ახალგაზრდები იძლევიან შეკითხვას
რა შეიძლება ითქვას რასობრივ სიამაყეზე?
„ჩემი ერთ-ერთი თანაკლასელი ყოველთვის რასასა და კანის ფერზე ლაპარაკობს, — გულისტკივილით აღნიშნავს 17 წლის ტანია. — იგი საუბარში ბევრჯერ ამტკიცებს, რომ მათზე უკეთესია“.
ბუნებრივია, ამაყობდე შენი ოჯახით, კულტურით, ენით ან სამშობლოთი. „მე ვიეტნამელი ვარ და ვამაყობ ჩემი კულტურით“, — ამბობს 15 წლის გოგონა, სახელად ფონგი.
თუმცა, ძალიან ხშირად, რასობრივი სიამაყე მჭიდრო კავშირშია რასიზმთან. მაშინაც კი, როცა თავაზიანობით ინიღბება, ამგვარი სიამაყე შეიძლება იყოს ბოროტება, რომელიც ურთიერთობებს აფუჭებს. იესო ქრისტემ თქვა: „გულის სავსებისაგან მეტყველებს პირი“ (მათე 12:34). უპირატესობისა და ქედმაღლობის ღრმად ფესვგადგმული გრძნობები ხშირად მჟღავნდება და ტკივილს აყენებს ადამიანებს.
ზოგჯერ რასობრივი სიამაყე დიდი სიმძაფრითაც კი ვლინდება. ბოლო წლებში იგი ომების, ამბოხებებისა და სისხლისმღვრელი „ეთნიკური წმენდის“ სტიმული იყო. მაგრამ რასობრივი სიამაყის უარყოფითი მხარე რომ დაინახო, აუცილებელი არ არის, სისხლის ღვრის მოწმე გახდე. მაგალითად, ხედავ მის გამოვლინებას სკოლაში, სამუშაოზე ან შენს სამეზობლოში? „დიახ, რა თქმა უნდა, — განმარტავს ქრისტიანი ახალგაზრდა, მელისა. — ზოგიერთი ჩემი თანაკლასელი დასცინის ბავშვებს, რომლებიც აქცენტით ლაპარაკობენ, და ამბობს, რომ მათ სჯობია“. ტანიაც მსგავსად შენიშნავს: «სკოლაში ხშირად მომისმენია, რომ ბავშვები პირდაპირ ეუბნებიან ერთმანეთს: „მე შენ გჯობივარ“ ». აშშ-ში ჩატარდა გამოკითხვა, სადაც გამოკითხულ პიროვნებათა თითქმის ნახევარმა თქვა, რომ გასულ წელს საკუთარ თავზე გამოსცადეს რასობრივი ცრურწმენის შედეგები. „ჩემს სკოლაში ბატონობს რასობრივი უთანხმოებები“, — თქვა ახალგაზრდა ნატაშამ.
ახლა წარმოიდგინე, რომ შენს მხარეში ან ქვეყანაში იმიგრანტების დიდი ნაკადი შემოვიდა და ამან შესამჩნევად შეცვალა შენი სკოლის, სამეზობლოსა და ქრისტიანული კრების იერსახე. თავს ოდნავ უხერხულად ხომ არ გრძნობ? თუ ასეა, შესაძლოა, შენს აზროვნებაში უფრო დიდი ადგილი უკავია რასობრივ სიამაყეს, ვიდრე გგონია.
მართებული და უმართებულო სიამაყე
ნიშნავს ეს იმას, რომ სიამაყე ნამდვილად არასწორია? არა. ბიბლია გვიჩვენებს, რომ მართებული სიამაყე დასაშვებია. პავლე მოციქულმა თესალონიკელ ქრისტიანებს მისწერა: „თავადაც ვიკვეხნით თქვენით ღვთის ეკლესიებში“ (2 თესალონიკელთა 1:4). მსგავსად, გონივრული და ნორმალურია, გაგვაჩნდეს საკუთარი ღირსების გრძნობა ზომიერების ფარგლებში (რომაელთა 12:3). ასე რომ, მართებულია, გარკვეულწილად ვამაყობდეთ ჩვენი რასით, ოჯახით, ენით, კანის ფერითა და სამშობლოთი. რასაკვირველია, ღმერთი არ მოითხოვს, რომ მათ გამო გვრცხვენოდეს. როცა პავლე მოციქული ეგვიპტელი ბოროტმოქმედი ეგონათ, მას არ შერცხვენია, ეთქვა: „მე იუდეველი კაცი ვარ, ტარსუსელი, არცთუ უცნობი კილიკიის ქალაქის მოქალაქე“ (საქმეები 21:39).
