თავი 22
ნაწილი 3 — მოწმეები დედამიწის კიდით კიდემდე
1935—1945 წლების მსოფლიო სამქადაგებლო მსახურების ანგარიში მოცემულია ამ წიგნის 444—461 გვერდებზე. 1935 წელი ძალიან მნიშვნელოვანი იყო, რადგან გაირკვა, თუ ვინ იყო გამოცხადების 7:9-ში მოხსენიებული „უამრავი ხალხი“. იეჰოვას მოწმეებმა გაიგეს, რომ ბიბლია მათ არნახული მასშტაბის საქმის შესრულებას ავალებდა ამ ჯგუფის შეკრებასთან დაკავშირებით. როგორ გაართმევდნენ ისინი თავს ამ საქმეს მაშინ, როცა მთელი მსოფლიო ომში იყო ჩაბმული და უმეტეს ქვეყანაში მათი საქმიანობა თუ ბიბლიური ლიტერატურა აკრძალული იყო?
იეჰოვას მოწმეების მთავარი მიზანი 1930-იან წლებში ის იყო, რომ სამეფოს შესახებ ცნობა რაც შეიძლება მეტი ადამიანისთვის ექადაგათ. თუ ვინმე განსაკუთრებულ ინტერესს გამოავლენდა, ზოგიერთი მოწმე შუაღამემდე ესაუბრებოდა მას; მისი სულიერი მოთხოვნილებების დასაკმაყოფილებლად ბიბლიურ ჭეშმარიტებას უხსნიდა და კითხვებზე პასუხებს სცემდა. მაგრამ უმეტეს შემთხვევაში მოწმეები მოკლე შეთავაზებებს იყენებდნენ მობინადრეებისთვის ინტერესის გასაღვივებლად და მათ ლიტერატურას ან ფურცლებზე დაბეჭდილ ბიბლიურ მოხსენებებს უტოვებდნენ. მოწმეების მიზანი იყო, ხალხთან სამეფოს შესახებ ცნობა მიეტანათ და ჭეშმარიტების მარცვალი ჩაეთესათ.
ისინი ძალ-ღონეს არ იშურებდნენ, რომ ბევრს მოესმინა სასიხარულო ცნობა
მოწმეები დაუყოვნებლივ შეუდგნენ საქმეს. მაგალითად, 1930-იანი წლების დასაწყისში კორდოვაში (არგენტინა) მცხოვრებმა არმანდო მენაციმ წაიკითხა ბროშურები „ჯოჯოხეთი“ და „სად არის მიცვალებულთა სამყოფელი?“, რომლებშიც ბიბლიური ჭეშმარიტება ნათლად იყო ახსნილი, და გადაწყვიტა, ემოქმედა (ფსალმ. 145:20; ეკლ. 9:5; საქ. 24:15). მასზე იმდენად დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა წაკითხულმა და ნიკოლას არქიროსის გულმოდგინებამ, რომ გაყიდა თავისი ავტოსახელოსნო და პიონერად დაიწყო მსახურება. მოგვიანებით, 1940-იანი წლების დასაწყისში მისი წახალისებით კორდოველმა მოწმეებმა ძველი ავტობუსი იყიდეს და მასში საწოლები დაამონტაჟეს. ამ ავტობუსით ათი ან მეტი მაუწყებელი მიდიოდა სამქადაგებლო მოგზაურობებში, რომლებიც ერთი კვირა, ორი კვირა ან ზოგჯერ სამი თვეც კი გრძელდებოდა. ასეთ სამქადაგებლო მოგზაურობებში კრებიდან სხვადასხვა და-ძმა იღებდა მონაწილეობას. ჯგუფის თითოეულ წევრს თავისი დავალება ჰქონდა — ზოგი ასუფთავებდა, ზოგი საჭმელს ამზადებდა, ზოგი თევზაობდა და ზოგიც ნადირობდა. შედეგად, მქადაგებელთა ამ გულმოდგინე ჯგუფმა არგენტინის სულ მცირე ათი პროვინციის ქალაქებში, სოფლებსა თუ მიმოფანტულ ფერმებში სასიხარულო ცნობა კარდაკარ იქადაგა.
მსგავს სულისკვეთებას ავლენდნენ ავსტრალიაში მცხოვრები მოწმეებიც. მართალია, ისინი ძირითადად მჭიდროდ დასახლებულ სანაპირო ქალაქებში ქადაგებდნენ, მაგრამ იმასაც ცდილობდნენ, რომ დაშორებულ ტერიტორიებზე მცხოვრები ხალხისთვისაც ექადაგათ. 1936 წლის 31 მარტს არტურ უილისი და ბილ ნიულენდსი ავსტრალიის მივარდნილ ადგილებში გაემგზავრნენ, რათა ფერმებში მომუშავე ხალხისთვის ექადაგათ. მთლიანობაში მათ 19 710 კილომეტრი გაიარეს. უმეტესწილად, მათ ისეთ ადგილებში უწევდათ მგზავრობა, სადაც გზა არ იყო, გარშემო ერთი ხეც კი არ იდგა, თაკარა მზე აჭერდა და მტვრის კორიანტელი სიარულს აძნელებდა. მაგრამ ისინი ფარ-ხმალს არ ყრიდნენ. ვინც ინტერესს გამოავლენდა, ბიბლიურ მოხსენებებს ასმენინებდნენ და ლიტერატურას უტოვებდნენ. ზოგჯერ მათთან ჯონ ტედ სიუელი თანამშრომლობდა, რომელიც მოგვიანებით სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში მსახურობდა.
