კიდობანი
1. ძვ. წ. 2370—2369 წლებში მომხდარ მსოფლიო წარღვნას ნოეს კიდობნის წყალობით გადაურჩნენ ის ადამიანები, რომელთაგანაც გამრავლდა კაცობრიობა (იხ. წარღვნა; ნოე №1). იეჰოვამ ნოეს დაწვრილებით აუხსნა, რა ზომისა და ფორმის უნდა ყოფილიყო კიდობანი, რა მასალით უნდა აშენებულიყო და როგორი უნდა ყოფილიყო, რომ შიგნით სინათლე და ჰაერი შესულიყო (დბ. 6:14—16).
სამშენებლო გეგმა. კიდობანი (ებრ. თევაჰ; ბერძ. კიბოტოს) მართკუთხა ფორმის სკივრისმაგვარი ხომალდი იყო, რომელსაც, სავარაუდოდ, ბრტყელი ძირი ჰქონდა. მას არ სჭირდებოდა მომრგვალებული ძირი და წაწვეტებული ცხვირი წყლის სწრაფად გასაპობად. მას არც საჭე ჰქონდა. ის უბრალოდ წყალგაუმტარი უნდა ყოფილიყო და წყლის ზედაპირზე ეტივტივა. ასეთი ფორმის ხომალდი გამოირჩევა მდგრადობით, ინარჩუნებს წონასწორობას და ერთი მესამედით მეტი ტვირთტევადობისაა, ვიდრე ტრადიციული ფორმის გემები. დასატვირთად კიდობანს გვერდითა მხარეს კარი ჰქონდა ჩატანებული.
კიდობნის სიგრძე 300 წყრთა იყო, სიგანე — 50 წყრთა, ხოლო სიმაღლე — 30 წყრთა. ტრადიციულად მიჩნეულია, რომ წყრთა 44,5 სმ-ია (ზოგის აზრით, წყრთა 56 ან 61 სმ-ს შეადგენდა). აქედან გამომდინარე, კიდობნის სიგრძე გამოდის 133,5 მ, სიგანე — 22,3 მ, ხოლო სიმაღლე — 13,4 მ. კიდობანი სიგრძით თითქმის ნახევარი იყო სამგზავრო გემისა „კუინ ელიზაბეთ 2“. სიგრძე-სიგანის ამგვარ შეფარდებას (6:1) თანამედროვე გემთმშენებელი ინჟინრებიც იყენებენ. კიდობნის მოცულობა 40 000 მ3 იყო. როგორც ვარაუდობენ, ასეთი ზომის ხომალდი თითქმის იმდენივე წყალწყვისა იქნებოდა, რამდენისაც მეოცე საუკუნის უმსხვილესი სამგზავრო ხომალდი „ტიტანიკი“ (269 მ) იყო. ძველი დროის სატვირთო გემები ზომით ვერც კი მიუახლოვდებოდნენ ნოეს კიდობანს. კიდობანი სამსართულიანი იყო. სამივე სართულის იატაკის ზედაპირის საერთო ფართობი დაახლოებით 9 000 მ2-ს შეადგენდა.
ღმერთმა ნოეს უთხრა, რომ კიდობნისთვის ცოჰარი (სახურავი ან სარკმელი) გაეკეთებინა (დბ. 6:16), თუმცა დაზუსტებით შეუძლებელია იმის თქმა, თუ რა იყო ეს და როგორ გააკეთა ნოემ. ზოგიერთი მეცნიერის აზრით, ცოჰარი სინათლესთანაა დაკავშირებული, ამიტომ ზოგან ითარგმნა როგორც „სასინათლო“ (სსგ) და ზოგან როგორც „სარკმელი“ (ბსგ). ზოგის აზრით კი, ამ სიტყვას არაბული ფუძე აქვს, რაც ნიშნავს „ზურგს (ხელის მტევნისა)“, „ზურგს (ცხოველისა)“ და „ბანს (გემისა)“ ანუ ადგილს, რომელიც მიწის ან წყლის ზედაპირიდან მოშორებულია. შესაბამისად, ზოგ ბიბლიაში ცოჰარი სახურავადაა ნათარგმნი (AT, RS, JB). იეჰოვას მითითებისამებრ, ნოეს ცოჰარი ისე უნდა გაეკეთებინა, რომ სახურავამდე ერთი წყრთა დაეტოვებინა (დბ. 6:16).
