Pagbantay sa Kalibutan
ISA KA MALAIN NGA TUIG PARA SA RELIHION
Suno sa isa ka report sa Los Angeles Times, wala na ginatahod sang mga tawo sa Estados Unidos ang organisado nga relihion. Ginpakita sang mga surbe sang Gallup sang 1988 nga, kon ipaanggid sa 1986, kapin nga mga Amerikano ang nadulaan sing pagsalig sa moral sang klero kag nagabatyag nga ang relihion wala na sing impluwensia sa katilingban. Ginsambit sang report ang kabang-awan nga talalupangdon gid sa mga minoridad kag sa Evangelical, ukon “born-again,” nga mga Cristiano, nga ginapatuhuyan ang mga iskandalo nga nagadalahig sa mga predikador sa telebisyon subong ni Jimmy Swaggart kag ni Jim Bakker subong mahimo amo ang mga kabangdanan .
MAHIGKO NGA HANGIN
Suno sa The Star sang Johannesburg, dugang pa nga ulan nga may asupre gikan sa langit ang nagatupa sa nasidlangan nga Transvaal sang Bagatnan nga Aprika sang sa bisan diin nga bahin sa Nakatundan nga kalibutan. Ang kalabanan sang asupre nga nagakahulog nagahalin sa mga planta nga ginagatungan sing karbon kag mahimo nga nagagamit ini sing tubtob sa 57.5 tonilada sa kada kilometro kuwadrado. Walo ka pilo ang kalabawon sina sang sa Nakatundan nga Aleman, nga sa diin ang amo man sina nga nagakahulog gikan sa langit nakahimo na sing “indi makay-o nga halit sa mga kagulangan, mga tanom kag mga tinukod.” Ang asupre amo ang importante nga ingrediente sang asido nga ulan. Nasapwan sang isa ka pagtuon nga ang ulan sa nasidlangan nga Transvaal subong ka asidiko sa langgaw. Sanglit ang bitula sang panahon sa Bagatnan nga Aprika daw nagahupot sang polusyon malapit sa duta, madamo ang nagakabalaka nahanungod sa mga peligro sini sa lawas. Ang mga ginikanan nagakahadlok para sa ila mga anak. Ang Saturday Star nagapatalupangod nga ang smog ginabangdan sang “isa sang pinakamadamo nga reklamo sa dulunggan, ilong kag tutunlan sa kalibutan.”
PAG-ABUSO SA ANTA NGA SAPAT KAG PAG-ABUSO SA BATA
Ginpakita sang pag-usisa kasan-o lang nga ang pag-abuso sa mga sapat sa isa ka puluy-an mahimo nga isa ka palatandaan nga may pag-abuso man sa bata sa sina nga puluy-an, report sang magasin sa E.U. nga Parents. Sa 57 ka pamilya nga may pag-abuso sa bata, mga 88 porsiento ang nagaabuso man sa ila mga sapat. Sa masami ang ginikanan amo ang nagaabuso sa anta nga sapat, apang ang ginaabusohan nga kabataan mahimo man magpaupok sang ila kaakig sa mga sapat. Ginpalig-on sang organisasyon nga nagdumala sang pagtuon ang mga ginikanan, mga manunudlo, kag ang iban pa nga patihan ang kabataan kon manugid sila tuhoy sa pag-abuso sa sapat sa ila puluy-an. Ang artikulo nagpanugda: “Tudlui ang kabataan nga ang bisan anong sahi sang pag-abuso malain.”
“GINABAYARAN AGOD MAGHIPOS”
Ang pagsurbe sang AMA (Australian Medical Association) sa mga magasin para sa mga babayi, nga ginabalhag sa promedyo nga kapin sa lima ka tuig nga panahon, nagpahayag nga ang mga magasin nga nagapasayod sing sigarilyo daw nagasensor sang materyal nga nagabuyagyag sang makahalalit nga epekto sa lawas sang pagpanigarilyo. Sa mga magasin nga ginsurbe, ang mga artikulo tuhoy sa pagpaniwang kag pagdieta napulo ka pilo ang kalabawon sang sa tuhoy sa pagpanigarilyo. Gin-akusar sang sekretaryo-heneral sang AMA ang mga magasin sing hungod nga pagsikway sa mga katalagman sang pagpanigarilyo kag ginsulit nila liwat ang pangabay nga dumilian ang pasayod para sa tabako. “Ang mga magasin ginabayaran sa paghipos kag nagahipos sila,” siling niya. “Isa ina ka makahuluya nga pagkairesponsable.”
ISA KA DAKU NGA INUGBUHO PARA SA MGA TAGA-SOBYET
Ang isa ka higante nga makina nga inugbuho sing tanel ginhimo sa Richmond, Canada, para sa hydroelectric nga proyekto sa Unyon Sobyet, report sang The Vancouver Sun. Ang daku nga inugbuho nagabug-at sing 660 tonilada kag nagalaba sing 28 metros. Ang 59 ka asero nga disc cutters sini, nga natakod sa cutterhead nga may 8.5 metros nga diametro, makatigib sang matig-a nga bato sing tubtob sa 10 sentimetros kada minuto. Ang napulo ka de-koryente nga motor sang mekanikal nga mole makapatubas sing kabilugan nga 2,800 ka horsepower. Gamiton ini sa pagbuho sing duha ka 5.5 kilometros nga tanel para sa hydroelectric nga proyekto sang Irganaisk sa Caucasus Mountains. Anom sing subong man sina nga makina sa pagbuho ang ginagamit sa paghimo sing tanel sa idalom sang English Channel.—Tan-awa ang Awake! Abril 22, 1989.