ავსტრალიაში არსებული ფილიალი სამქადაგებლო საქმიანობას მხოლოდ ამ ქვეყანაში არ ხელმძღვანელობდა. ის აგრეთვე ზედამხედველობას უწევდა მსახურებას ჩინეთში და იმ კუნძულებსა და ქვეყნებში, რომლებიც ტაიტის აღმოსავლეთიდან ბირმის (ახლანდელი მიანმა) დასავლეთამდე მდებარეობდა (მათ შორის მანძილი 13 700 კილომეტრია). ამ ტერიტორიაში შედიოდა ჰონკონგი, ინდოჩინეთი (ახლანდელი კამბოჯა, ლაოსი და ვიეტნამი), ნიდერლანდის ოსტინდოეთი (შედის კუნძულები: სუმატრა, იავა და ბორნეო), ახალი ზელანდია, სიამი (ახლანდელი ტაილანდი) და მალაია. ფილიალის ზედამხედველს ალეგზანდერ მაკგილივრეის, ჩვეულებრივ, ახალგაზრდა გულმოდგინე პიონერი თავის ოფისში შეჰყავდა, ანახვებდა იმ ტერიტორიის რუკას, რომელსაც მათი ფილიალი ზედამხედველობდა, და ეკითხებოდა: „გინდა მისიონერად იმსახურო?“. შემდეგ უჩვენებდა იმ მხარეს, სადაც ნაკლებად ან საერთოდ არ იყო ნაქადაგები, და ისევ ეკითხებოდა: „არ გინდა, აქ იმსახურო?!“.
1930-იანი წლების დასაწყისში ზოგ პიონერს უკვე ბევრი საქმე ჰქონდა გაკეთებული ნიდერლანდის ოსტინდოეთსა (ახლანდელი ინდონეზია) და სინგაპურში. 1935 წელს ახალ ზელანდიელი ფრანკ დიუარი პიონერების ამ ჯგუფთან ერთად „სინათლის მატარებლით“ სინგაპურამდე ჩავიდა. შემდეგ, ვიდრე გემი მალაიას ჩრდილოეთ-დასავლეთით აიღებდა გეზს, კაპიტანმა ერიკ ევინსმა ფრანკს უთხრა: „ფრანკ, ჩვენი გზები აქ იყოფა. შენ ხომ სიამში მიდიხარ?! ასე რომ, აქ უნდა ჩახვიდე!“. ფრანკს პიონერებთან ერთად მგზავრობამ და მსახურებამ თითქმის სულ გადაავიწყა სიამი. ახლა ის მარტო გაუდგა გზას.
სანამ ფრანკი მგზავრობის გასაგრძელებლად ფულს იშოვიდა, კუალა-ლუმპურში გაჩერდა. სამწუხაროდ, იქ ავარიაში მოყვა — როცა ველოსიპედით მიდიოდა, მას სატვირთო მანქანა დაეჯახა. გამოჯანმრთელების შემდეგ ის სინგაპურიდან ბანგკოკში გაემგზავრა მატარებლით. მას მხოლოდ ხუთი დოლარი ჰქონდა, მაგრამ დარწმუნებული იყო, რომ იეჰოვა იზრუნებდა მასზე, ამიტომ საქმეს შეუდგა. 1931 წელს კლოდ გუდმენს იქ გარკვეული დროის განმავლობაში ნაქადაგები ჰქონდა, თუმცა 1936 წელს ფრანკის ჩასვლის დროს იქ არც ერთი მოწმე არ იყო. მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში სამმა გერმანელმა — ვილი უნგლაუბემ, ჰანს ტომასმა, კურტ გრუბერმა და ავსტრალიელმა ტედ სიუელმა გარკვეული წვლილი შეიტანეს ბანგკოკში სამქადაგებლო საქმის წინსვლაში. მათ დიდი რაოდენობით ლიტერატურა გაავრცელეს, რომელთაგან უმეტესობა ინგლისურ, ჩინურ და იაპონურ ენებზე იყო.
ორგანიზაციის მთავარ სამმართველოს ტაილანდიდან წერილი მისწერეს, რომ სჭირდებოდათ ტაი ენაზე ლიტერატურა, მაგრამ არ ჰყავდათ მთარგმნელი, რაზეც ძმა რუტერფორდმა უპასუხა: „მე არა ვარ ტაილანდში; მანდ თქვენა ხართ. მიენდეთ იეჰოვას, გულმოდგინედ იმუშავეთ და მთარგმნელსაც იპოვით“. მათ მართლაც იპოვეს მთარგმნელი. ჩომჩაი ინთაფანმა, ჩიანგმაიში მდებარე ქალთა პრესვიტერიანული სკოლის ყოფილმა დირექტორმა, გაიგო ჭეშმარიტება და 1941 წლისთვის ის ბიბლიურ ლიტერატურას უკვე ტაი ენაზე თარგმნიდა.
ბანგკოკში ფრანკ დიუარის სამქადაგებლო საქმიანობის დაწყებიდან ერთ კვირაში, ფრანკ რაისი, რომელიც იავაში (ახლანდელი ინდონეზიის ნაწილი) პიონერად მსახურობდა, ბანგკოკის გავლით ახალი დავალების შესასრულებლად საფრანგეთის ინდოჩინეთში გაემგზავრა. ისევე როგორც სხვა ტერიტორიებზე ქადაგების დროს, სანამ ადგილობრივ ენას ისწავლიდა, ის ინგლისურენოვან ხალხთან ქადაგებდა. საიგონში (ახლანდელი ხოშიმინი) საფუძვლიანად ქადაგების შემდეგ, ის ინგლისურ ენას ასწავლიდა, რათა ამ ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში გადასასვლელად ძველი მანქანა ეყიდა. მისი მთავარი საზრუნავი მატერიალური კეთილდღეობა კი არა, სამეფოს ინტერესები იყო (ებრ. 13:5). მანქანით ის ჰანოიში ჩავიდა და გზად ქალაქებში, სოფლებსა და აქა-იქ მდგარ სახლებში ქადაგებდა.
