iTalanoa ni Nona Bula
Vakavulici Keirau o Jiova ena Vosovoso me Keirau Kua ni Soro
TALANOATAKA O ARISTOTELIS APOSTOLIDIS
Ena vualiku ni veitokaitua e Caucasus, e dabe toka kina o Pyatigorsk, na siti kei Rusia e kilai levu ena waivure kei na totoka ni kena draki. Au sucu ena 1929, erau isenivalu mai Kirisi na noqu itubutubu. Ni oti e tini na yabaki ni veiliutaki vakadomobula i Stalin kei na nona labakawa, keitou se baci toki vakaisenivalu i Kirisi dina ga ni sega ni loma i keitou.
OTI neitou toki i Piraiévs, Kirisi, e lai vou vei keitou na sala era raici kina na “isenivalu.” Keitou sa vaka tale na vulagi. Dina ga ni keirau vakayacani kei tuakaqu vei rau e rua na turaga vuku qai kilai levu ni Kirisi, o Socrates kei Aristotle, ia era sega ni dau kacivi keirau kina. Era dau kacivi keirau ga me keirau gone ni Rusia.
Dede ga vakalailai na tekivu ni iKarua ni iValu Levu, e takali na tinaqu lomani. E rarawataki dina na nona takali ni sega ni rawa ni dua tale e sosomitaki koya ena neitou bula. Ena gauna a tauvimate tu mai kina vakabalavu, a dau vakavulici au ena cakacaka e vale. E qai yaga dina oqo ena noqu bula mai muri.
iValu kei na Galala
E taqayataki na bula e veisiga ena ivalu, na nodra kabakoro na sotia nei Itala kei na lutu vakayauyau ni gasaukuro ni matanitu cokovata o Peritania kei Mereke. E levu dina na dravudravua, na viakana kei na mate. Au dau cakacaka vakaukaua kei tamaqu niu se qai yabaki 11, me keitou bula rawa kina. E vakataotaka noqu vuli na lailai ni noqu kila na vosa vakirisi, na ivalu kei na kena revurevu.
Ra suka lesu na mataivalu ni Jamani era tawani Kirisi tu ena Okotova 1944. Oti oya, au sotavi ira sara na iVakadinadina i Jiova. Na levu ni leqa kei na rarawa e sotavi tu, e tarai au sara ga kina na inuinui ena iVolatabu me baleta na gauna totoka mai muri ena ruku ni veiliutaki ni Matanitu ni Kalou. (Same 37:29) E veivakacegui dina na yalayala ni Kalou ni na yaco na vakacegu kei na bula tawamudu ena vuravura. (Aisea 9:7) Keirau yalataka vakaveitamani na neirau bula vei Jiova, keirau mani papitaiso ena 1946.
Ena yabaki tarava, au marau niu ciqoma na imatai ni noqu itavi meu dau qarava na ivoladraudrau ena ikarua ni ivavakoso e tauyavu e Piraiévs. Na yalava e lesi vei keimami e rauta ni 50 na kilomita na yawa ni vanua e kovuta, tekivu mai Piraiévs me yaco sara yani i Eleusis. Era veiqaravi tiko ena ivavakoso ena gauna oya e levu na lotu Vakarisito lumuti. Au kalougata niu cakacaka qai vuli tale ga mai vei ira. Au marautaka tale ga na veimaliwai kei ira ni levu na nodra vakasavuirogorogo ena sasaga vagumatua era dau cakava me tosoi tiko ga kina na kena kacivaki na itukutuku vinaka. Mai na nodra ivakaraitaki e matata vakasigalevu ni gadrevi na vosovoso meda kua ni soro ni qaravi Jiova. (Cakacaka 14:22) E ka ni marau vei au ena gauna oqo ni sa sivia e 50 na ivavakoso ni iVakadinadina i Jiova ena yalava oqo!
Ka ni Bolebole e Tawanamaki
Ena dua na gauna e muri, keirau veikilai kei Eleni e dua na goneyalewa gugumatua, lotu Vakarisito e vakaitikotiko ena siti o Patras. Keirau veimusumusuki ni cava na yabaki 1952. Ni oti ga e vica na vula, a tauvimate bibi o Eleni. Era kunea na vuniwai ni tubu tiko e dua na ka ena nona mona, sa bibi sara toka na kena ituvaki. E gadrevi me sele ena kena gauna totolo duadua. Keitou mani kunea e dua na vuniwai mai Aceni e tu vakarau me rokova na neitou vakabauta me kua ni vakayagataka na dra—dina ga ni sega ni levu tu na iyaya vakavuniwai ena gauna oya. (Vunau ni Soro 17:10-14; Cakacaka 15:28, 29) Ni oti na veisele, eratou via rivarivabitaka na vuniwai de na yacovi koya tale e dua na leqa.
