გაკვეთილი 11
მოხსენების თანამიმდევრულად განვითარებ
1–3. რა როლს ასრულებს მოხსენებაში თანამიმდევრობა და როგორ შეიძლება მისი მიღწევა?
1 თანამიმდევრულია ისეთი მოხსენება, რომლის მოსმენაც მსმენელს არ უჭირს. მეორე მხრივ, თუ თანამიმდევრობა დაცული არ არის, მათი ყურადღება მალე გაიფანტება. ცხადია, ეს საკითხი მოხსენების მომზადებისას სერიოზულ ყურადღებას მოითხოვს; ამიტომ რჩევების ბლანკში „გადმოცემის თანამიმდევრობა დამაკავშირებელი სიტყვებით“ ერთ-ერთი საყურადღებო საკითხია.
2 თანამიმდევრობა ნიშნავს შინაგან ერთიანობას, ერთმანეთთან დაკავშირებული ნაწილების ლოგიკურ გაერთიანებას. ზოგჯერ ეს, უბრალოდ, მოხსენების ცალკეული ნაწილების ლოგიკური მოწესრიგებით მიიღწევა. მაგრამ უმეტეს მოხსენებაში არის ნაწილები, რომლებიც საჭიროებენ არა მარტო გარკვეულ ადგილს მასალაში, არამედ ურთიერთდაკავშირებასაც. ასეთ შემთხვევებში თანამიმდევრობის დასაცავად საჭიროა ერთი საკითხის მეორესთან დაკავშირება. ახალი აზრების უკვე ნათქვამ აზრებთან კავშირის საჩვენებლად გამოიყენება სიტყვები და ფრაზები, რომლებიც დროისა და თვალსაზრისის ცვლილებებს შორის არსებულ ინტერვალებს ავსებს. ამ დამაკავშირებელი სიტყვებისა და ფრაზების მეშვეობით იქმნება თანამიმდევრულობა.
3 მაგალითად, შესავალი, ძირითადი ნაწილი და დასკვნა მოხსენების ცალკეული, ერთმანეთისგან განსხვავებული ნაწილებია, მაგრამ ისინი სიტყვების ან ფრაზების საშუალებით მჭიდროდ უნდა იყოს ერთმანეთთან დაკავშირებული. გარდა ამისა, ერთმანეთთან უნდა იყოს დაკავშირებული მოხსენების მთავარი პუნქტები, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც გადმოცემულ აზრები არ არის ერთმანეთთან უშუალო კავშირში. ზოგჯერ დამაკავშირებელი სიტყვების გამოყენება საჭიროა მხოლოდ წინადადებებისა და აბზაცების დასაწყისში.
4–7. რა დანიშნულება აქვს დამაკავშირებელ სიტყვებს?
4 დამაკავშირებელი სიტყვების გამოყენება. ხშირად აზრების შეკავშირება შესაძლებელია, უბრალოდ, დამაკავშირებელი სიტყვების ან ფრაზების სწორად გამოყენებით. ესენია: აგრეთვე, გარდა ამისა, ამასთანავე, უფრო მეტიც, ასევე, მსგავსად, მაშასადამე, ამგვარად, ამის გამო, ამიტომ, ზემოხსენებულის გათვალისწინებით, ასე რომ, შესაბამისად, აქედან გამომდინარე, მაგრამ, სხვა მხრივ, ამის საპირისპიროდ, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ძველად, აქამდე და ასე შემდეგ. ასეთი სიტყვები კარგად აკავშირებს წინადადებებსა და აბზაცებს.
5 მაგრამ მოხსენების ეს პუნქტი მსგავს მარტივ დაკავშირებებზე მეტს მოითხოვს. როცა დასაკავშირებლად მხოლოდ ერთი სიტყვა ან ფრაზა საკმარისი არ არის, მსმენელს სჭირდება ისეთი სიტყვები, რომლებიც მთლიანად შეასრულებდა ამ დანიშნულებას. ეს შეიძლება იყოს მთლიანი წინადადება ან უფრო ნათლად გამოხატული დამაკავშირებელი აზრიც კი.
6 გადასვლების გაკეთების ერთ-ერთი საშუალებაა, შეეცადო წინა საკითხის ბოლო ნაწილი მომდევნო საკითხის შესავალში ჩართო. ხშირად ამას კარდაკარ მსახურებისას ვაკეთებთ.