გაბედულად ქადაგება
ხალხში სამეფოს ცნობისადმი ინტერესის აღსაძვრელად და გადამწყვეტი ზომების მისაღებად იეჰოვას მოწმეებმა ბევრ ქვეყანაში განსაკუთრებულ მეთოდებს მიმართეს. 1936 წლიდან მოყოლებული გლაზგოში (შოტლანდია) მოწმეები ხალხს კონგრესის მოხსენებების შესახებ პლაკატებით ამცნობდნენ და სავაჭრო ტერიტორიაზე მოსაწვევ ბარათებს არიგებდნენ. ორი წლის შემდეგ, 1938 წელს, კიდევ ერთი სიახლე მოხდა იმ კონგრესთან დაკავშირებით, რომელიც ლონდონში (ინგლისი) უნდა ჩატარებულიყო. ნეითან ნორმა და ალბერტ შრედერმა, რომლებიც მოგვიანებით ხელმძღვანელ საბჭოში ერთად მსახურობდნენ, ხელმძღვანელობა გაუწიეს ლონდონის ცენტრში საქმიან ტერიტორიაზე მსვლელობას, რომელშიც ათასამდე მოწმე მონაწილეობდა. თითოეულ მონაწილეს გულზე და ზურგზე ეკიდა პლაკატი საჯარო მოხსენების სათაურით „თვალი გაუსწორეთ ფაქტებს“, რომელსაც ჯოზეფ რუტერფორდი „როიალ-ალბერტ-ჰოლში“ წარმოთქვამდა, ზოგიერთს კი ეჭირა პლაკატები წარწერით „რელიგია სატყუარაა და თაღლითობა“ (იმ დროს რელიგიაში ისინი გულისხმობდნენ თაყვანისმცემლობის ყველა ფორმას, რომელიც არ იყო შეთანხმებული ღვთის სიტყვასთან, ბიბლიასთან). იმავე კვირაში ცოტა მოგვიანებით, მტრულად განწყობილი საზოგადოების დასამშვიდებლად, მსვლელობის დროს ამ პლაკატებთან ერთად გამოიყენეს სხვა პლაკატიც სათაურით „ემსახურეთ ღმერთს და მეფე ქრისტეს“. იეჰოვას მოწმეთაგან ბევრისთვის ამის გაკეთება რთული იყო, მაგრამ ისინი თვლიდნენ, რომ ეს იეჰოვას მსახურების ერთ-ერთი ფორმა იყო და მათი ერთგულების კიდევ ერთი გამოცდა.
ყველას არ მოსწონდა, რომ იეჰოვას მოწმეები ასე გაბედულად მიმართავდნენ საზოგადოებას. ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიაში სამღვდელოება ზეწოლას ახდენდა სხვადასხვა რადიოსადგურის ხელმძღვანელობაზე, რომ ეთერში არ გაეშვათ იეჰოვას მოწმეების რადიოგადაცემები. 1938 წლის აპრილში, როდესაც ძმა რუტერფორდი ავსტრალიაში გაემგზავრა რადიოთი მოხსენების წარმოსათქმელად, თანამდებობის პირებმა გააუქმეს ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც მას შეეძლო გამოეყენებინა სიდნეის მუნიციპალიტეტის შენობა და რადიოსადგური. ძმებმა სწრაფად დაიქირავეს სიდნეის სტადიონები და იმის წყალობით, რომ საინფორმაციო გადაცემებში ფართოდ შუქდებოდა ძმა რუტერფორდის ვიზიტთან დაკავშირებული წინააღმდეგობა, მისი მოხსენების მოსასმენად იმაზე მეტი ადამიანი მივიდა, ვიდრე ელოდნენ. სხვა შემთხვევებში, როდესაც მოწმეებს რადიოსადგურების გამოყენებაზე უარი უთხრეს, მათ ყველას აცნობეს, რომ სპეციალურ შეხვედრებზე შეეძლოთ ძმა რუტერფორდის მოხსენებების ჩანაწერების მოსმენა.
ბელგიაში სამღვდელოება ბავშვებს აქეზებდა, რომ მოწმეებისთვის ქვები დაეშინათ; თვითონ მღვდლები კი სახლებში მიდიოდნენ ხალხთან, რომ მოწმეების დატოვებული ლიტერატურა წამოეღოთ. მაგრამ ზოგ სოფელში ხალხს მოსწონდა, რასაც იეჰოვას მოწმეები ასწავლიდნენ. ისინი ხშირად ეუბნებოდნენ მათ: „რამდენიმე ბროშურა მომეცით. მღვდელი რომ მოვა, ერთს იმას მივცემ, დანარჩენს კი ჩემთვის დავიტოვებ“.
თუმცა მომდევნო წლებში იეჰოვას მოწმეებს, რომლებიც სამეფოს შესახებ ცნობას აუწყებდნენ, უფრო ძლიერი წინააღმდეგობა ელოდათ.
ქადაგება ევროპაში ომის წლებში არსებული წინააღმდეგობის მიუხედავად
ავსტრიაში, ბელგიაში, გერმანიაში, ნიდერლანდსა და საფრანგეთში ათასობით იეჰოვას მოწმეს აპატიმრებდნენ ან საკონცენტრაციო ბანაკებში გზავნიდნენ, რადგან ისინი მტკიცედ იცავდნენ თავიანთ რწმენას და განაგრძობდნენ ქადაგებას. მოწმეების მიმართ სასტიკი დამოკიდებულება ჩვეულებრივი იყო. ვინც დაპატიმრებას გადაურჩა, მსახურების დროს დიდ სიფრთხილეს იჩენდა. ისინი ხშირად მხოლოდ ბიბლიით ქადაგებდნენ და ლიტერატურას მხოლოდ მაშინ სთავაზობდნენ, როცა განმეორებით ინახულებდნენ დაინტერესებულებს. დაპატიმრების თავიდან ასაცილებლად მოწმეები მრავალსართულიანი სახლის ერთ კარზე აკაკუნებდნენ, შემდეგ კი სხვა შენობაში გადადიოდნენ, ან ერთ კერძო სახლში ქადაგების შემდეგ, სხვა ქუჩაზე მიდიოდნენ. მიუხედავად ამისა, ისინი გაბედულად ქადაგებდნენ.
გესტაპომ მთელ ქვეყანაში დაიწყო მოწმეებისა და დაინტერესებულების დაპატიმრება. რამდენიმე თვის შემდეგ, 1936 წლის 12 დეკემბერს, მოწმეებმა კამპანია წამოიწყეს. მათ ელვის სისწრაფით გაავრცელეს რეზოლუციის ათიათასობით ეგზემპლარი, რომელთაც მთელ გერმანიაში საფოსტო ყუთებში ყრიდნენ ან კართან ტოვებდნენ. ეს რეზოლუცია მიმართული იყო ქრისტიანი და-ძმების მიმართ სასტიკი მოპყრობის წინააღმდეგ. კამპანიის დაწყებიდან ერთ საათში პოლიცია ცდილობდა, დაეჭირა რეზოლუციის გამავრცელებლები, მაგრამ მთელ ქვეყანაში მათ მხოლოდ 12 კაცის დაჭერა მოახერხეს.
