедим, һава артыг ишыглашыр». Јагуб исә: «Мәнә хејир-дуа вермәјинҹә бурахмарам»,— деди.
it-2-E с. 190
Шикәст, шикәстлик
Јагубун шикәстлији. Јагуб 97 јашында оланда бүтүн ҝеҹәни инсан ҹилдинә ҝирмиш мәләклә ҝүләшмишди. Мәләк она хејир-дуа вермәјинҹә ону бурахмамышды. Онлар чарпышаркән мәләк Јагубун буд ојнағына тохунуб будуну јериндән ојнатмышды. Бундан сонра Јагуб јеријәндә ахсајырды (Јр 32:24—32; Һш 12:2—4). Бу онун үчүн бир јаддашлыг иди ки, мәләјин дә дедији кими, Аллаһла [Аллаһын мәләјилә] вә инсанларла чарпышыб, ахырда үстүн ҝәлсә дә, әслиндә, Аллаһын гүдрәтли мәләјини мәғлуб етмәмишди. Аллаһ нијјәтинә ујғун олараг, она мәләклә ҝүләшмәјә изин вермишди ки, Аллаһын немәтинә бөјүк еһтијаҹы олдуғуну дәрк етдијини сүбут етсин.
(Јарадылыш 32:27, 28) Онда о сорушду: «Адын нәдир?» «Јагуб», — дејә ҹаваб верди. 28 «Бундан сонра адын Јагуб јох, Исраил олаҹаг, чүнки сән Аллаһла вә инсанларла чарпышдын, ахырда үстүн ҝәлдин».
it-1-E с. 1228
Исраил
1. Аллаһын 97 јашлы Јагуба вердији ад. Јагуб гардашы Ејслә ҝөрүшмәјә ҝедәндә Јәббуг чајыны кечән ҝеҹә мәләклә ҝүләшди. Мәтанәтлә мүбаризә апардығына ҝөрә Аллаһын хејир-дуасынын рәмзи олараг она Исраил ады верилди. Бу һадисәнин шәрәфинә Јагуб о јерин адыны Фәниил, јахуд Фәнуил гојду (Јр 32:22—31). Сонрадан, Бејтелдә оланда Аллаһ онун адынын дәјишдијини тәсдиг етди. Һәмин вахтдан етибарән һәјатынын сонуна кими Јагубу тез-тез Исраил чағырырдылар (Јр 35:10, 15; 50:2; 1См 1:34). Исраил адына Мүгәддәс Китабда 2500 дәфәдән чох раст ҝәлинир. Анҹаг чоху Јагубдан төрәјән халга аид ишләнир (Чх 5:1, 2).
Һикмәт хәзинәсиндән инҹиләр
(Јарадылыш 32:11) Јалварырам, Сән Өзүн мәни гардашым Ејсдән гору, чүнки горхурам ҝәлиб мәнә, ушаглара вә аналарына һүҹум едәр.
(Јарадылыш 32:13—15) Јагуб ҝеҹәни орада кечирди. Сонра гардашы Ејс үчүн пај олараг бунлары ајырды: 14 200 кечи, 20 тәкә, 200 гојун, 20 гоч, 15 балалары илә бирликдә 30 балаәмиздирән дәвә, 40 инәк, 10 өкүз, 20 диши ешшәк вә 10 еркәк ешшәк.
Нәвазишли данышыг јахшы мүнасибәтләри мөһкәмләндирир
10 Нәвазишли данышыг вә хош үнсијјәт јахшы мүнасибәт јаратмаға вә онлары горујуб сахламаға көмәк едир. Башгалары илә мүнасибәтләримизи јахшылашдырмаг үчүн әлимиздән ҝәләни етмәк онларла үнсијјәтимизи јахшылашдыра биләр. Инсанлара сәмими-гәлбдән хејирхаһлыг едәндә, мисал үчүн, көмәклик ҝөстәрәндә, үрәкдән һәдијјә верәндә вә ја гонагпәрвәрлик ҝөстәрәндә, бу, ачыг вә сәмими үнсијјәт гурмаға вә ону горујуб сахламаға көмәк едә биләр. Үстәлик, бунунла биз һәтта инсанын башына «јанан көмүр» јығмыш олуруг вә бу, онун јахшы кејфијјәтләрини үзә чыхара, бунунла да сөһбәтимизи асанлашдыра биләр (Ром. 12:20, 21).