Na cava meu cakava ena ituvaki oqo? Meu sa na yalana beka na neirau veimusumusuki meu galala mai vua? Sega! Na noqu sa vaka io me na io tiko ga ni oya sara ga na ka au yalataka ena neirau veidinadinati. (Maciu 5:37) Au sega tale ni via lomalomarua. Ni sa via vinaka cake mai na bula nei Eleni ena veiqaravi nei tuakana, keirau vakamau sara ena Tiseba 1954.
Oti ga e tolu na yabaki, e tauvimate tale o Eleni qai seleti koya na vuniwai vata ga a qaravi koya e liu. Na veisele oqo e titobu sara ni sagai me vakamatei vakadua na ka e tubu tiko ena nona mona. Yaco me paralasi kina vakalailai o watiqu, e lai vakaleqa tale ga na nona vosa. Oqo e ka ni bolebole dina vei keirau ruarua. Ni cakacaka rawarawa sara mada ga sa dredre vei watiqu me cakava. E veiveisau na ituvaki ni neirau bula e veisiga ni sa torosobu tiko ga nona bula. Ia ena gadrevi dina na vosovoso, me keirau kua ni soro.
Sa qai yaga i ke na cakacaka ni vale a vakavulici au kina o tinaqu. Ena veimataka, au dau vakarautaka rawa na kakana me saqa, qai vakasaqara ga o Eleni. Dau tiko na gauna keirau dau veisureti kina, vei ira na italatala era cakacaka vakatabakidua, o ira keirau vuli iVolatabu vata, kei ira era sega ni rawati ira ena loma ni ivavakoso vakarisito. Era kaya kece ga ni kana vinaka na kakana! Me savasava tiko ga na neirau itikotiko, keirau dau veivuketaka na cakacaka ni vale. E vaka tu oqo na neirau bula ena loma ni 30 na yabaki.
Gugumatua ena Dela ni Malumalumu
E tarai au kei ira tale ga na so na nona lomani Jiova o watiqu kei na nona yalogutaka nona veiqaravi. Sasaga vakaukaua tiko ga o Eleni, mani vosa rawa tale, dina ga ni lailai na ka e rawa ni tukuna. E dau taleitaka me tukuna na itukutuku vinaka mai na iVolatabu ena salatu. Au dau kauti koya ena noqu ilakolako vakabisinisi. Au vakelea na motoka ena yasa ni salatu me dau dolava na iloilo ni motoka qai sureti ira era tasivi mera taura na ilavelave ni Vale ni Vakatawa kei na Yadra! A veisoliyaka rawa ena dua na gauna ena loma ni rua na aua e 80 na ivoladraudrau. E dau veisoliyaka tale ga na ivoladraudrau makawa era tu ena ivavakoso. E vakaitavi tale ga o Eleni ena so tale na basoga ni cakacaka vakavunau.
Keirau sega ni calata kei watiqu na soqoni ena gauna kece a tauvimate tu mai kina. E sega ni dau calata na soqo ni tikina se soqo ni tabacakacaka, ena gauna mada ga keirau dau gole vata kina i vanua tani ni keimami sotava na iVakadinadina i Jiova e Kirisi na veivakacacani. Dina ga ni tauvimate tu, ia keirau marau ni tiko ena soqo ni tikina mai Austria, Jamani, Saipurusi, kei na veivanua tale e so. E sega vakadua ni dau kudru se me sivia na ka e vinakata o Eleni, ena gauna mada ga a soli tale kina vei au e so na itavi ena cakacaka i Jiova e dau vakadredretaka na nona bula.
Ia vei au, na ituvaki oqo au vulica kina na vosovoso, meu kua ni soro. Au vakila ena vuqa na gauna na liga loloma i Jiova. Era soli ira vakarawarawa na mataveitacini mera vukei keirau ena sala cava ga, vakatale ga kina na nodra veitokoni na vuniwai. Ena veiyabaki dredre kece oya e sega vakadua ni keirau leqa, dina ga ni sega ni rawa vei au meu taura e dua na cakacaka tudei ena ituvaki keirau tu kina. Keirau vakaliuca tiko ga na veika nei Jiova kei na nona cakacaka.—Maciu 6:33.
