ULUTAGA LEVU | RAI NI KALOU ME BALETA NA VAKATAVAKO
Takalevu e Veiyasa i Vuravura
E dauveivakamatei na vakatavako.
E vakamatea e 100 na milioni ena senitiuri sa oti.
E vakamatea e rauta ni 6 na milioni e veiyabaki.
Kena ivakatautauvata, e vakamatea e dua ena veiyaono na veisekodi.
Kena irairai ni na tubu tiko ga na veivakamatei qo.
Era tukuna na vakailesilesi ni kevaka e va tiko ga qo, ni qai yacovi na yabaki 2030 sa na tubu me sivia na 8 na milioni e vakamatei ira na vakatavako. Me qai yacovi na icavacava ni ika21 ni senitiuri, era sa na mate e duanabilioni na lewe i vuravura.
Na tavako e sega wale ga ni vakaleqai ira na vakayagataka. E vakaleqai ira tale ga vakailavo na vo ni lewenivuvale, kei ira na 600 na udolu era mate nira ceguva na kena kubou. Lai tarabi kina na icolacola vei ira na kena vo, nira na sauma e dua na wase levu ni ilavo ena veimataqali veiqaravi vakavuniwai.
Ia e levu era kila na iwali ni vakatavako qai sega ni gadrevi vei ira na vuniwai mera lai vaqara me vaka nodra via walia e dua na matedewa. E tukuna na dairekita ni World Health Organization o Doketa Margaret Chan: “Na leqa qo e vakavuna ga na tamata, ia e rawa ni wali ke ra sasaga na veimatanitu kei na lewenivanua.”
E se sega ni levu era saga mera walia na leqa qori. Ia me tekivu ena Okosita 2012, era duavata e 175 na matanitu mera tarova na vakatavako.a Ia e tiko eso na ka e vakalatilati. Kena ivakaraitaki, era vakayagataka e veiyabaki na daubuli tavako e dua na wase levu ni ilavo me kaburaki kina nodra itukutuku ni veivoli, qai nodra inaki mera rawai na marama kei na itabagone ena veivanua era vakatorocaketaki tiko. E rauta ni dua na bilioni era sa bobula tu ena vakatavako, kena ibalebale ni na tubu tiko ga na kedra iwiliwili era mate kina. Ia kevaka era sega ni biuta, e levu era na mate ena 40 na yabaki tarava.
E levu era via biuta na vakatavako, ia e vakadredretaka qori na veirawai ni kena itukutuku ni veivoli kei na nodra sa bobula tu kina. Qori sara ga na ka e sotava o Naoko. A tekivu vakatavako ni se itabagone. Nona vakamurimuria na veika e tabaki ena itukutuku ni veivoli, e nanuma ni na rairai uabula se vuku kina. A mate nona itubutubu ena kenisa ni yatevuso, ia se tomana tiko ga o koya nona vakatavako ena gauna mada ga sa vakaluveni kina. E kaya, “Au leqataka ni na tauvi au na kenisa ni yatevuso, au dau vakasamataka tale ga na nodrau bula na luvequ, ia e dredre meu biuta na vakatavako. Au nanuma niu na sega ni biuta na vakatavako.”
Ia e qai biuta rawa o Naoko. E uqeti koya na veika vata ga e vukei ira e levu mera biuta na vakatavako. Na cava qori? Wilika mada.
a Qori na nodra vakavulici na tamata ena leqa ni vakatavako, vakatabui mera volitaka nodra ivoli na daubuli tavako, tubu ni vakacavacava e lavaki ena kena volitaki, kei na kena caka eso na porokaramu ni veivakavulici me vukei ira na tamata mera biuta na vakatavako.