11 Башгалары илә мүнасибәтләри јахшылашдырмаг үчүн хејирхаһ ишләрин нә гәдәр ваҹиб олдуғуну гәбилә башчысы Јагуб јахшы баша дүшүрдү. Әкиз гардашы Есав она о гәдәр гәзәбли иди ки, Јагуб гардашынын ону өлдүрәҹәјиндән горхараг гачыб ҹаныны гуртарды. Бу һадисәнин үстүндән чох илләр өтәндән сонра Јагуб ҝери гајытмаг гәрарына ҝәлди. Есав 400 нәфәри ҝөтүрүб ону гаршыламаға чыхды. Јагуб дуада Јеһовадан көмәк диләдикдән сонра Есава һәдијјә олараг чохлу мал-гара ҝөндәрди. Һәдијјә өз ишини ҝөрдү. Онлар ҝөрүшәндә артыг Есавын үрәји јумшалмышды вә о гачыб Јагубу гуҹаглады (Јар. 27:41—44; 32:6, 11, 13—15; 33:4, 10).
(Јарадылыш 33:20) Сонра орада бир гурбанҝаһ дүзәлдиб она Ил-Илаһ-Исраил адыны верди.
it-1-E с. 980
Ил-Илаһ-Исраил
Фәниилдә Јеһованын мәләји илә растлашандан сонра Јагуба Исраил ады верилди. Гардашы Ејс илә динҹ шәкилдә ҝөрүшәндән сонра Јагуб Суггутда, ардынҹа исә Сиһамда јашады. Орада Һамурун оғулларындан торпаг алыб чадырларыны гурду (Јр 32:24—30; 33:1—4, 17—19). «Сонра орада бир гурбанҝаһ дүзәлдиб она Ил-Илаһ-Исраил [Аллаһ — Исраилин Аллаһы] адыны верди» (Јр 33:20, һаш.). Гурбанҝаһа өзүнә верилмиш Исраил адыны вермәклә Јагуб бу ады вә Аллаһын ону Вәд едилмиш дијара сағ-саламат гајтарыб ҝәтирдијини гәбул етдијини вә дәјәрләндирдијини ҝөстәрди. Бу ифадәјә Мүгәддәс Китабда ҹәми бир дәфә раст ҝәлинир.
Мүгәддәс Китаб гираәти
(Јарадылыш 32:1—21) Јагуб јолуна давам етди. Јолда онун гаршысына Аллаһын мәләкләри чыхды. 2 Јагуб онлары ҝөрәндә деди: «Бура Аллаһын ордуҝаһыдыр!» Буна ҝөрә дә о јерин адыны Маһанајим гојду. 3 Сонра Јагуб Әдум торпағындакы Саир дијарына, гардашы Ејсин јанына габағынҹа адамлар ҝөндәрди. 4 Јагуб онлара тапшырды: «Ағам Ејсә чатдырын ки, гулу Јагуб белә дејир: “Узун илләрдир Лабанын јанында јашајырдым. 5 Чохлу өкүз, ешшәк, гојун, гул-гарабаш саһиби олмушам. Ағама бу хәбәри ҝөндәрирәм ки, илтифатыны газаным”». 6 Адамлар гајыдыб Јагуба хәбәр ҝәтирдиләр: «Гардашын Ејслә ҝөрүшдүк. Инди о, сәни ҝөрмәјә ҝәлир, јанында да дөрд јүз нәфәр вар». 7 Јагубу горху бүрүдү. О тәшвишә дүшдү вә адамларыны, сүрүләрини, мал-гарасыны, дәвәләрини ики һиссәјә ајырды. 8 Фикирләширди ки, Ејс бир тәрәфә һүҹум етсә, о бириси гачыб гуртула билсин. 9 Сонра Јагуб деди: «Еј бабам Ибраһимин, атам Исһагын Аллаһы Јеһова, Сән Өзүн мәнә демишдин: “Јурдуна, доғмаларынын јанына гајыт. Лүтфүмү сәндән әсирҝәмәјәҹәјәм”. 10 Гулун ҝөстәрдијин мәһәббәтә, сәдагәтә лајиг дејил. Тәк бир чомагла Иорданы кечдим, инди исә ики дәстә көчүм вар. 11 Јалварырам, Сән Өзүн мәни гардашым Ејсдән гору, чүнки горхурам ҝәлиб мәнә, ушаглара вә аналарына һүҹум едәр. 12 Ахы Сән Өзүн демишдин ки, мәнә лүтф ҝөстәрәҹәксән, өвладларым саһилдәки гум дәнәләритәк сајсыз-һесабсыз олаҹаг». 