გაკვეთილი 8
თემისა და მთავარი პუნქტების ხაზგასმა
1–4. რა არის მოხსენების თემა?
1 ყველა მოხსენებას სჭირდება თემა, რათა მიმართულება მისცეს მას და ლოგიკური თანამიმდევრობით დააკავშიროს მისი ყველა ნაწილი. რაც არ უნდა იყოს შენი თემა, ის მთელ მოხსენებას უნდა გასდევდეს. ის არის მოხსენების არსი; ის შეიძლება გადმოცემული იყოს ერთი წინადადებით, მაგრამ შეიცავდეს წარმოდგენილი მასალის ყველა მხარეს. თემა ნათელი უნდა იყოს თითოეული მსმენელისთვის და ეს ასეც იქნება, თუ ის სათანადოდაა ხაზგასმული.
2 მოხსენების თემა არ არის, უბრალოდ, ზოგადი საკითხი, მაგალითად, „რწმენა“; ის არის საკვანძო აზრი, რომლისგანაც გამომდინარეობს განსახილველი საკითხი. მაგალითად, თემა შეიძლება იყოს ასეთი: „შენი რწმენა — რამდენად ძლიერია ის?“ ან „ღმერთს რომ ვასიამოვნოთ, აუცილებელია რწმენა“, ან „შენი რწმენის საფუძველი“, ან „განაგრძე რწმენაში ზრდა“. თუმცა ყველა ეს თემა რწმენას ეხება, თითოეული სხვადასხვა კუთხით განიხილავს საკითხს და საჭიროა მათი სრულიად სხვადასხვა მიმართულებით განვითარება.
3 ზოგჯერ თემის შერჩევამდე შეიძლება მასალის შეგროვება მოგიწიოს. მაგრამ მოხსენების გეგმის მომზადების დაწყებამდე ან მთავარი პუნქტების ამორჩევამდე თემა ნათლად უნდა გქონდეს განსაზღვრული. მაგალითად, შეიძლება ბიბლიის შესწავლის ჩატარების შემდეგ მოისურვო, რომ ილაპარაკო იეჰოვას მოწმეთა ორგანიზაციის შესახებ. ეს ვრცელი თემაა. იმის გადასაწყვეტად, თუ რას იტყვი ამ თემასთან დაკავშირებით, გასათვალისწინებელია მსმენელი და მოხსენების მიზანი. ამის საფუძველზე უნდა შეარჩიო თემა. თუ შენი მიზანია, ახალ დაინტერესებულს მსახურების დაწყებაში დაეხმარო, შეიძლებოდა გეთქვა, რომ იეჰოვას მოწმეები იესო ქრისტეს ბაძავენ და კარდაკარ ქადაგებენ. ეს იქნებოდა შენი თემა. ყველაფერი, რასაც იტყოდი, განავითარებდა იეჰოვას მოწმეების შესახებ ვრცელი თემის ერთ-ერთ მხარეს.
4 როგორ შეგიძლია მოხსენებაში თემის ხაზგასმა? უნდა შეარჩიო შენი მიზნის შესაბამისი თემა. ამას კი წინასწარი მომზადება სჭირდება. როდესაც თემა უკვე არჩეული გაქვს და მოხსენება მის ირგვლივ ვითარდება, ამასთანავე, საუბრობ მომზადებული გეგმის მიხედვით, ის თითქმის ავტომატურად იქნება ხაზგასმული. მაგრამ მოხსენების წარმოთქმისას დროდადრო ძირითადი სიტყვებისა და აზრების გამეორება იმის გარანტიას იძლევა, რომ თემა უფრო ნათელი იქნება.
5, 6. როგორ შეგვიძლია განვსაზღვროთ, არის თუ არა თემა სათანადო?
5 სათანადო თემა. ხშირად თეოკრატიული სამსახურის სკოლაში ეს პრობლემას არ წარმოადგენს, რადგან ხშირ შემთხვევაში სკოლის ზედამხედველი თვითონ გაძლევს მას. მაგრამ ყოველი მოხსენების წარმოთქმისას არ მოგცემენ თემას. ამიტომ გონივრულია, სერიოზული ყურადღება მიაქციო მას.
6 რით განისაზღვრება არის თუ არა თემა სათანადო? ამისთვის რამდენიმე საშუალება არსებობს. მხედველობაში უნდა მიიღო მსმენელი, შენი მიზანი და მასალა, რომლის გაშუქებაც დაგავალეს. თუ ატყობ, რომ მოხსენებაში, არავითარი თემა არ იკვეთება, ამის მიზეზი შეიძლება იყოს ის რომ, სინამდვილეში, თემა აგებული არა გაქვს რომელიმე ერთ ძირითად აზრზე. შეიძლება მოხსენებაში ჩართული გაქვს ბევრი ისეთი საკითხი, რომელიც თემას არაფერს მატებს.
