Butiti—Bassit nga Ikan a Simmayaat ti Pakasarsaritaanna
Babaen ti koresponsal ti Agriingkayo! idiay Japan
“MAYSA a nakaay-ayat ti kabassitna nga ikan ti kimmagat iti banniitko. Idi ingatok ti banniit, impasiguro kaniak ti maysa a mannakigayyem a kapurokan a naimas a talaga ti nakalapko. Ngem gapu ta bassiusit ti ikan, isu nga imbellengko met laeng idiay baybay. Naammuak la idi agangay a no inluto ken kinnanko koma dayta a bassit a siksikan nga ikan, ultimok koman daydi a pannangan.”
Daytoy a kabbaro idiay Japan ket nakabanniit iti butiti, maysa a kadawyan a pagay-ayat a taraon. Agbayad dagiti eksperto ti taraon iti $50 inggat’ $160 por tao para iti bin-ig a butiti a taraon. Ngem ti butiti naglaon iti sabidong a maawagan tetrodotoxin, a masarakan iti dalem, obario, bato, ken dadduma iti kudil ti ikan. Sangapulo ribo a mouse unit, nalabit kas ti tulnek ti maysa a dagum ti umdasen a mangpapatay iti kalalaingannat’ pammagina a tao.a
Nupay adda agarup 100 a kita ti butiti iti intero a lubong, amindat’ uminom iti adu. Gaput’ panaginumda iti adu a danum, mapno ti espesial a lobo iti esophagus, isu a bumsog daytoy kasla kadawyan nga ikan, nga addaan iti makatudok a pigar a mangupay iti aniaman a manggandat a mangalimon iti dayta. Mabalin a mangkigtot iti kabusor ti nagbaliw nga itsurana, wenno mabalinna met nga iruar ti ininomna tapno maalimonna ti naatap a “taraon” nga aglemlemmeng iti nadarat a tukok ti baybay. Gapuna, mayannatup ti naganna: naglobo, bimsog, ken mapuyotan nga ikan.
Iti moderno a tiempo, adun a biag ti kinettel ti butiti. Nupay kasta, itudo dagiti makaammo a mangdalus iti butiti a ti kaaduan a kaso, iramanda dagiti agdadamo a nanggandat a mangluto a bukbukodda iti ikan.
Limmatak ti butiti iti lubong idi impadas dagiti Hapones nga iyam-ammo dayta kas maysa a naimas a putahe idiay Estados Unidos. Saan a napalubosan ti pannakaitulod dayta, ket pinanaganan ti media dayta kas “makapapatay nga ikan,” gapu ta ti pannangan iti butiti ket “karitenna-ti-ipapatay.” Nainkalintegan kadi daydi a panangipapan?
Naimas Nupay Dakes ti Pakasarsaritaanna
“Naan-anay a natalged ti mangan iti butiti,” kuna ni Shinichiro Nagashima, maikatlo a kaputotan dagiti nasigo a kusinero ti butiti. “Ammomi no ania a paset ti butiti ti makasabidong ket ibelleng ida a naimbag dagiti umno nga autoridad. Iti nasurok a 30 a tawen a panagluto idiay Tokyo, awan pay a pulos ti natay gapu iti pannakasabidong iti butiti manipud kadagiti ikan a dinalusanen ti maysa a lisensiado a paglakuan.”
“Nainget dagiti linteg,” ituloy ni Shinichiro. “Kas pangarigan, no saan a nasayaat ti pannakaibelleng dagiti lalaem, agmulta ti paglakuan babaen ti makabulan a pannakaiserrana. Wenno ti maysa a paglakuan, nupay adut’ sukina, ket aglako iti maiparit a pasetna a pakaigapuan ti ipapatay, dinto pulos mapalubosan nga aglako dayta.
“Dagiti pagalagadan maipapan iti panangdalus ken panangsubok ken panangipaay iti lisensia kadagiti kusinero iti daytoy a lugar ket damo nga inyussuat ni lelongko. Isut’ nangirugi ti panagluto iti butiti idiay Kadakkelan a paset ti Tokyo kabayatan ti 1950’s idi nalatak daytan idiay makinlaud a Japan.”
Ni Yutaka a tatang ni Shinichiro ti agserserbi kas ukom kadagiti agngayangay nga agbalin a kusinero ti butiti. Isut’ pamiliar iti aglawlawna, bayat nga agsasao idiay paglakuanna iti tengnga dagiti nakabitin a dekorasion a kaasping dagiti butiti.
“Ti panagsanay nga agbalin a kusinero ti butiti kaipapananna ti naan-anay a pannakaammo iti anatomia ti butiti ken pannakapasa iti maysa a nainget a panangsubok a mangiraman iti panangdalus iti butiti ken panangilasin iti amin a pasetna iti las-ud ti 20 a minuto laeng.”
Bayat nga innala ni Shinichiro ti kutsiliona sana idemostra no kasano a dalusanna ti maysa a butiti, kellaat a nagbalin a serioso iti adda nga aramidenna. Agpalpaliiw ni tatangna ken ilawlawagna dagiti paset ti ikan. Adda dua nga stainless a pariok iti abay ti langdet. Maipisok iti maysa a pariok ti dalem, batbato, ken dadduma a makasabidong a pasetna. Maipisok iti sabali a pariok dagiti makan a paset ti ikan. Iti sumagmamano laeng a minuto, maiw-iwa iti naing-ingpis dagiti naingpis a lasagna sa maurnos kas nalitnaw a petal ti sabong. Ti naiw-iwa a rabanos ken nalabaga a sili ti ad-adda a mangpapintas iti dayta. Ti elegante a putahe mangay-ayo iti mata ken panagraman.
Makaisem ti nataenganen a ni Mr. Nagashima bayat a lagipenna dagidi aldaw nga adu pay laeng ti butiti. “Idi ubingak pay, saan a nangina ti butiti a kas ti kanginana ita. Yantangay ni tatangko ket kusinero ti butiti, agbalonak no kua idiay eskuelaan. Kayat idi ti dadduma nga ubbing nga isukat ti pangaldawda iti naimas a pangaldawko.”
Simmayaat a Pakasarsaritaan?
Idi 1988, binigbig ti Food and Drug Administration ti E.U. a ti butiti lutuen dagiti lisensiado a kusinero ket natalged a kanen ket napalubosanen ti pannakaipatulod dayta idiay Estados Unidos.
Sigurado a ti butiti di mabalin a lutuen ti maysa nga agbakbakasion laeng a mangngalap. No makapangpangankayo iti butiti, masapul a maysa a lisensiado a kusinero ti mangisagana iti dayta. Dayta laeng ti katalgedan a panangtagiragsak iti daytoy bassit nga ikan a simmayaat ti pakasarsaritaanna.
[Footnote]
a Masukat ti tetrodotoxin iti mouse unit. Ti maysa a mouse unit ket kantidad nga umdas a mangpapatay iti 20-gramo nga utot iti 30 a minuto.