ხელისუფლების წარმომადგენლები გაოგნებულები იყვნენ, რომ მოწმეებმა შეძლეს ასეთი კამპანიის წამოწყება მას შემდეგ, რაც ნაცისტურმა მთავრობამ ყველაფერი გააკეთა მათი საქმიანობის შესაჩერებლად. გარდა ამისა, მთავრობას მოსახლეობის შეეშინდა, რადგან მათთან სახლებში მისულ პოლიციას უმრავლესობა ეუბნებოდა, რომ რეზოლუციის ფურცელი არ ჰქონდათ. მოსახლეობის დიდ ნაწილს ის მართლაც არ შეხვდა. თითოეულ შენობაში ის მხოლოდ ორ-სამ კართან დატოვეს. მაგრამ პოლიციამ ეს არ იცოდა. მათ ეგონათ, რომ რეზოლუციის ფურცელი ყველა კართან იყო დატოვებული და მოსახლეობა მალავდა ამას.
მომდევნო თვეების განმავლობაში ნაცისტური მთავრობა სახალხოდ უარყოფდა რეზოლუციაში ჩაწერილ ბრალდებებს. ამიტომ 1937 წლის 20 ივნისს მოწმეებმა, რომლებიც ჯერ კიდევ არ იყვნენ დაპატიმრებულები, გაავრცელეს ღია წერილი, რომელშიც დაუფარავად იყო საუბარი დევნის დეტალების შესახებ, აგრეთვე დასახელებული იყო მათში მონაწილე მთავრობის წარმომადგენლების სახელები, კონკრეტული თარიღები და ადგილები. ამ მხილებამ და მოწმეების უნარმა, რომ ასე ფართოდ გაავრცელეს ეს ინფორმაცია, გესტაპოს თავზარი დასცა.
ქადაგების განწყობა კარგად ჩანდა იქიდან, რაც კუსეროვების ოჯახმა გადაიტანა ბად-ლიპშპრინგეში (გერმანია). ქალაქ მიუნსტერში ნაცისტებმა ვილჰელმ კუსეროვი სახალხოდ დასაჯეს სიკვდილით, რადგან რწმენა არ უარყო. ვილჰელმის დედა, ჰილდა დაუყოვნებლივ წავიდა ციხეში და ითხოვა შვილის ცხედარი. მან ოჯახს უთხრა: „ჩვენ კარგად უნდა დავუმოწმოთ ყველას, ვინც მას იცნობდა“. დაკრძალვაზე ვილჰელმის მამამ, ფრანცმა ლოცვაში იეჰოვას განზრახვებისადმი ძლიერი რწმენა გამოხატა. ძმის საფლავთან კარლ-ჰაინცმა ბიბლიიდან მანუგეშებელი სიტყვა წარმოთქვა. ასეთი საქციელის გამო ისინი დაუსჯელები არ დარჩენილან, მაგრამ მათთვის უმთავრესი იყო, ღვთის სახელისა და სამეფოს შესახებ ყველასთვის ეუწყებინათ და ასე განედიდებინათ იეჰოვა.
ომის დროს ნიდერლანდში მოწმეებზე ზეწოლა გაძლიერდა, ამიტომ მათ სხვანაირად დაგეგმეს თავიანთი შეხვედრები. ისინი დაახლოებით ათკაციან ჯგუფებად იკრიბებოდნენ კერძო სახლებში. შეხვედრების ჩატარების ადგილს ხშირად ცვლიდნენ. ყველა მხოლოდ თავის ჯგუფში ესწრებოდა შეხვედრას და ახლო მეგობარსაც კი არ უმხელდა მისი ჩატარების ადგილს. ამ პერიოდში, როდესაც ომის გამო ხალხი სახლებიდან გარბოდა, მოწმეებს ესმოდათ, რომ ხალხს სასწრაფოდ სჭირდებოდა მანუგეშებელი ცნობა, რომელიც მხოლოდ ღვთის სიტყვაში ეწერა, და უშიშრად უზიარებდნენ მათ ამ ცნობას. მაგრამ ფილიალიდან მიღებულმა წერილმა შეახსენა ძმებს, გამოეჩინათ სიფრთხილე, რომელსაც იესო ავლენდა მოწინააღმდეგეებთან სხვადასხვა სიტუაციაში (მათ. 10:16; 22:15—22). ამიტომ, როცა მტრულ დამოკიდებულებას აწყდებოდნენ, ისინი იწერდნენ ზუსტ მისამართს, რათა მომავალში ამ ტერიტორიის ქადაგების დროს ძმებს სიფრთხილე გამოეჩინათ.
გერმანელების მიერ საბერძნეთის ოკუპაციამ არაერთი ტანჯვა მოუტანა მოსახლეობას. თუმცა ყველაზე სასტიკად იეჰოვას მოწმეებს ეპყრობოდნენ, რადგან საბერძნეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის სამღვდელოება ცილს სწამებდა მათ და პოლიციისა და სასამართლოსგან ზომების მიღებას ითხოვდა. ბევრი მოწმე დააპატიმრეს, ბევრი მშობლიური ქალაქებიდან გადაასახლეს შორეულ სოფლებში ან უკაცრიელ კუნძულებზე, სადაც მათ საშინელ პირობებში უწევდათ ცხოვრება. მიუხედავად ამისა, მოწმეები არ წყვეტდნენ ქადაგებას (შეადარეთ საქმეების 8:1, 4). ხშირად პარკებსა და ბაღებში ისინი მიუსხდებოდნენ ხოლმე ხალხს და ღვთის სამეფოს შესახებ ესაუბრებოდნენ. თუ ვინმე გულწრფელ ინტერესს გამოავლენდა, მოწმეები ძვირფასი ბიბლიური ლიტერატურიდან რაღაც ნაწილს დროებით აძლევდნენ. როდესაც ეს ადამიანი ლიტერატურას აბრუნებდა, ისინი ახლა სხვებს აძლევდნენ მას. ჭეშმარიტებას მოწყურებული ბევრი ადამიანი მადლიერი იყო მოწმეების მიერ გაწეული სულიერი დახმარებისთვის და უერთდებოდა კიდეც მათ სასიხარულო ცნობის გაცხადებაში, მიუხედავად იმისა, რომ ისინიც სასტიკი დევნის მსხვერპლი გახდებოდნენ.