დასაშვებია, რომ ცოჰარი, რომლის მეშვეობითაც კიდობანში სინათლე და ჰაერი უნდა შესულიყო, კვადრატული ფორმის (წყრთა წყრთაზე) სარკმელი კი არ ყოფილიყო, არამედ ერთი წყრთის სიმაღლის ღიობი სახურავთან ახლოს, რომელიც კიდობანს ოთხივე კედლის გაყოლებაზე ექნებოდა და რომლის ფართობიც დაახლოებით 140 მ2 გამოვიდოდა. არსებობს კიდევ ერთი მოსაზრება, რომლის თანახმადაც, კიდობნის სახურავის ფერდები ოდნავ დამრეცი იყო, თუმცა ეს იმას არ გამორიცხავს, რომ კიდობანს სახურავის ქვეშ ან სხვა ადგილას მოზრდილი საჰაერო ღიობიც ჰქონოდა. ამ მოსაზრების შესახებ ერთ სამეცნიერო ჟურნალში პროფესორი ჯეიმზ ფ. არმსტრონგი წერდა: «სიტყვები „ერთი წყრთის სიმაღლეზე დაამთავრე“ რთული გასაგები ხდება იმ შემთხვევაში, როცა ცოჰარი ნათარგმნია როგორც „სინათლე (= სარკმელი)“ ან თუნდაც „(ბრტყელი) სახურავი“. მაგრამ, თუ ვივარაუდებთ, რომ საუბარია ორფერდა სახურავზე, მაშინ „ერთი წყრთის სიმაღლეზე“ შეიძლება გულისხმობდეს მანძილს კედლის თავიდან სახურავის კეხამდე. თანამედროვე არქიტექტურული ტერმინებით თუ ვიტყვით, „ერთი წყრთა“ ნივნივებს შუა დგარების სიმაღლეზე უნდა მიუთითებდეს, რომელთა შორისაც სახურავის კეხის ძელია გადებული ... მაშასადამე, ნოეს კიდობნის სახურავი 4-პროცენტიანი დახრილობის უნდა ყოფილიყო (დგარის სიმაღლე — 1 წყრთა, ფერდის სიგრძე კედლის თავიდან კეხამდე — 25 წყრთა), რაც სრულიად საკმარისი იქნებოდა იმისათვის, რომ წვიმის წყალს სახურავიდან დინების საშუალება ჰქონოდა» (Vetus Testamentum, ლეიდენი, 1960, გვ. 333).
იეჰოვამ ნოეს ისიც უთხრა, თუ რა მასალით უნდა აეგო კიდობანი: „გაიკეთე კიდობანი ფისიანი ხისგან [სიტყვასიტყვით, გოფერის ხე]“ (დბ. 6:14). ზოგის აზრით, ეს ფისიანი ხე ან კვიპაროსი უნდა ყოფილიყო, ან სხვა მსგავსი ჯიშის ხე. იმ მხარეში, სადაც ნოე ცხოვრობდა, კვიპაროსი ფართოდ იყო გავრცელებული. ფინიკიელები გემებს ძირითადად ამ ხის მასალით აგებდნენ. კვიპაროსს გემების ასაგებად ალექსანდრე მაკედონელის იმპერიაშიც იყენებდნენ. ამ მიზნით ეს ხე დღესაც გამოიყენება. ის წყალგამძლეა და ადვილად არ ლპება. არსებობს ცნობები, რომელთა თანახმადაც, კვიპაროსის ხისგან დამზადებულმა კარებმა და ბოძებმა 1 100 წელს გაძლეს. კიდობნის წყალგაუმტარობას ისიც უზრუნველყოფდა, რომ ნოემ მხოლოდ ღრეჩოები კი არ ამოავსო, არამედ, მითითებისამებრ, მთელი კიდობანი შიგნიდანაც და გარედანაც ფისით დაფარა (იხ. ფისი).
ტევადობა. ნოეს, მისი ცოლის, მისი ვაჟებისა და მათი მეუღლეების გარდა კიდობანში იყვნენ ცოცხალი არსებები — „ყოველი ხორციელიდან ორ-ორი, დედალ-მამალი“. ღმერთმა ნოეს უთხრა, რომ შეეყვანა ფრინველები მათი გვარისდა მიხედვით, შინაური ცხოველები მათი გვარისდა მიხედვით, ქვეწარმავლები მათი გვარისდა მიხედვით, და ყოველი მათგანიდან ორ-ორი შესულიყო მასთან ერთად კიდობანში, რომ ცოცხლები გადარჩენილიყვნენ. წმინდა ცხოველებიდან ნოეს კიდობანში შვიდ-შვიდი უნდა შეეყვანა. ამავდროულად, სხვადასხვა სახის საკვები უნდა შეეტანა და თანაც იმდენი, რომ სულ მცირე, ერთ წელს, ჰყოფნოდა ყველას (დბ. 6:18—21; 7:2, 3).