7, 8. რომელი ხერხებით შეიძლება თემის ხაზგასმა?
7 თემის სიტყვები ან აზრი გამეორებულია. ერთ-ერთი ხერხი, რომლის საშუალებითაც თემას მოხსენების ყოველ ნაწილში გაესმება ხაზი, არის თემის ძირითადი სიტყვების ან აზრის გამეორება. მუსიკაში თემა არის მელოდია, რომელიც საკმაოდ ხშირად მეორდება და რომელიც მთელი კომპოზიციის განმასხვავებელი ნიშანია. ფაქტიურად, მხოლოდ რამდენიმე ტაქტი საკმარისია მელოდიის ამოსაცნობად. მელოდია ყოველთვის ერთი და იმავე სახით არ მეორდება. ზოგჯერ გვხვდება მელოდიის მხოლოდ ერთი ან ორი ფრაზა. დროდადრო გამოიყენება თემის სხვადასხვა ვარიაციები, მაგრამ კომპოზიტორი სხვადასხვაგვარად ოსტატურად აქსოვს მელოდიას თავის კომპოზიციაში, ვიდრე მთლიანად არ შეავსებს მას და არ გამოიკვეთება მისი დამახასიათებელი თავისებურება.
8 ასევე უნდა იყოს მოხსენების თემასთან დაკავშირებითაც. ძირითადი სიტყვების ან თემის აზრის გამეორება კომპოზიციაში მელოდიის გამეორების მსგავსია. თემის სიტყვების სინონიმები ან თემის აზრის პერეფრაზირება წარმოქმნის მის ვარიაციას. ასეთი საშუალებების საკმაო სიფრთხილით გამოყენება, რათა მოხსენება მონოტონური არ გახდეს, თემას მთელი მოხსენებისთვის დამახასიათებელ გამოთქმად აქცევს და ის იქნება ძირითადი აზრი, რომელსაც მსმენელი მოხსენებიდან გამოიტანს.
-•-◂▸-•-
9–13. ახსენი, რომელი პუნქტებია თემაში მთავარი. მოიყვანე მაგალითი.
9 მოხსენების თემის განსაზღვრის შემდეგ ამოარჩიე ის მთავარი პუნქტები, რომლების გამოყენებაც გაქვს დაგეგმილი თემის გასავითარებლად. რჩევების ბლანკზე ის აღნიშნულია როგორც „მთავარი პუნქტები მკაფიოდ არის გამოყოფილი“.
10 რომელი პუნქტებია თემაში მთავარი? ეს არ არის, უბრალოდ, საინტერესო აზრები ან საკითხები, რომლებიც გაკვრით მოიხსენიება. ისინი მოხსენების მთავარი ნაწილებია, აზრები, რომლებიც გარკვეული დროის განმავლობაში იხსნება. ის თაროზე გაკეთებული წარწერის ან სასურსათო მაღაზიის აბრის მსგავსია, რის დახმარებითაც პიროვნება ადგენს, თუ რა ალაგია მოცემული სექციის თაროებზე, და განსაზღვრავს, თუ რა შეიძლება შედიოდეს მასში და რა — არა. წარწერის ქვეშ მარცვლეული, ნამდვილად არ არის ჯემისა და ჟელეს ადგილი; ეს მხოლოდ დამაბნეველი იქნებოდა. წარწერის ყავა და ჩაი ქვეშ არ უნდა იდოს ბრინჯი. თუ თაროები ისეა გადატენილი, რომ წარწერები არ ჩანს, ძნელია რამეს პოვნა. მაგრამ, თუ წარწერა აშკარად ჩანს, პიროვნებას სწრაფად შეუძლია განსაზღვროს, თუ რა არის მის წინ. ასევეა შენი მოხსენების მთავარი პუნქტებიც. სანამ მსმენელს შეუძლია გაარჩიოს და დაიმახსოვროს ისინი, ცოტა რამის ჩაწერაღა დასჭირდება, რათა ბოლომდე მიჰყვეს შენს მოხსენებას.
11 კიდევ ერთი ფაქტორი. მთავარი პუნქტების შერჩევა და გამოყენება მსმენელისა და მოხსენების მიზნის მიხედვით იცვლება. ამიტომ სკოლის ზედამხედველმა მოწაფის მიერ შერჩეული მთავარი პუნქტები იმის მიხედვით უნდა შეაფასოს, თუ როგორ გამოიყენა ისინი მოწაფემ და არა თავის მიერ წინასწარ შერჩეული პუნქტების მიხედვით.