უმთავრესად, მოწმეების სიმამაცე და დაჟინებულობა იმით აიხსნებოდა, რომ ძალებს მათ სულიერი საზრდო აძლევდა. თუმცა ომის დროს ევროპის ზოგ ნაწილში გასავრცელებელი ლიტერატურის მარაგი იწურებოდა, მოწმეები ახერხებდნენ ერთმანეთისთვის რწმენის გამაძლიერებელი შესასწავლი მასალის მიწოდებას, რომელსაც ორგანიზაცია მთელ მსოფლიოში მცხოვრები იეჰოვას მოწმეებისთვის ამზადებდა. ავგუსტ კრაფტი, პეტერ გიოლესი, ლუდვიგ სირანეკი, ტერეზა შრაიბერი და სხვები სიცოცხლეს საფრთხეში იგდებდნენ, რომ გაემრავლებინათ და გაევრცელებინათ ლიტერატურა, რომელიც ჩეხოსლოვაკიიდან, იტალიიდან და შვეიცარიიდან შეჰქონდათ ავსტრიაში. ნიდერლანდში არტურ ვინკლერს ბიბლიის შოვნაში ციხის დარაჯი დაეხმარა. მტრების მცდელობის მიუხედავად, ბიბლიური ჭეშმარიტების გამომაცოცხლებელი წყალი „საგუშაგო კოშკის“ მეშვეობით გერმანიის საკონცენტრაციო ბანაკებშიც კი აღწევდა, სადაც მოწმეები მას ერთმანეთს გადასცემდნენ.
იეჰოვას მოწმეები ქადაგებას ციხეებსა და საკონცენტრაციო ბანაკებშიც არ წყვეტდნენ. მოციქულმა პავლემ რომში პატიმრობის დროს დაწერა: „ბოროტებას ვითმენ და საპყრობილის ბორკილებიც კი მადევს . . . ღვთის სიტყვა კი შებორკილი არ არის“ (2 ტიმ. 2:9). იმავეს თქმა შეიძლება მეორე მსოფლიო ომის დროს ევროპაში მცხოვრებ იეჰოვას მოწმეებზეც. ციხის მცველები აკვირდებოდნენ მათ საქციელს; ზოგიერთი მათ კითხვებს უსვამდა და რამდენიმე მათგანი იეჰოვას მოწმეც გახდა, თუმცა ამის გამო მათ შეიძლებოდა თავისუფლება დაეკარგათ. დაპატიმრებულთაგან ბევრი რუსეთიდან იყო, სადაც იმ დროისთვის სასიხარულო ცნობა ძალიან ცოტას ჰქონდა მოსმენილი. ომის შემდეგ ზოგი მათგანი სამშობლოში დაბრუნდა როგორც იეჰოვას მოწმე, რომლებიც სამეფოს შესახებ ცნობის ქადაგების სურვილით იყვნენ ანთებულნი.
სასტიკმა დევნამ და ომით გამოწვეულმა შედეგებმა ვერ შეუშალა ხელი ხალხის ნაწინასწარმეტყველებ შეკრებას იეჰოვას დიდებულ სახლში მის თაყვანსაცემად (ეს. 2:2—4). 1938—1945 წლებში ევროპის უმეტეს ქვეყანაში საგრძნობლად გაიზარდა მათი რიცხვი, ვინც ღვთის სამეფოს შესახებ სახალხოდ ქადაგებდა. დიდ ბრიტანეთში, საფრანგეთში, ფინეთსა და შვეიცარიაში მოწმეების რიცხვი დაახლოებით 100 პროცენტით გაიზარდა, საბერძნეთში — თითქმის შვიდჯერ, ნიდერლანდში — თორმეტჯერ. თუმცა 1945 წლის მიწურულისთვის გერმანიიდან და რუმინეთიდან ჯერ კიდევ არ იყო მიღებული ზუსტი მონაცემები, სხვა ქვეყნებიდან კი მხოლოდ არასრული ანგარიშები იგზავნებოდა.
ომის პერიოდში ევროპის საზღვრებს გარეთ ქადაგება
მსოფლიო ომის გამო იეჰოვას მოწმეები აღმოსავლეთის ქვეყნებშიც დიდი სირთულეების პირისპირ აღმოჩნდნენ. იაპონიაში და კორეაში მათ აპატიმრებდნენ, სცემდნენ და აწამებდნენ, რადგან ღვთის სამეფოს უჭერდნენ მხარს და თაყვანს არ სცემდნენ იაპონიის იმპერატორს. საბოლოოდ, მათ სხვა ქვეყნებში მცხოვრებ იეჰოვას მოწმეებთან კავშირი გაუწყდათ. ბევრს ქადაგების შესაძლებლობა მხოლოდ დაკითხვის ან სასამართლო პროცესის დროს ეძლეოდა. ომის მიწურულს ამ ქვეყნებში იეჰოვას მოწმეების საქმიანობა ფაქტობრივად შეწყდა.
როდესაც ომი ფილიპინებზეც დაიწყო, მოწმეები არც იაპონიას უჭერდნენ მხარს და არც მის მოწინააღმდეგე ძალებს, ამიტომ ორივე მხარე სასტიკად ეპყრობოდა მათ. დაპატიმრების თავიდან ასაცილებლად ბევრმა მოწმემ სახლები მიატოვა. მაგრამ ისინი ერთი ადგილიდან მეორეზე გადასვლის დროს ქადაგებდნენ. სანამ ლიტერატურა ჰქონდათ, აძლევდნენ ხალხს, მოგვიანებით კი მხოლოდ ბიბლიით ქადაგებდნენ. როდესაც ფრონტის ხაზმა გადაიწია, მოწმეებმა რამდენიმე გემით მოახერხეს მქადაგებელთა დიდი ჯგუფების გადაყვანა კუნძულებზე, სადაც ცოტა ან საერთოდ არ იყო ნაქადაგები.