13 Јагуб ҝеҹәни орада кечирди. Сонра гардашы Ејс үчүн пај олараг бунлары ајырды: 14 200 кечи, 20 тәкә, 200 гојун, 20 гоч, 15 балалары илә бирликдә 30 балаәмиздирән дәвә, 40 инәк, 10 өкүз, 20 диши ешшәк вә 10 еркәк ешшәк. 16 О, сүрүләри бир-бир гулларына тапшырыб деди: «Мәндән габаг чајы кечин. Сүрүләри бир-бириндән аралы апарын». 17 Сонра биринҹи гула тапшырды: «Гардашым Ејс растына чыханда сорушса ки, кимин гулусан, һара ҝедирсән, бу сүрүләр киминдир, 18 онда дејәрсән: “Гулун Јагубун. Бунлар ағам Ејсә һәдијјәдир. Будур, өзү дә архадан ҝәлир”». 19 Икинҹијә дә, үчүнҹүјә дә, сүрүләри апаран бүтүн гуллара әмр едиб деди: «Сиз дә Ејслә растлашанда она белә дејәрсиниз. 20 Һәм дә “гулун Јагуб да архамызҹа ҝәлир” дејин». О, өз-өзүнә фикирләширди: «Габағымҹа һәдијјә ҝөндәриб көнлүнү алсам, үз-үзә ҝәләндә, бәлкә, мәни хош үзлә гаршылајар». 21 Беләҹә, һәдијјәләри габағынҹа чајын о тајына ҝөндәрди, өзү исә ҝеҹәни чадырларыны гурдуғу јердә галды.
27 АПРЕЛ — 3 МАЈ
АЛЛАҺЫН КӘЛАМЫНДАКЫ ХӘЗИНӘ | ЈАРАДЫЛЫШ 34, 35
«Пис достлуғун аҹы нәтиҹәләри»
(Јарадылыш 34:1) Јагубун Ләјадан доғулан гызы Динә о өлкәнин гызларынын јанына ҝедир, онларла вахт кечирирди.
w97-Е 1/2 с. 30, абз. 4
Сиһам. Дәрәдә јерләшән шәһәр
Бәс шәһәрин ҹаванлары тез-тез, өзү дә, ҝөрүнүр, тәкбашына шәһәрә ҝәлән бу ҝәнҹ гыза неҹә јанашырдылар? Бөјүк адамлардан биринин оғлу «Динәни ҝөрдү, ону апарыб намусуна тохунду». Нәјә ҝөрә Динә одла ојнајараг, әхлагсыз кәнаниләрлә јолдашлыг едирди? Бәлкә, онун өз јашында олан рәфигәләрә еһтијаҹы вар иди? Јохса гардашларындан бәзиләри кими о да тәрс, өз билдијини едән иди? «Јарадылыш» китабында јазылан бу әһвалаты охујун вә тәсәввүр един, гызларынын Сиһама ҝетмәсинин аҹы нәтиҹәләринә ҝөрә Јагубла Ләја неҹә хәҹаләт, сыхынты кечирмишдиләр (Јарадылыш 34:1—31; 49:5—7).
(Јарадылыш 34:2) Өлкәнин бөјүк адамларындан бири олан һиви Һамурун оғлу Сиһам Динәни ҝөрдү, ону апарыб намусуна тохунду.
Әхлагсызлыгдан гач
14 Сиһам өз ҝөзүндә ади, тәбии ҝөрүнән бир һәрәкәти етди. О, Динәјә вурулдуғу үчүн «ону апарыб намусуна тохунду». (Јарадылыш 34:1—4 ајәләрини оху.) Бу ҹинајәт башга ҹинајәтләрә сәбәб олду. Нәтиҹәдә, тәкҹә Динәнин јох, һәм дә аиләсинин башы бәла чәкди (Јарадылыш 34:7, 25—31; Галатијалылара 6:7, 8).
(Јарадылыш 34:7) Амма Јагубун оғланлары Динәнин башына ҝәләнләри ешитдиләр вә дәрһал отлагдан гајытдылар. Бу һадисә онлара јаман тохунмушду, онлар гәзәб ичиндә идиләр, чүнки Сиһам Исраили рүсвај етмишди: онун гызы илә јатмышды. Онун тутдуғу бу иш јолверилмәз иди.
(Јарадылыш 34:25) Анҹаг сүннәт олунмаларынын үчүнҹү ҝүнү, һәлә ағры чәкәркән Јагубун ики оғлу, Динәнин гардашлары Шәмун вә Лави шәһәрә ҝириб һеч кимдә шүбһә ојатмадан шәһәр кишиләрини гылынҹдан кечирдиләр.