12 ამოირჩიე მხოლოდ ყველაზე მნიშვნელოვანი პუნქტები. ასე რომ, ჰკითხე საკუთარ თავს: რა ხდის რომელიმე პუნქტს მნიშვნელოვანს? პუნქტი ძალიან მნიშვნელოვანია, თუ მის გარეშე მოხსენების მიზანს ვერ აღწევ. მაგალითად, როცა გამოსყიდვაზე ესაუბრები პიროვნებას, რომლისთვისაც ეს სწავლება უცხოა, ძალიან მნიშვნელოვანია დაუმტკიცო, რომ დედამიწაზე ყოფნისას იესო ადამიანი იყო, რადგან წინააღმდეგ შემთხვევაში შეუძლებელი იქნებოდა მისი მსხვერპლის შესაბამისობის ჩვენება. ამიტომ შენი საუბრის ერთ-ერთ მთავარ პუნქტად ეს საკითხი უნდა გამოიყენო. მაგრამ, თუ პიროვნებას უკვე დაუმტკიცე სამების სწავლების სიცრუე, მაშინ იმ მდგომარეობის განხილვა, რომელიც იესოს, როგორც ადამიანს, ეკავა, მხოლოდ მეორეხარისხოვანი იქნებოდა, ვინაიდან ეს მან უკვე აღიარა. ამიტომ შედარებით ადვილი იქნებოდა იესოს მსხვერპლის გამომსყიდველური ფასის შესაბამისობის დამტკიცება. ასეთ შემთხვევაში იესოს ადამიანად ყოფნაზე ყურადღების გამახვილება აუცილებელი არ იქნებოდა.
13 ამიტომ ჰკითხე საკუთარ თავს: რა არის მსმენელისთვის უკვე ცნობილი? რა უნდა გავაკეთო, რომ მიზანს მივაღწიო? თუ იცი პირველი კითხვის პასუხი, შეგიძლია უპასუხო მეორესაც იმით, რომ შეაგროვებ მასალას, დროებით გადადებ ყველა უკვე ცნობილ საკითხს, დარჩენილ საკითხებს კი რაც შეიძლება მცირე ჯგუფებად გააერთიანებ. ეს ჯგუფები იმის განმსაზღვრელი ნიშნებია, თუ რა სულიერ საზრდოს სთავაზობ მსმენელს. ეს „წარწერები“ ანუ მთავარი პუნქტები არასოდეს უნდა დაიფაროს. ისინი შენი მთავარი პუნქტებია, რომლებიც გამოყოფილ უნდა იქნეს.
14–17. რა მიზეზების გამო არ უნდა იყოს თემა გადატვირთული მთავარი პუნქტებით?
14 მთავარი პუნქტები არ არის ძალიან ბევრი. ნებისმიერ თემაში მხოლოდ რამდენიმე მთავარი პუნქტია. უმეტეს შემთხვევაში ისინი თითებზე ჩამოსათვლელია. ეს ყოველთვის ასეა, მიუხედავად თემის ხანგრძლივობისა. ნუ გაებმები მახეში, რომელშიც, ჩვეულებრივ, ხშირად ებმებიან, და ნუ ეცდები ძალიან ბევრი პუნქტების ხაზგასმას. თუ მაღაზია ძალიან დიდია და მასში ძალიან ბევრი განყოფილებაა, ვინმეს შეიძლება კითხვა მოუწიოს, თუ საით წავიდეს, რათა იყიდოს ის, რაც უნდა. მსმენელს ერთი მოსმენით მხოლოდ რამდენიმე აზრის ათვისება შეუძლია. რაც უფრო ვრცელია შენი მოხსენება, მით უფრო მარტივად უნდა იყოს ის შედგენილი და მთავარი პუნქტები უფრო მკვეთრად გამოკვეთილი. ამიტომ ნუ ეცდები, მსმენელს ბევრი რამე დაამახსოვრებინო. ამოარჩიე, შენი აზრით, აუცილებელი პუნქტები და შემდეგ მთელი მოხსენების განმავლობაში მათზე ილაპარაკე.
15 რით შეიძლება განისაზღვროს ძალიან ბევრი პუნქტია აღებული თუ არა? მარტივად რომ ვთქვათ, თუ რომელიმე აზრის გამოტოვების შემთხვევაში მოხსენების მიზანი მაინც მიიღწევა, ესე იგი, ის აზრი არ არის მთავარი პუნქტი. მოხსენება რომ დასრულებული იყოს, დაკავშირებისა და გახსენების მიზნით, შესაძლებელია გარკვეული საკითხების ჩართვა, მაგრამ ისინი იმ აზრებზე მეტად არ უნდა გამოიკვეთოს, რომელთა გამოტოვებაც შეუძლებელია.