1941 წლის მაისში ბირმაში (ახლანდელი მიანმა) იეჰოვას მოწმეების ლიტერატურის შეტანა აკრძალეს არა იმ მიზეზით, რომ იქ იაპონია შეიჭრა, არამედ იმიტომ, რომ ანგლიკანური, მეთოდისტური, რომაულ-კათოლიკური და ამერიკულ-ბაპტისტური რელიგიების სამღვდელოება კოლონიის ოფიციალურ პირებზე ზეწოლას ახდენდა. ორმა მოწმემ, რომლებიც ტელეგრაფში მუშაობდნენ, წაიკითხეს ტელეგრამა, საიდანაც გაიგეს, რას უპირებდნენ მოწმეების ლიტერატურას. ამიტომ კონფისკაციის თავიდან ასაცილებლად ძმებმა სასწრაფოდ გაიტანეს ლიტერატურა ორგანიზაციის საწყობიდან და ყველა ღონე იხმარეს, რომ ამ ლიტერატურის დიდი ნაწილი ჩინეთში ხმელეთით გადაეტანათ.
იმ დროს შეერთებული შტატების მთავრობას ბირმის გავლით სატვირთო მანქანებით დიდი რაოდენობით საბრძოლო მასალა გადაჰქონდა ჩინეთის ეროვნული მთავრობის მხარდასაჭერად. ძმებმა სცადეს ერთ-ერთ ასეთ სატვირთო მანქანაზე ადგილი ეშოვათ, მაგრამ უარი მიიღეს. სატრანსპორტო საშუალების მიღება სინგაპურიდანაც ვერ მოხერხდა. თუმცა მიკ ენგელმა, რომელიც რანგუნში (ახლანდელი იანგონი) ორგანიზაციის ლიტერატურის საწყობის ზედამხედველი იყო, მოახერხა შეერთებული შტატების წარმომადგენელთან შეხვედრა და სამხედრო სატვირთო მანქანებით ლიტერატურის გადატანის ნებართვა მიიღო.
როდესაც ფრედ პატონი და ჰექტორ ოუტსი მივიდნენ ოფიცერთან, რომელიც ჩინეთში ტვირთის ტრანსპორტირებას ზედამხედველობდა და სთხოვეს, მათთვის ადგილი გამოეყო, ის ძალიან გაბრაზდა! „რა?! — დაიყვირა მან. — გინდათ სატვირთო მანქანებით თქვენი საცოდავი ტრაქტატები გადავიტანო, მაშინ როცა ამხელა საომარი და სამედიცინო დახმარების ტვირთი ღია ცის ქვეშ მიყრია?!“. ფრედმა ჩანთიდან ნებართვის წერილი ამოიღო და უთხრა, რომ რანგუნში ოფიციალური პირების მიერ გაცემული ბრძანების შეუსრულებლობის შემთხვევაში საქმე სერიოზულ სახეს მიიღებდა. ამ ოფიცერმა არა მხოლოდ ორი ტონა ლიტერატურის ტრანსპორტირებაზე იზრუნა, არამედ ძმების თავიდან მოსაშორებლად პატარა სატვირთოც გამოუყო მათ და ყოველივე აუცილებელზე იზრუნა. ძმები თავიანთი ძვირფასი ტვირთით ჩრდილო-აღმოსავლეთით სახიფათო მთიანი გზით ჩინეთში გაემგზავრნენ. ბაო-შანში ქადაგების შემდეგ ისინი ჩუნცინისკენ (ბასიანი) გაემართნენ. ჩინეთში გატარებული ერთი წლის მანძილზე მათ ლიტერატურის ათასობით ეგზემპლარი გაავრცელეს, რომლებშიც იეჰოვას სამეფოს შესახებ იყო საუბარი. იმ ადამიანებს შორის, რომელთაც მოწმეებმა პირადად უქადაგეს, იყო ჩინეთის ეროვნული მთავრობის პრეზიდენტი ჩან კაიში.
ამასობაში ბირმას უფრო ინტენსიურად ბომბავდნენ და სამი მოწმის გარდა, ყველა მოწმემ დატოვა ქვეყანა; მათგან უმეტესობა ინდოეთში გადავიდა. ქვეყანაში გარკვეული მიზეზების გამო დარჩენილი სამი მოწმის სამქადაგებლო საქმიანობა შეზღუდული იყო. თუმცა ისინი განაგრძობდნენ არაფორმალურად ქადაგებას და მათმა ძალისხმევამ შედეგი ომის შემდეგ გამოიღო.
ომის დროს ჩრდილოეთ ამერიკაში მცხოვრები იეჰოვას მოწმეებიც ხვდებოდნენ დაბრკოლებებს. სამქადაგებლო საქმიანობას ხელს უშლიდა ბრბოს თავდასხმები და ადგილობრივი კანონების არაკონსტიტუციურად გამოყენება. ქრისტიანული ნეიტრალიტეტის გამო ათასობით მოწმე დააპატიმრეს. თუმცა ამას არ შეუფერხებია კარდაკარ მსახურება. უფრო მეტიც, 1940 წლის თებერვლიდან მოყოლებული დაინახავდით, თუ როგორ სთავაზობდნენ ისინი ხალხს საქმიან უბნებზე „საგუშაგო კოშკსა“ და „ნუგეშს“ (ახლანდელი „გამოიღვიძეთ!“). ისინი უფრო და უფრო გულმოდგინედ მსახურობდნენ. მიუხედავად ძლიერი დევნებისა, რომლებსაც იეჰოვას მოწმეები მსოფლიოს ამ ნაწილში ხვდებოდნენ, 1938—1945 წლებში შეერთებულ შტატებსა და კანადაში მოწმეების რიცხვი გაორმაგდა და სამქადაგებლო მსახურებაში გატარებული საათების რაოდენობა გასამმაგდა.