Интигам алмаг дүзҝүндүрмү?
Чох вахт инсанлар үрәкләрини сакитләшдирмәк үчүн интигам алмаға чалышырлар. Мәсәлән, Мүгәддәс Китаба әсасән, Јагубун оғуллары ешидәндә ки, кәнанлы Шекем баҹылары Динаны зорлајыб, онлар «мәјус олдулар вә бәрк гәзәбләндиләр» (Јарадылыш 34:1-7). Баҹыларына едилән пислијин һејфини чыхмаг үчүн Јагубун ики оғлу Шекемә вә онун аиләсинә гаршы суи-гәсд һазырлады. Һијлә ишләдәрәк Шимеон вә Леви кәнанлыларын шәһәринә ҝириб, Шекем дә дахил олмагла, бүтүн кишиләри өлдүрдүләр (Јарадылыш 34:13-27).
Бәс ган төкмәклә мәсәлә һәлл олундуму? Јагуб оғланларынын һәрәкәти һагда ешидәндә онлары мәзәммәт едиб деди: «Өлкәдә јашајан Кәнанлыларда вә Перизлиләрдә мәнә гаршы нифрәт ојадыб мәни бәлаја салдыныз... Әҝәр бирләшиб бизи гырсалар, өзүм дә аиләмлә бирҝә һәлак олаҹағам» (Јарадылыш 34:30). Бәли, онларын гисас алмасы мәсәләни һәлл етмәди, әксинә, ишләри даһа да корлады; инди Јагубун аиләси гәзәбли гоншуларын һүҹумундан өзләрини горумаг үчүн еһтијатлы олмалы иди. Еһтимал ки, бунун гаршысыны алмаг үчүн Аллаһ Јагуба аиләси илә бирликдә Бет-Елә ҝетмәји тапшырды (Јарадылыш 35:1, 5).
Һикмәт хәзинәсиндән инҹиләр
(Јарадылыш 35:8) Бир мүддәт сонра Рәфәгәнин дајәси Дәбурә өлдү. Ону Бејтелин јахынлығында, бир палыдын алтында дәфн етдиләр. Бу сәбәбдән Јагуб ағаҹын адыны Аллун-Бакут гојду.
it-1-E с. 600, абз. 4
Дәбурә
1. Рәфәгәнин дајәси. Рәфәгә Исһага әрә ҝетмәк үчүн атасы Бәтуилин евиндән көчүб, Фәләстинә ҝедәндә Дәбурә дә онунла бирликдә ҝетмишди (Јр 24:59). Исһагын евиндә илләрлә хидмәт едәндән сонра, еһтимал ки, Рәфәгәнин вәфатындан сонра Дәбурә Јагубун евиндә јашајырды. Рәфәгәнин Исһага әрә ҝетмәсиндән тәхминән 125 ил сонра Дәбурә өлдү вә Бејтелин јахынлығында бөјүк ағаҹын алтында дәфн олунду. Ағаҹа верилән аддан (Аллун-Бакут мәнасы «ағлашма палыды») ҝөрүнүр ки, Јагуб вә аиләси ону чох севирди (Јр 35:8).
(Јарадылыш 35:22—26) Бир ҝүн, Исраил һәлә о дијарда јашајан вахт, Рубән атасынын кәнизи Бәлһә илә јахынлыг етди. Бу, Исраилин гулағына чатды. Јагубун он ики оғлу вар иди. 23 Ләјадан доғулан оғуллары: илки Рубән, Шәмун, Лави, Јәһуда, Јәсакир, Зәбулун; 24 Рәһиләдән доғулан оғуллары: Јусиф вә Бинјамин; 25 Рәһиләнин кәнизи Бәлһәдән доғулан оғуллары: Дан вә Нифталы; 26 Ләјанын кәнизи Зүлфәдән доғулан оғуллары: Ҹад вә Ашир. Бунлар Јагубун Фәддан-Арамда доғулан оғуллары иди.
Охуҹуларын суаллары
Мәсиһин нәсил шәҹәрәси јалныз илк оғуллуг һаггы олан кишиләрдәнми ибарәтдир?
Нәшрләримиздә бу фикри дәстәкләјән шәрһләрә раст ҝәлмәк олар. Бу гәнаәтә ҝәлмәјимизә сәбәб Ибраниләрә 12:16 ајәси олмушду. Ајәдә дејилир ки, Ејс мүгәддәс шејләри гијмәтләндирмәди вә бир гарын јемәкдән өтрү илк оғуллуг һаггыны Јагуба сатды. Бу ајәјә әсасән, белә нәтиҹәјә ҝәлмишдик ки, Јагуб илк оғуллуг һаггыны алмагла, бир нөв, Мәсиһин әҹдады олмаг һаггына да саһиб олмушду (Мәт. 1:2, 16; Лука 3:23, 34).