ზემოხსენებული მუხლებიდან ერთი რამ იკვეთება: შემოქმედმა ისე შექმნა ცოცხალი არსებები, რომ მათ მხოლოდ თავიანთი „გვარისდა მიხედვით“ შეუძლიათ გამრავლება. ზოგი მეცნიერის აზრით, ასეულობით ათასი სხვადასხვა სახეობის ცხოველი შეიძლება სულ რამდენიმე გვარში გაერთიანდეს (მაგ.: ცხენისებრთა, ძროხისებრთა და ა.შ.). იეჰოვას მიერ დადგენილი გამრავლების წესი არ ირღვეოდა და შეუძლებელიც იყო, რომ დარღვეულიყო. ზოგი მკვლევრის აზრით, კიდობანში ძუძუმწოვართა სულ რაღაც 43 გვარი, ფრინველთა 74 გვარი და ქვეწარმავალთა 10 გვარი საკმარისი იქნებოდა იმისათვის, რომ მათგან დღეისათვის არსებულ ცხოველთა ყველა სახეობა წარმოშობილიყო. ზოგი მეცნიერი უფრო დიდ ციფრებს ასახელებს და ამბობს, რომ ამისათვის ოთხფეხათა 72 გვარი და ფრინველთა 200-მდე გვარი იქნებოდა საჭირო. თუ გავითვალისწინებთ იმას, რომ სხვადასხვა კანის, თვალის, თმის ფერის თუ აღნაგობის ადამიანები მხოლოდ ნოეს ოჯახიდან წარმოიშვნენ, გასაკვირი არ არის, რომ ცხოველთა ამდენი სახეობა წარღვნას გადარჩენილი არც თუ ისე ბევრი გვარიდან წარმოშობილიყო.
ეს შეფასებები შეიძლება ზოგს არარეალურად მოეჩვენოს, განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, თუ გაცნობილნი იქნებიან ენციკლოპედია „ამერიკანას“ მონაცემებს, რომლის თანახმადაც 1 300 000-ზე მეტი სახეობის ცხოველი არსებობს (1977, ტ. I, გვ. 859—873). თუმცა აქედან 60 პროცენტზე მეტს მწერები შეადგენენ. ამფიბიების, ქვეწარმავლების, ფრინველებისა და ძუძუმწოვრების 24 000 სახეობიდან 10 000 ფრინველია, 9 000 ქვეწარმავალი და ამფიბიაა, რომელთაგან მრავალი კიდობნის გარეთაც გადარჩებოდა, და მხოლოდ 5 000-ია ძუძუმწოვარი, ვეშაპებისა და ზღვის ღორების ჩათვლით, რომლებსაც კიდობანში შეყვანა არ დასჭირდებოდათ. ზოგი მეცნიერის აზრით, ხმელეთის ბინადარ ძუძუმწოვართა სულ რაღაც 290 სახეობაა ცხვარზე დიდი, ხოლო 1 360 — ვირთხაზე პატარა (The Deluge Story in Stone, ბ. კ. ნელსონი, 1949, გვ. 156; The Flood in the Light of the Bible, Geology, and Archaeology, ა. მ. რევინკელი, 1957, გვ. 69). ეს ციფრები გაბერილიც რომ იყოს, კიდობანი მაინც თავისუფლად დაიტევდა ორ-ორად შეყვანილ ყველა ამ ცხოველს.
წარღვნის დაწყებიდან ხუთი თვის შემდეგ კიდობანი არარატის მთებზე გაჩერდა. თუმცა, როგორც ჩანს, მწვერვალზე (დაახლ. 5 165 მ) არ გაჩერებულა, არამედ შედარებით ვაკე ადგილზე, რადგან ამის შემდეგ კიდობანში მყოფებმა შიგნით კიდევ რამდენიმე თვე დაჰყვეს. წარღვნის დაწყებიდან ერთი წლისა და ათი დღის შემდეგ კიდობნის კარი გაიღო და ყველა შიგნით მყოფი გარეთ გამოვიდა (დბ. 7:11; 8:4, 14).
ცნობები იმის შესახებ, რომ აღმოჩენილია კიდობნის ნაშთები, დაუდასტურებელია.
2. აკაციის ხის ყუთი, სადაც სინას მთაზე ღვთის მიერ მოსესთვის მეორედ მიცემული ქვის ფილები ეწყო, რომლებზეც კანონის სიტყვები ეწერა. ფილები ამ ყუთში რამდენიმე თვე ინახებოდა, იმ დრომდე, სანამ მოწმობის კიდობანს ააგებდნენ (კნ. 10:1—5). ებრაული სიტყვაʼარონ, რომელიც კანონის 10:1—5-ში კიდობნადაა ნათარგმნი, სხვაგან კუბოდ (დბ. 50:26) და ყუთად (2მფ. 12:9, 10; 2მტ. 24:8, 10, 11) არის გადმოტანილი.
3. იხ. შეთანხმების კიდობანი.