ერთა ბრიტანული თანამეგობრობის ბევრ ქვეყანაში (ჩრდილოეთი ამერიკა, აფრიკა, აზია, კარიბის ზღვისა და წყნარი ოკეანის კუნძულები) იკრძალებოდა იეჰოვას მოწმეების საქმიანობა ან მათი ლიტერატურა. ერთ-ერთი ასეთი ქვეყანა იყო ავსტრალია. 1941 წლის 17 იანვრის ოფიციალურ უწყებაში ეწერა, რომ გენერალ-გუბერნატორის ბრძანების თანახმად, იეჰოვას მოწმეებს ეკრძალებოდათ ღვთის თაყვანსაცემად შეკრება, თავიანთი ლიტერატურის გავრცელება და პირად მფლობელობაში ქონა. კანონი ამ აკრძალვის სასამართლოში გასაჩივრების შესაძლებლობას იძლეოდა, რაც მოწმეებმა დაუყოვნებლივ გამოიყენეს. მაგრამ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლე სტარკმა მხოლოდ ორი წლის შემდეგ განაცხადა, რომ მიღებული დადგენილებები, რომლებსაც ეს აკრძალვა ეფუძნებოდა, იყო „თვითნებური, დაუფიქრებელი და უკანონო“. უზენაესმა სასამართლომ აკრძალვა გააუქმა. რას აკეთებდნენ იეჰოვას მოწმეები ამ აკრძალვის გაუქმებამდე?
იესო ქრისტეს მოციქულების მსგავსად, მოწმეები ადამიანებზე მეტად ღმერთს ემორჩილებოდნენ, როგორც მმართველს (საქ. 4:19, 20; 5:29). ისინი განაგრძობდნენ ქადაგებას. მრავალი დაბრკოლების მიუხედავად, 1941 წლის 25—29 დეკემბერს, სიდნეისთან ახლოს, ჰარგრეივ-პარკში მათ კონგრესის ჩატარებაც მოახერხეს. როდესაც მთავრობამ ზოგიერთ დელეგატს სარკინიგზო ტრანსპორტით მგზავრობის უფლება არ მისცა, დასავლეთ ავსტრალიაში მცხოვრებმა მოწმეთა ჯგუფმა საკუთარ მანქანებზე დაამონტაჟა მოწყობილობა, რომელიც საწვავად ნახშირის დაწვით წარმოქმნილ გაზს იყენებდა, და დაადგნენ გზას, რომლის გავლასაც ორი კვირა სჭირდებოდა. აქედან ერთი კვირა მათ გახრიოკებული ნალარბორის ვაკის გავლას მოანდომეს. ისინი მშვიდობიანად ჩავიდნენ კონგრესზე და მოისმინეს პროგრამა, რომელსაც მათთან ერთად ექვსი ათასი ადამიანი ესწრებოდა. მომდევნო წელსაც ჩატარდა კონგრესი, თუმცა ამჯერად დელეგატები 150 პატარა ჯგუფად დაყვეს, რომლებმაც პროგრამა ქვეყნის შვიდ დიდ ქალაქში მოისმინეს, რისთვისაც მომხსენებლები ერთი ქალაქიდან მეორეში გადადიოდნენ.
როდესაც 1939 წლისთვის ევროპაში მდგომარეობა გაუარესდა, ზოგმა პიონერმა სხვა ქვეყნებში მსახურების სურვილი გამოთქვა (შეადარეთ მათეს 10:23; საქმეების 8:4). სამი გერმანელი ძმა, რომლებიც შვეიცარიაში პიონერებად მსახურობდნენ, შანხაიში (ჩინეთი) გაგზავნეს. სხვები სამხრეთ ამერიკაში გადავიდნენ. ბრაზილიაში გადასულთა შორის იყვნენ ოტო ესტელმანი, რომელიც მანამდე ჩეხოსლოვაკიაში ინახულებდა და ამხნევებდა კრებებს, და ერიხ კატნერი, რომელიც საზოგადოება „საგუშაგო კოშკის“ პრაღის ფილიალში მსახურობდა. ახალი დავალება ადვილი შესასრულებელი არ იყო. მათ დაინახეს, რომ იმ ტერიტორიებზე, სადაც ფერმები იყო, ადგილობრივი მოწმეები ჯერ კიდევ გათენებამდე დგებოდნენ და დილის შვიდ საათამდე ქადაგებდნენ, შემდეგ კი საღამოს გადიოდნენ და გვიანობამდე მსახურობდნენ. ძმა კატნერმა გაიხსენა, რომ ერთი ადგილიდან მეორეზე გადასვლისას მას ხშირად ღია ცის ქვეშ ეძინა და ბალიშის მაგივრობას ლიტერატურით სავსე ჩანთა უწევდა (შეადარეთ მათეს 8:20).
ევროპაში ძმა ესტელმანსა და ძმა კატნერს ნაცისტური საიდუმლო პოლიცია დასდევდა. მათ ბრაზილიაშიც ვერ დააღწიეს თავი დევნას. სულ რაღაც ერთი წლის შემდეგ ისინი ხანგრძლივ შინაპატიმრობაში აღმოჩნდნენ, შემდეგ კი ნაცისტების მხარეს მყოფი ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენლების დაბეზღებით — ციხეში. კათოლიკური სამღვდელოების მხრიდან წინააღმდეგობაც ჩვეულებრივი იყო, მაგრამ მოწმეები შეუპოვრად ასრულებდნენ ღვთის მიერ დავალებულ საქმეს. ისინი მუდმივად დადიოდნენ ბრაზილიის დიდ თუ პატარა ქალაქებში, სადაც სამეფოს შესახებ ცნობა ჯერ კიდევ არ იყო ნაქადაგები.
მსოფლიო მდგომარეობის მიმოხილვამ აჩვენა, რომ მეორე მსოფლიო ომის დროს იმ ქვეყნების უმეტესობაში, სადაც იეჰოვას მოწმეები იყვნენ, მთავრობები კრძალავდნენ როგორც მათ რელიგიას, ისე მათ ლიტერატურას. მიუხედავად იმისა, რომ 1938 წელს ისინი 117 ქვეყანაში ქადაგებდნენ, ომის წლებში (1939—1945) აქედან 60-ზე მეტ ქვეყანაში აკრძალული იყო ორგანიზაციის საქმიანობა და ლიტერატურა, აგრეთვე ქვეყნიდან აძევებდნენ უცხოელ მსახურებს. იქაც კი, სადაც აკრძალვა არ იყო, მოწმეებს თავს ესხმოდა ბრბო და მათ ხშირად აპატიმრებდნენ. ამ ყველაფრის მიუხედავად, სასიხარულო ცნობის ქადაგება არ შეჩერებულა.