7 გარდა ამისა, მოხსენებაში დაკავშირებული უნდა იყოს არა მხოლოდ ერთმანეთთან ახლომდებარე აზრები, არამედ ის აზრებიც, რომლებიც საკმაოდ არიან ერთმანეთისგან დაშორებული. მაგალითად, მოხსენების დასკვნა უნდა უკავშირდებოდეს მის შესავალს. შეიძლება მოხსენების დასაწყისში მოყვანილი აზრი ან თვალსაჩინო მაგალითი ისე იქნეს დასკვნაში გამოყენებული, რომ ახსნას ან კიდევ ერთხელ აჩვენოს თვალსაჩინო მაგალითის ან ამ აზრის კავშირი მოხსენების მიზანთან. მოყვანილი თვალსაჩინო მაგალითის ან აზრის რომელიმე კუთხით კვლავ მოხსენიება შეკავშირებას ემსახურება და თანამიმდევრობას ქმნის.
8. როგორ არის დამოკიდებული მსმენელზე დამაკავშირებელი სიტყვების გამოყენება?
8 თანამიმდევრობა აუდიტორიის შესაბამისია. შეკავშირებების ფორმა, გარკვეულწილად მსმენელზეა დამოკიდებული. ეს არ ნიშნავს, რომ რომელიმე აუდიტორიისთვის საჭირო არ არის დამაკავშირებელი სიტყვების გამოყენება. უფრო სწორად, ის ზოგ აუდიტორიას უფრო სჭირდება, რაც იმითაა გამოწვეული, რომ ისინი არ არიან გაცნობილი იმ აზრებს, რომელთა დაკავშირებაც ხდება. მაგალითად, იეჰოვას მოწმეები თანამედროვე ბოროტი სისტემის აღსასრულის შესახებ ბიბლიურ მუხლებს თავისუფლად დაუკავშირებენ იმ მუხლებს, სადაც ლაპარაკია სამეფოზე. მაგრამ პიროვნება, რომელიც სამეფოს გულში არსებულ რამედ მიიჩნევს, ასე სწრაფად ვერ გაიგებდა ამ კავშირს და ამის ნათელსაყოფად საჭირო იქნებოდა რაღაც შემაკავშირებელი აზრის გამოყენება. კარდაკარ მსახურებისას გამუდმებით გვჭირდება მსგავსი ცვლილებების შეტანა.
-•-◂▸-•-
9–13.რას ნიშნავს მოხსენების ლოგიკური განვითარება და რომელი ორი ძირითადი მეთოდი არსებობს მტკიცებების გასავითარებლად?
9 ამასთან მჭიდრო კავშირშია მოხსენების „ლოგიკური, თანამიმდევრული განვითარება“ და ისიც რჩევების ბლანკზეა მოცემული. მოხსენების დამაჯერებლობისთვის ის აუცილებელია.
10 რა არის ლოგიკა? ჩვენს შემთხვევაში შეიძლება ითქვას, რომ ის არის სწორი აზროვნების ან საღი მსჯელობის ხელოვნება. ის ხელს უწყობს გაგებას, ვინაიდან მისი დახმარებით ერთმანეთთან დაკავშირებულ ნაწილებში იხსნება საკითხი. ლოგიკა აჩვენებს, თუ რატომ მოქმედებს ეს აზრები ერთად და ქმნის ერთიანობას. მოხსენება მაშინაა თანამიმდევრული, როცა აზრები ლოგიკურად ისეთნაირად ვითარდება, რომ მოხსენების ყველა ნაწილი გარკვეული წესრიგით არის ჩამოყალიბებული და გაერთიანებული. მაგალითად, აზრების ლოგიკური განვითარება შეიძლება ხდებოდეს მნიშვნელოვნების მიხედვით, ქრონოლოგიური წესრიგით ან პრობლემის წამოჭრიდან მისი გადაჭრისკენ მსვლელობით.
11 არსებობს მტკიცებების განვითარების ორი ძირითადი მეთოდი: 1) მსმენელისთვის ჭეშმარიტების პირდაპირ წარდგენა და მისი დამადასტურებელი ფაქტების მოყვანა. 2) არასწორი წარმოდგენის დამსხვრევა და ჭეშმარიტებისთვის საშუალების მიცემა, რომ თვითონ დაიცვას საკუთარი თავი. მაშინ მსმენელს ისღა რჩება, რომ სწორად გამოიყენოს გადმოცემული ჭეშმარიტებები.