Levu era taroga se cava e vukei keirau ena gauna dredre kece oya. Niu raica lesu, au kila ni vuli iVolatabu, masu e vu mai lomada vua na Kalou, tiko wasoma ena soqoni vakarisito, kei na neirau gumatua ni vakaitavi ena cakacaka vakavunau e vakalevutaka neirau vosovoso, me keirau kua ni soro. Keirau dau nanuma na vosa ni vakadre ni Same 37:3-5: “Vakararavi vei Jiova, ka caka vinaka; . . . Mo rekitaki Jiova . . . Laiva na nomu sala vei Jiova; vakararavi talega vua, ka na vakayacora ko koya.” E dua tale ga na tikina e yaga vei keirau na Same 55:22: “Biuta vei Jiova na nomui colacola bibi, ena tokoni iko ko koya.” Me vaka na gone e nuitaki tamana, keirau dau biuta vei Jiova na neirau icolacola kece ga.—Jemesa 1:6.
Ena 12 Epereli, 1987, a vunau tiko o watiqu ena mata ni neirau vale, qai lauta mai na dakuna na cabolo ni dua na katuba kaukamea, kolotaki koya sara ina tutunisala, a mavoa sara kina vakaca. Tolu na yabaki nona sega tu ni vakilai koya qai leqa ena itekivu ni yabaki 1990.
Qaravi Jiova ena Kena Vinaka Duadua
Ena 1960, au a lesi meu ivakatawa daulewa e Nikaia, e Piraiévs. Me yacova mai oqo, au marau niu sa bau veiqaravi ena vica tale na ivavakoso e Piraiévs. Dina ga niu sega ni vakaluveni, ia au marautaka na vukei ira e levu na luvequ vakayalo mera tudei ena dina. E so vei ira era sa veiqaravi tiko vaqase ni ivavakoso, dauveiqaravi vakaitalatala, painia, ra qai lewe tale ga ni vuvale e Peceli.
Ni oti na kena vakalesui tale mai na galala yadua ni lewenivanua e Kirisi ena 1975, sa sega tale ni qai caka vunivuni tiko e veikau na soqoni ni sa vakatarai mera soqovata na iVakadinadina i Jiova. E sa qai vakayagataki vinaka kina na kila sa bau toka vei keimami e so na dau tuvanaka na ilakolako ina soqo ni tikina e vanua tani. Au marautaka gona kina na itavi dokai ni veiqaravi ena so na komiti e tuvanaka na soqo ni tikina, au a bau vakaitavi tu kina ena vica vata na yabaki.
A navuci ena 1979 me tara na imatai ni Assembly Hall e Kirisi, ena taudaku kei Aceni. Au lesi meu veivuke ena kena tuvanaki na tarataravaki vakaitamera oqo. Na cakacaka tale ga oqo e gadrevi vakalevu kina na vosovoso, me kua na soro. Tolu na yabaki neimami cakacaka vata tiko kei ira na mataveitacini era bolecakacaka, e vauci keimami vata na ivau kaukaua ni veilomani kei na duavata. Au na sega ni guilecava rawa.
Vakacegui Ira Vakayalo na Kaivesu
Oti e vica tale na yabaki, e tadola e dua tale na taba ni cakacaka. E tiko volekata na yalava ni ivavakoso o Korydallos, e dua vei ira na valeniveivesu levu e Kirisi. Au lesi ena Epereli 1991 meu sikova na valeniveivesu oqo ena veimacawa niu dua na italatala ni iVakadinadina i Jiova. E vakatarai meu caka vuli iVolatabu kei na soqoni vakarisito kei ira na kaivesu tataleitaki. E vakadinadinataki na kaukaua ni Vosa ni Kalou ena veisau e laurai vei ira. (Iperiu 4:12) Era drukataka sara ga na ka oqo o ira na vakailesilesi ni valeniveivesu kei ira tale ga na kaivesu. E so na kaivesu keimami vulica vata na iVolatabu, sa ra sereki ra qai dautukutuku tiko ni Matanitu ni Kalou.
E taura toka e dua na gauna na noqu vuli vata tiko kei iratou e tolu na dau volitaki wainimate gaga. Ni sa toso tiko na nodratou kila, eratou sa qai toro, seru vinaka, vakasote kei na neketai ni ratou mai vuli iVolatabu, dina ga ni oya na vula o Okosita, na gauna katakata duadua e Kirisi! Era cici sara ga yani na dairekita, na iliuliu ni ovisa ni valeniveivesu, kei na so tale vei ira na cakacaka tiko e kea mera lai raica na veisau vakatubuqoroqoro oqo. Era sega vakadua ni vakabauta!