მაგრამ რასობრივი სიამაყე აუტანელი ხდება, როცა იგი წარმოქმნის საკუთარი თავის პატივისცემის გარდამეტებულ გრძნობას და უბიძგებს ადამიანს, ზემოდან უყუროს სხვებს. ბიბლია ამბობს: „უფლის მოშიშებას სძულს ბოროტება; მძულს მე ქედმაღლობა, ამპარტავნობა, ბოროტი გზა და ღალატიანი პირი“ (იგავნი 8:13). იგავნის 16:18-ში ვკითხულობთ: „დაღუპვას წინ უსწრებს ამპარტავნება, დაცემას — ქედმაღლობა“. ამიტომ, კვეხნა იმით, რომ უმაღლეს რასას ეკუთვნი, საძულველია ღვთისთვის (შეადარე იაკობი 4:16).
რასობრივი სიამაყის წყარო
რა აღძრავს ადამიანებს, გადამეტებულად ამაყობდნენ თავიანთი რასით? ლიზი ფუნდერბურგი თავის წიგნში ამბობს: „მრავალ ადამიანს მშობლები და ოჯახი უქმნიან რასის შესახებ პირველ წარმოდგენებს (რომლებიც შემდეგ დიდხანს გაჰყვებათ)“ (Black, White, Other). სამწუხაროდ, ძალიან ხშირად, ზოგიერთი მშობლის მიერ მიწოდებული აზრები არასწორი და დამახინჯებულია. ზოგ ახალგაზრდას შეიძლება პირდაპირ ეუბნებიან, რომ ხალხი, რომელიც მის რასას ეკუთვნის, სხვებზე მაღლა დგას, სხვა რასების წარმომადგენლები კი განსხვავებულნი ან დაბლამდგომნი არიან. თუმცა, უფრო ხშირად ახალგაზრდები უბრალოდ ამჩნევენ, რომ მათ მშობლებს არც კი აქვთ ურთიერთობა სხვა რასების წარმომადგენლებთან. ამანაც შეიძლება დიდი გავლენა მოახდინოს ახალგაზრდების აზროვნებაზე. გამოკითხვები გვიჩვენებს, რომ, თუმცა მშობლები და მოზარდები სხვადასხვა თვალით უყურებენ ტანსაცმელსა და მუსიკას, ახალგაზრდების უმრავლესობა იზიარებს მშობლების შეხედულებებს რასასთან დაკავშირებით.
რომელიმე რასის მიმართ არასწორი დამოკიდებულება შეიძლება ჩაგვრამ და ცუდად მოპყრობამ განავითაროს. მაგალითად, მასწავლებლები აღნიშნავენ, რომ ბავშვებს, რომლებიც ეგრეთ წოდებულ რასობრივ უმცირესობაში შედიან, ხშირად საკუთარი ღირსების გრძნობა არ გააჩნიათ. ამ მდგომარეობის გამოსწორების მიზნით მასწავლებლებმა სასწავლო გეგმები ისე შეადგინეს, რომ ასეთი ბავშვებისთვის ესწავლებინათ თავიანთი ხალხის ისტორია. საინტერესოა, რომ კრიტიკოსების მტკიცებით, რასობრივ სიამაყეზე ამგვარი ხაზგასმა რასიზმს წარმოშობს.
რასების მიმართ არაჯანსაღი დამოკიდებულების განვითარებაში პირადი გამოცდილებაც დიდ როლს ასრულებს. სხვა რასის წარმომადგენელთან არასასიამოვნო შეჯახების დროს შეიძლება დაასკვნა, რომ ამ რასის ყველა წარმომადგენელი საზიზღარი ან აუტანელია. მსგავსად, უარყოფითი გრძნობები შეიძლება გამოიწვიოს მასობრივი ინფორმაციის საშუალებების მიერ რასობრივ კონფლიქტებზე, პოლიციელთა სისასტიკესა და საპროტესტო მიტინგებზე ყურადღების გამახვილებამ ან ეთნიკური ჯგუფების უარყოფითად აღწერამ.
მცდარი წარმოდგენა რასობრივ უპირატესობაზე
რა შეიძლება ითქვას ზოგიერთის მტკიცებაზე, რომ მათი რასის წარმომადგენლებს უფლება აქვთ სხვებზე უპირატესად გრძნობდნენ თავს? საკითხავია, ნამდვილად უნდა იყვნენ თუ არა ადამიანები დაყოფილები განსხვავებულ რასებად. ერთ-ერთ სტატიაში აღნიშნული იყო, რომ „მეცნიერებისთვის, რომლებიც ამ საკითხს შეისწავლიან, რასა საყოველთაოდ ცნობილი რთული ცნებაა და, სერიოზული მცდელობების მიუხედავად, მისი განსაზღვრა ვერ ხერხდება“ (Newsweek). მართალია, შეიძლება „შესამჩნევად განსხვავდებოდეს ადამიანების კანის ფერი, თმის სტრუქტურა და თვალების ან ცხვირის ფორმები“. მაგრამ ჟურნალი „ნიუსუიკი“ აღნიშნავს, რომ „ეს განსხვავებანი მხოლოდ ზედაპირულია და, დიდი მცდელობების მიუხედავად, ძირითადად მეცნიერები ვერ ადგენენ ცალკეული რასის სახეობრივ განსხვავებებს. . . ამ სფეროში მომუშავე მეცნიერების უმრავლესობისთვის მნიშვნელოვანი ის არის, რომ რასა უბრალო ‘საზოგადოებრივი კონცეფცია’ — ცრურწმენისა და მითების დამახინჯებული ერთობლიობაა“.