12 არ არსებობს ორი ზუსტად ერთნაირი მსჯელობის მქონე მომხსენებელი. ერთი და იმავე საკითხისადმი სხვადასხვა მიდგომის შესანიშნავი მაგალითია ოთხი სახარების ტექსტი. იესოს ოთხმა მოწაფემ ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად დაწერა ცნობები მისი მსახურების შესახებ. ისინი ერთმანეთისგან განსხვავებულია, მაგრამ თითოეული მათგანი გონივრულად და ლოგიკურად არის გადმოცემული. თითოეულმა მწერალმა მასალა ისე განავითარა, რომ გარკვეულ მიზანსა და წარმატებას მიაღწია.
13 ამასთან დაკავშირებით რჩევების მიმცემმა უნდა დაინახოს შენი მიზანი და ეცადოს, აზრების თანამიმდევრობა იმის მიხედვით შეაფასოს, იყო თუ არა მიზანი მიღწეული. შენ შეგიძლია დაეხმარო რჩევების მიმცემსა და აუდიტორიას და ნათელყო შენი მიზანი — მასალას შესავალი გაუკეთო, ხოლო შემდეგ ეს შესავალი დასკვნაში გამოიყენო.
14, 15.აჩვენე, თუ რატომ არის მნიშვნელოვანი მასალის გონივრული წესრიგით გადმოცემა.
14 მასალა გონივრულად არის დაწყობილი. მასალის შეგროვების ან გეგმის შედგენისას პირველ რიგში დარწმუნდი, რომ არავითარი მტკიცება ან აზრი არ არის მოყვანილი წინასწარმომზადებული საფუძვლის გარეშე. გამუდმებით უსვი საკუთარ თავს შემდეგი კითხვები: რის შესახებ საუბარი იქნებოდა შემდეგ ყველაზე შესაფერისი? ამის მიღწევის შემდეგ, რომელი კითხვის დასმა იქნებოდა ყველაზე ლოგიკური? ამ კითხვის მოძებნის შემდეგ მარტივად გაეცი მასზე პასუხი. შენს მსმენელს ყოველთვის უნდა შეეძლოს თქვას: „შენი ნათქვამიდან მივხვდი, რომ ეს საკითხი ასეა“. თუ აზრს არავითარი საფუძველი არა აქვს ჩაყრილი მას, ჩვეულებრივ, უადგილო ნათქვამად მიიჩნევენ. მაშინ ისეთი შთაბეჭდილება შეიქმნებოდა, თითქოს ნათქვამს რაღაც აკლია.
15 მასალის გარკვეული წესრიგით დაწყობისას მხედველობაში უნდა მიიღო ის ნაწილები, რომლებიც ერთმანეთზეა დამოკიდებული. ეცადე, დაინახო თითოეულ ნაწილს შორის ურთიერთდამოკიდებულება და შემდეგ ეს ნაწილები შესაბამისად დააკავშირო. ეს რაღაცით სახლის აშენებას ჰგავს. არც ერთი მშენებელი არ დაიწყებს კედლების შენებას საძირკვლის ჩაყრის გარეშე. აგრეთვე არავინ არ გაიყვანს მილებს კედლების გალესვის შემდეგ. ასევე უნდა იყოს მოხსენების შედგენისასაც. თითოეულმა ნაწილმა თავისი წვლილი უნდა შეიტანოს მყარად და შეკრულად შენებაში, თითოეული მოწესრიგებული უნდა იყოს, რაღაცას მატებდეს წინა ნაწილს და გზას უმზადებდეს მომდევნოს. მოხსენებაში ფაქტების გარკვეული თანამიმდევრობით გადმოცემისთვის ყოველთვის უნდა გქონდეს რაღაც საფუძველი.
16–20. როგორ შეგვიძლია დავრწმუნდეთ, რომ მოხსენებაში მხოლოდ საჭირო მასალაა გამოყენებული?
16 გამოყენებულია მხოლოდ საჭირო მასალა. მოხსენებაში გამოყენებული თითოეული აზრი მჭიდროდ უნდა იყოს ერთმანეთთან დაკავშირებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ის თხრობიდან ამოვარდნილი და უადგილო იქნება; ის იქნება ზედმეტი მასალა, მასალა, რომელსაც მოცემულ საკითხთან არავითარი კავშირი არა აქვს.
