იცოდით თუ არა?
სად იღვრებოდა პირველი საუკუნის ტაძარში მსხვერპლად შეწირული ცხოველების სისხლი?
ᲧᲝᲕᲔᲚᲬᲚᲘᲣᲠᲐᲓ ტაძრის სამსხვერპლოზე ათასობით ცხოველი იწირებოდა. პირველ საუკუნეში მოღვაწე ებრაელი ისტორიკოსის, იოსებ ფლავიუსის, ცნობების თანახმად, პასექის დღესასწაულზე, სულ მცირე, 250 000 ცხვარი იწირებოდა. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ სამსხვერპლოდან სისხლი ღვარად მოედინებოდა (ლევ. 1:10, 11; რიცხ. 28:16, 19). სად მიდიოდა მთელი ეს სისხლი?
არქეოლოგებმა ჰეროდეს ტაძარში დიდი სადრენაჟო სისტემა აღმოაჩინეს, რომელიც ახ. წ. 70 წელს ტაძრის განადგურებამდე ფუნქციონირებდა. როგორც ჩანს, ტაძრიდან სისხლი ამ სადრენაჟო არხებით გაედინებოდა.
რა ორი თავისებურება ჰქონდა ამ სისტემას?
სამსხვერპლოს ძირთან გაკეთებული ხვრელები. სამსხვერპლოს სადრენაჟო სისტემის აღწერილობას ვხვდებით მიშნაში, ებრაული ზეპირი კანონებისა და ტრადიციების კრებულში, რომელიც ახ. წ. მესამე საუკუნის დასაწყისში შეადგინეს. მასში ნათქვამია: „სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში ორი ხვრელი იყო გაკეთებული, . . საიდანაც სამსხვერპლოს ორი მხრიდან ჩამოსული სისხლი წყალთან ერთად არხით გაედინებოდა კედრონის ხევში“.
სამსხვერპლოსთან ხვრელების არსებობას თანამედროვე არქეოლოგიური აღმოჩენებიც ადასტურებს. ერთ-ერთ ისტორიულ ნაშრომში აღნიშნულია, რომ ტაძართან ნამდვილად არსებობდა დიდი სადრენაჟო სისტემა. მასში ნათქვამია: „როგორც ჩანს, წყალთან შერეული შეწირული ცხოველების სისხლი ამ სისტემის მეშვეობით გაედინებოდა ტაძრის მთიდან“ (The Cambridge History of Judaism).
წყალმომარაგება. მღვდლებს დიდი რაოდენობით წყალი სჭირდებოდათ სამსხვერპლოს ძირისა და სადრენაჟო არხის გასარეცხად. ტაძრის წყალმომარაგება ქალაქიდან არხების, აკვედუკების, ჭებისა და აუზების მეშვეობით ხდებოდა. არქეოლოგი ჯოზეფ პატრიკი აღნიშნავს: „ასეთი დახვეწილი სისტემა, რომელიც ტაძრის წყალმომარაგებისა და დრენაჟისთვის ჰქონდათ მოწყობილი, იმ ეპოქაში ნამდვილად უნიკალური იყო“.