16 გარდა ამისა, უნდა გქონდეს საკმარისი დრო, რათა წარმატებით და ბოლომდე განავითარო თითოეული საკითხი. თუ მოკლე დროში საჭიროა ბევრი რამის თქმა, მინიმუმამდე დაიყვანე ის, რაც მსმენელმა უკვე იცის. გამორიცხე ყველაფერი, იმის გარდა, რაც უცნობია და ეს უცნობი საკითხები ისე ახსენი, რომ მსმენელს გაუადვილდეს მათი დამახსოვრება.
17 ბოლოს, შენი მოხსენება მარტივი უნდა იყოს. ეს ყოველთვის არ არის დამოკიდებული წარმოდგენილი მასალის მოცულობაზე. ეს შეიძლება დამოკიდებული იყოს აზრების განლაგებაზე. მაგალითად, თუ შეხვიდოდი მაღაზიაში, რომელშიც ყველაფერი ერთმანეთზე იქნებოდა დახვავებული, შეგექმნებოდა შთაბეჭდილება, რომ მაღაზია გადატენილია და დიდი უწესრიგობაა. შენ გაგიჭირდებოდა რამეს პოვნა. მაგრამ, როდესაც ყველაფერი სათანადოდ არის დაწყობილი, ყველა ურთიერთკავშირში მყოფი საგნები ერთადაა თავმოყრილი და განყოფილებაზე წარწერაა გაკეთებული, ეფექტი საკმაოდ სასიამოვნოა და ნებისმიერი რამეს პოვნა ადვილია. გაამარტივე მოხსენება და შენს აზრებს მხოლოდ რამდენიმე ძირითად აზრში მოუყარე თავი.
18. როგორ უნდა ვითარდებოდეს მთავარი აზრები?
18 მთავარი აზრები გადმოცემულია ცალ-ცალკე. თითოეული მთავარი აზრი დამოუკიდებელი უნდა იყოს. თითოეული ცალ-ცალკე უნდა გადმოიცეს. ეს ხელს არ შეუშლის მთავარი ქვესათაურების მოკლე, შემაჯამებელ მიმოხილვას მოხსენების შესავალსა თუ დასკვნაში. მაგრამ მოხსენებაში ერთ გარკვეულ დროს მხოლოდ ერთ ძირითად საკითხზე უნდა ილაპარაკო და გამეორებები უნდა დაუშვა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც ეს საჭიროა დაკავშირებისთვის ან ხაზგასმისთვის. მოხსენების თემატური გეგმის შედგენის სწავლა დიდ დამხმარეს წარმოადგენს იმის განსასაზღვრავად, ვითარდება თუ არა მთავარი პუნქტები ცალ-ცალკე.
19–21. რას უნდა ემსახურებოდეს ქვეპუნქტები?
19 ქვეპუნქტები ნათელს ჰფენს აზრებს. დამამტკიცებელი პუნქტები, საღვთო წერილი ან სხვა მასალა, ისე უნდა იყოს წარმოდგენილი, რომ მთავარი აზრებისკენ იყოს მიმართული და მას ავითარებდეს.
20 მომზადებისას გააანალიზე ყველა მეორეხარისხოვანი საკითხი და დატოვე მხოლოდ ისინი, რომლებიც უშუალოდ რაღაცას მატებს მთავარ პუნქტს, რათა ის უფრო ნათელი და დამაჯერებელი იყოს ან უფრო დაწვრილებით ხსნიდეს მას. ყველაფერი, რასაც მასთან კავშირი არა აქვს, ამოგდებულ უნდა იქნეს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ის გაუგებრობას შემოიტანდა განსახილველ პუნქტში.
21 ნებისმიერი საკითხი, რომელიც მთავარ აზრს ეხება, შენ თვითონ უნდა დაუკავშირო მას. ნუ დაუტოვებ ამას მსმენელს გასაკეთებლად. ნათელი გახადე ეს კავშირი. თქვი, თუ რაში შედგება ის. რაც არ თქმულა, ჩვეულებრივ, მას ვერც იგებენ. ამის მიღწევა შეიძლება მთავარი აზრის ძირითადი სიტყვების გამეორებით ან დროდადრო მთავარი პუნქტების აზრების გამეორებით. როდესაც დახელოვნდები ყველა ქვეპუნქტით მთავარი პუნქტებისადმი ყურადღების მიპყრობაში და ყოველ მთავარ პუნქტს თემას დაუკავშირებ, შენი მოხსენებები შესანიშნავ უბრალოებას შეიძენს, რაც მას ადვილად წარმოსათქმელსა და ძნელად დასავიწყებელს გახდის.