17 მაგრამ რჩევების მიმცემი თვითნებურად არ უწოდებს რამეს უადგილოს, თუ ის, რაც ერთი შეხედვით დაუკავშირებელი ჩანს, კარგად არის წარმოდგენილი. შეიძლება მსგავსი აზრი რაღაც გარკვეული მიზნისთვის გამოიყენე და, თუ ის თემის შესაფერისია, მოხსენების ნაწილად არის ქცეული და ლოგიკური თანამიმდევრობითაა წარმოდგენილი, რჩევების მიმცემისთვის ის ნორმალური იქნება.
18 როგორ შეიძლება მოხსენების მომზადებისას არასაჭირო მასალის სწრაფად და ადვილად განსაზღვრა? ამისთვის ძალიან ეფექტური იქნება თემატური გეგმა. ის დაგეხმარება ინფორმაციის კლასიფიცირებაში. ეცადე, გამოიყენო პატარა ფურცლები ან სხვა მსგავსი რამე, და თითოეულ ფურცელზე ჩამოწერე ურთიერთკავშირში მყოფი მთელი მასალა. ახლა ეს ფურცლები დააწყვე ისეთი თანამიმდევრობით, როგორც ფიქრობ, რომ ნორმალური იქნებოდა მათი გადმოცემა. ეს არა მარტო დაგეხმარება, განსაზღვრო, თუ როგორ უნდა მიუდგე საკითხს, არამედ დაადგინო ყველაფერი, რაც მოცემულ თემას არ შეესაბამება. ის საკითხები, რომლებიც მტკიცებისთვის აუცილებელია, მაგრამ თხრობაში არ ჯდება, ისე უნდა შესწორდეს, რომ თხრობაში ჩაჯდეს. მაგრამ, თუ მათი გამოყენება აუცილებელი არ არის, საჭიროა მათი მოშორება, ვინაიდან თემისთვის ზედმეტია.
19 ეს ნათლად აჩვენებს, რომ მოხსენებაში აზრის მართებულობა განისაზღვრება მისი თემით, რომლის არჩევისასაც ითვალისწინებ მსმენელსა და მოხსენების მიზანს. გარკვეულ სიტუაციებში, შენი მსმენელის ცოდნის მიხედვით, რომელიმე აზრი შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს მოხსენების მიზნის მისაღწევად, მაშინ როცა სხვა მსმენელთან ან სხვა თემით გამოსვლისას ეს შეიძლება ზედმეტი ან სრულიად უადგილო ყოფილიყო.
20 ამის გათვალისწინებით, რამდენად დაწვრილებით უნდა გადმოსცე მასალა შენს დავალებაში? ლოგიკური, თანამიმდევრული განვითარება არ უნდა შეეწიროს დავალებაში შემავალი აზრების განხილვას. ამიტომ საუკეთესო იქნებოდა, აგერჩია ისეთი პირობითი სიტუაცია, რომელიც საშუალებას მოგცემდა, ჩაგერთო ზუსტად იმდენი მასალა, რამდენიც სასარგებლო იქნებოდა, ვინაიდან სკოლაში მოწაფეების მიერ წარმოთქმული მოხსენებები სწავლების პროგრამის ნაწილია. მაგრამ მთავარი აზრები, რომლებიც მნიშვნელოვანია თემის განვითარებისთვის, არ უნდა იქნეს გამოტოვებული.
21. რატომ არის მნიშვნელოვანი, რომ მთავარი აზრები არ იქნეს გამოტოვებული?
21 არც ერთი მთავარი აზრი არ არის გამოტოვებული. როგორ შეგიძლია განსაზღვრო, არის თუ არა აზრი მთავარი? აზრი მნიშვნელოვანია იმ შემთხვევაში, თუ მის გარეშე ვერ აღწევ მოხსენების მიზანს. ეს ლოგიკურ, თანამიმდევრულ განვითარებასაც ეხება. მაგალითად, როგორ იცხოვრებდი ორსართულიან სახლში, რომელსაც კიბე არა აქვს? ზუსტად ასევე, მოხსენება, რომელშიც გამოტოვებულია მნიშვნელოვანი აზრები, შეუძლებელია ლოგიკურად და თანამიმდევრულად იყოს განვითარებული. ასეთ მოხსენებას რაღაცა აკლია და ამას შეიძლება მსმენელის გარკვეული რიცხვის დაკარგვა მოყვეს. მაგრამ ეს არ მოხდება, თუ მოხსენება თანამიმდევრულად და ლოგიკურად ვითარდება.