Лакин мәсәләјә даһа әтрафлы бахдыгда мәлум олур ки, Мәсиһин нәсил шәҹәрәсинә дахил олмаг үчүн илк оғул олмаг шәрт дејилди. Ҝәлин Мүгәддәс Китабдан буну тәсдиг едән бир нечә дәлили арашдыраг.
Јагубун (Исраил) Ләјадан доғулан илк оғлу Рубән иди, севимли һәјат јолдашы Рәһиләдән доғулан илк оғлу исә Јусиф иди. Рубән ҝүнаһ едәндән сонра илк оғуллуг һаггы Јусифә кечди (Јар. 29:31—35; 30:22—25; 35:22—26; 49:22—26; 1 Салн. 5:1, 2). Амма Мәсиһ нә Рубәнин, нә дә Јусифин нәслиндән ҝәлди. Мәсиһ Јагубун Ләјадан доғулан дөрдүнҹү оғлу Јәһуданын нәслиндән төрәди (Јар. 49:10).
Мүгәддәс Китаб гираәти
(Јарадылыш 34:1—19) Јагубун Ләјадан доғулан гызы Динә о өлкәнин гызларынын јанына ҝедир, онларла вахт кечирирди. 2 Өлкәнин бөјүк адамларындан бири олан һиви Һамурун оғлу Сиһам Динәни ҝөрдү, ону апарыб намусуна тохунду. 3 О, Јагубун гызы Динәјә вурулуб она үрәкдән бағланды; ширин сөзләрлә гызын үрәјини әлә алмаға чалышды. 4 Ахырда Сиһам атасы Һамура деди: «Бу гызы мәнә ал». 5 Јагуб Сиһамын Динәни ләкәләдијини ешидәндә оғланлары отлагда сүрүләрин јанында иди. Буна ҝөрә дә сәсини чыхармајыб оғланларынын ҝәлишини ҝөзләди. 6 Сиһамын атасы Һамур Јагубун јанына ҝәлди ки, онунла данышсын. 7 Амма Јагубун оғланлары Динәнин башына ҝәләнләри ешитдиләр вә дәрһал отлагдан гајытдылар. Бу һадисә онлара јаман тохунмушду, онлар гәзәб ичиндә идиләр, чүнки Сиһам Исраили рүсвај етмишди: онун гызы илә јатмышды. Онун тутдуғу бу иш јолверилмәз иди. 8 Һамур онлара деди: «Гызыныз оғлум Сиһамын гәлбинә һаким кәсилиб. Хаһиш едирәм, ону оғлума верин. 9 Ҝәлин гоһум олаг. Биз сиздән гыз алаг, сиз дә биздән. 10 Арамызда јашајын. Торпаг сизин ихтијарынызда олаҹаг. Јашајын, алыш-вериш един, бурада көк салын». 11 Сонра Сиһам дилләниб гызын атасына вә гардашларына деди: «Сизин лүтфүнүзү газанмаг үчүн һәр нә истәсәниз, верәрәм. 12 Нә гәдәр бөјүк башлыг, һәдијјә истәсәниз, вермәјә һазырам, бирҹә гызы мәнә верин». 13 Јагубун оғланлары баҹылары Динәни ләкәләдијинә ҝөрә Сиһама вә атасы Һамура һијлә илә дедиләр: 14 «Бу мүмкүн дејил, баҹымызы сүннәт олунмамыш адама вериб өзүмүзү рүсвај едә билмәрик. 15 Анҹаг о вахт разы ола биләрик ки, бүтүн кишиләриниз бизим кими сүннәт олунсун. 16 Онда сизә гыз верәр, сиздән дә гыз аларыг. Сизин аранызда јашајыб бир халг оларыг. 17 Јох әҝәр дедијимизи едиб сүннәт олунмасаныз, гызымызы да ҝөтүрүб ҝедәҹәјик». 18 Онларын сөзү Һамурун вә оғлу Сиһамын хошуна ҝәлди. 19 Ҝәнҹ онларын шәртини ләнҝимәдән јеринә јетирди, чүнки Јагубун гызындан чох хошу ҝәлирди. Үстәлик, о, атасынын евиндә ән һөрмәтли адам иди.