E dua tale na ivakaraitaki veiuqeti a yaco ena valeniveivesu ni yalewa. A tekivutaki na vuli iVolatabu kei na dua na marama e totogi mate. E kilai levu ena nona ivakarau ca. E veisautaki koya na ka dina e vulica mai na iVolatabu, ra kaya kina e so ni vaka na laioni qai vuki me vaka na sipi! (Aisea 11:6, 7) E totolo sara na nona dokai qai nuitaki mai vua na dairekita ni valeniveivesu. Au marau niu raica na nona toso vinaka vakayalo me yacova sara nona yalataki koya vei Jiova.
Vukei Ira na Malumalumu kei na Qase
Na balavu ni gauna e tauvimate tu mai kina o watiqu, e vukei au meu dau kauai vakalevu ina nodra qaravi na tauvimate kei ira na qase era maliwai keda. E dau uqeti au ni basika mai ena noda ivola na ulutaga e vakatura mera lomani o ira era vaka oqo. Au dau vakamareqeta au dau maroroya tale ga na ulutaga kece oqo. Oti e vica vata na yabaki, au soqona rawa e sivia e duanadrau na taqana e tekivu mai na ulutaga “Consideration for Older Persons and Afflicted Ones” (Mera Nanumi na Qase kei Ira na Vakaleqai Tu), Watchtower, 15 Julai, 1962. E vakatura na veiulutaga oqo ni vinaka me dua na ituvatuva dei me tuvanaka na ivavakoso me baleta na nodra vukei na tauvimate kei ira na qase.—1 Joni 3:17, 18.
Era tuvanaka na qase ni ivavakoso e so na tacida era soli ira vakarawarawa mera vukei ira na tauvimate kei ira na qase. Era wasewasei vakatimi na bole veivuke oqo —e so era veivuke ena siga, e so ena bogi, o ira e rawa nira veikau ena nodra motoka, sa qai tiko tale o ira era galala tu ga mera veivuke. O ira na galala oqo era tu vakarau ena veigauna kece ga.
E veivakayaloqaqataki dina na nodra veivuke. Kena ivakaraitaki, e tiko taudua e dua na tacida yalewa, ena veisiko gona e dau caka e veisiga a kunei ni sa davo tu ena fuloa qai sega tu ni vakilai koya. Keitou veitaratara sara kei na dua tale na tacida yalewa erau veivolekati, e vakamotoka. A kauti koya sara na tacida yalewa oya ena valenibula voleka duadua ena loma ga ni tini na miniti! A kaya na vuniwai ni oya sara ga na ka e vakabulai koya.
E veivakacegui nida raica nira taleitaka dina na tauvimate kei na qase na nodra veivuke na bole oqo. E veivakauqeti na inuinui nida na bula vata kei ira na tacida oqo ena ituvaki vou ni Kalou, sa na duidui sara kina na ivakarau ni bula. E vakavu lomavakacegu tale ga nida kila ni dua na vu ni nodra sega ni soro koso, oya nira a vukei ena gauna era sotava kina na rarawa.
Kalougata Niu Sega ni Soro
Au sa veiqaravi tiko ga vaqase ena dua na ivavakoso e Piraiévs. Dina ga niu sa qase qai tautauvimate, au marau ni se rawa tiko ga niu vakaitavi ena cakacaka ni ivavakoso.
Ena veiyabaki sa sivi, na ituvaki dredre au sotava, na ka ni bolebole kei na yaco ni veika tawanamaki, e gadrevi kina vakalevu na vosovoso meu kua ni soro. Ia e solia vei au o Jiova na kaukaua meu walia rawa kina na veileqa oqo. Au dau vakila ena veigauna kece ga na dina ni vosa ni daunisame: “Ni’u a kaya, sa tidara na yavaqu; sa qai tokoni au, Jiova, na nomuni loloma. Ni sa rui levu na noqu nanuma sa leqa kina na lomaqu, sa vakamarautaka na yaloqu na nomuni dauveivakacegui.”—Same 94:18, 19.
[iYaloyalo ena tabana e 25]
Keirau kei na watiqu o Eleni ni oti na ikarua ni nona sele, ena 1957
[iYaloyalo ena tabana e 26]
Ena soqo ni tikina e Nuremberg, Jamani ena 1969
[iYaloyalo ena tabana e 28]
Mataveitacini era dau vukei ira na tauvimate kei ira na qase