მეცნიერებმა რასობრივი კლასიფიკაცია რომ მოახდინონ კიდეც, აზრი „წმინდა რასის“ შესახებ მაინც ფიქციად დარჩება. „ახალი ბრიტანული ენციკლოპედია“ შენიშნავს: „წმინდა რასა არ არსებობს; დღეს არსებული ყველა რასობრივი ჯგუფი შერეულია“. რაც არ უნდა იყოს, ბიბლია გვასწავლის, რომ ღმერთმა „ერთიდან შექმნა ადამიანთა ყოველი მოდგმა“ (საქმეები 17:26). სხვადასხვაგვარი კანის ფერის, თმის სტრუქტურის ან სახის ნაკვთების მიუხედავად, ნამდვილად მხოლოდ ერთი რასა არსებობს — ეს არის ადამიანთა რასა. ყველა ადამიანი ჩვენი წინაპრის, ადამის, შთამომავალია.
ძველი იუდეველებისთვის კარგად იყო ცნობილი, რომ ყველა რასა ერთიდან წარმოიშვა. თუმცა, მას შემდეგ, რაც ქრისტიანები გახდნენ, ზოგმა ირწმუნა, რომ არაიუდეველებზე და თვით არაიუდეველ თანამორწმუნეებზე მაღლა იდგა. რომაელთა 3:9-ში ჩაწერილი სიტყვებით პავლე მოციქულმა უარყო აზრი რასობრივი უპირატესობის შესახებ: „იუდეველებიც და ბერძნებიც ცოდვის ქვეშ არიან“. მაშასადამე, ვერც ერთი რასობრივი ჯგუფი ვერ დაიკვეხნის, რომ ღმერთთან განსაკუთრებული მდგომარეობა უკავია. სინამდვილეში, მხოლოდ იესო ქრისტესადმი რწმენის გამოვლენით შეუძლიათ ადამიანებს ღმერთთან მიახლოება (იოანე 17:3). ღვთის სურვილია, რომ „ყველა ადამიანი გადარჩეს და მიაღწიოს ჭეშმარიტების შემეცნებას“ (1 ტიმოთე 2:4).
შენს მიერ იმის აღიარებამ, რომ ღვთის თვალში ყველა რასა თანასწორია, შეიძლება მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინოს იმაზე, თუ როგორ შეხედავ საკუთარ თავსა და სხვებს. ამან შეიძლება აღგძრას, მოკრძალებითა და პატივისცემით მოეპყრო სხვებს, დააფასო და მოგწონდეს მათი თავისებურებები. მაგალითად, ზემოთ მოხსენიებული ახალგაზრდა მელისა არ უერთდება თავის თანაკლასელებს იმ ბავშვების დაცინვაში, რომლებიც აქცენტით ლაპარაკობენ. იგი ამბობს: „მათ, ვინც ორ ენაზე მეტყველებს, ჭკვიანებად ვთვლი. თუმცა სურვილი მაქვს, სხვა ენაც ვიცოდე, მხოლოდ ერთ ენაზე შემიძლია ლაპარაკი“.
ასევე გახსოვდეს, რომ, თუ ხალხს, რომელიც შენს რასასა და კულტურას ეკუთვნის, ბევრი რამ აქვს საამაყო, ასევე აქვთ სხვა რასების წარმომადგენლებსაც. თუმცა გონივრულია, გარკვეულწილად ამაყობდე შენი კულტურითა და წინაპართა მიღწევებით, ბევრად უფრო სასიამოვნოა, იამაყო იმით, რასაც პირადად მიაღწიე დიდი შრომისა და მცდელობის შედეგად! (ეკლესიასტე 2:24). ფაქტიურად, ბიბლიის თანახმად, არსებობს ერთადერთი მიღწევა, რითაც უნდა ამაყობდე. როგორც იერემიას 9:23-შია აღნიშნული, ღმერთი თვითონ ამბობს: „თუ დაიკვეხნის, დაიკვეხნოს, რომ გონიერია და მიცნობს, რომ უფალი ვარ“. შეგიძლია ამგვარად იამაყო?
[სურათი 30 გვერდზე]
რასების შესახებ ღვთის თვალსაზრისის ცოდნა გვეხმარება, დავტკბეთ სხვა რასების ადამიანებთან ურთიერთობით.