„უამრავი ხალხი“ ლათინურ ამერიკაშიც გამოჩნდა
1943 წელს, ომის შუა პერიოდში, საზოგადოება „საგუშაგო კოშკმა“ ნიუ-იორკის შტატში გახსნა სკოლა „გალაადი“, რომელიც მოამზადებდა მისიონერებს ომის შემდეგ საზღვარგარეთ მსახურებისთვის. იმავე წლის ბოლოს 12-მა მისიონერმა მსახურება დაიწყო კუბაში. ეს ტერიტორია ძალიან ნაყოფიერი აღმოჩნდა.
ბიბლიური ჭეშმარიტების მარცვალი კუბაში ჯერ კიდევ 1910 წელს ჩაითესა. 1913 წელს ჩარლზ ტეიზ რასელი იქ მოხსენებით გამოვიდა. 1932 წელს ჯოზეფ რუტერფორდმა ჰავანაში რადიოთი წარმოთქვა მოხსენება, რომლის ტექსტიც მოგვიანებით ესპანურად გადასცეს. მაგრამ მოწმეების ზრდა ნელა მიმდინარეობდა. იმ დროს იქ ბევრმა წერა-კითხვა არ იცოდა და ფართოდ იყო გავრცელებული რელიგიური ცრურწმენა. თავიდან ინტერესი, ძირითადად, იამაიკიდან და სხვა ქვეყნებიდან ჩასულმა ინგლისურენოვანმა მოსახლეობამ გამოავლინა. 1936 წლისთვის კუბაში მხოლოდ 40 მაუწყებელი იყო. მაგრამ დროთა განმავლობაში სამეფოს შესახებ ჭეშმარიტების მარცვლის ჩათესვამ და მორწყვამ მეტი ნაყოფი გამოიღო.
კუბაში პირველი იეჰოვას მოწმეები 1934 წელს მოინათლნენ. 1940 წლიდან მოყოლებული კარდაკარ ქადაგების გაძლიერებას ხელი შეუწყო იმან, რომ ეთერში ყოველდღე გადიოდა მათი რადიოგადაცემა და ისინი გაბედულად ქადაგებდნენ ქუჩაში. 1943 წელს სკოლა „გალაადის“ კურსდამთავრებული მისიონერების ჩასვლამდე, კუბაში უკვე 950 ადამიანს ჰქონდა მიღებული სასიხარულო ცნობა და სხვებს უზიარებდა მას, თუმცა მსახურებაში ყველა რეგულარულად არ მონაწილეობდა. მისიონერების ჩასვლიდან ორი წლის განმავლობაში იქ მოწმეების რიცხვი სწრაფად გაიზარდა და 1945 წლისთვის 1 894-ს მიაღწია. მიუხედავად იმისა, რომ ადრე ბევრი მათგანი იმ რელიგიას მიეკუთვნებოდა, რომელიც ასწავლიდა, რომ ეკლესიის ერთგული მხარდამჭერები ზეცაში წავიდოდნენ, მათგან უმეტესობამ სიხარულით გაიზიარა დედამიწაზე აღდგენილ სამოთხეში მარადიულად ცხოვრების იმედი (დაბ. 1:28; 2:15; ფსალმ. 37:9, 29; გამოცხ. 21:3, 4). კუბელი მოწმეებიდან მხოლოდ 1,4 პროცენტი აცხადებდა, რომ ქრისტეს სულითცხებული ძმები იყვნენ.
მსოფლიო მთავარი სამმართველო სხვაგვარადაც ეხმარებოდა ლათინურ ამერიკაში მცხოვრებ მოწმეებს. 1944 წლის დასაწყისში ნეითან ნორი, ფრედერიკ ფრენცი, უილიამ ვან ამბერგი და მილტონ ჰენშელი ათი დღით ჩავიდნენ კუბაში, რომ ძმები სულიერად გაეძლიერებინათ. ამ პერიოდში ჰავანაში ჩატარდა კონგრესი და სამქადაგებლო საქმის უკეთ ორგანიზებისთვის ძმებმა კონკრეტული გეგმები შეიმუშავეს. ამის შემდეგ ძმა ნორი და ძმა ჰენშელი გვატემალაში, კოსტა-რიკასა და მექსიკაში გაემგზავრნენ ძმების დასახმარებლად.
1945 და 1946 წლებში ძმა ნორმა და ძმა ფრენცმა მექსიკიდან სამხრეთი ამერიკის უკიდურეს სამხრეთამდე, აგრეთვე კარიბის კუნძულებზე, 24 ქვეყანა მოინახულეს, რათა იქ მცხოვრებ მოწმეებთან ეთანამშრომლათ. დედამიწის ამ ნაწილში ისინი ხუთი თვის მანძილზე სიყვარულით ეხმარებოდნენ და რჩევებს აძლევდნენ მათ. ზოგ ადგილას ძმებს მხოლოდ რამდენიმე დაინტერესებული დახვდათ. კრებისა და სამქადაგებლო მსახურების შეხვედრები უფრო რეგულარული რომ გაეხადათ, მათ პირადად მიიღეს მონაწილეობა ლიმასა (პერუ) და კარაკასში (ვენესუელა) პირველი კრებების ჩამოყალიბებაში. იქ, სადაც კრებები უკვე ტარდებოდა, ძმა ნორი და ძმა ფრენცი ესწრებოდნენ ამ შეხვედრებს და ხანდახან რჩევებს აძლევდნენ კრების წევრებს, როგორ გაეხადათ შეხვედრები მსახურებისთვის უფრო პრაქტიკული.
სადაც შესაძლებელი იყო, ამ ვიზიტის დროს დაიგეგმა ბიბლიური მოხსენებების წარმოთქმა. მოხსენებებზე მოწმეები ხალხს კისერზე დაკიდებული პლაკატებით და მოსაწვევი ბარათებით ეპატიჟებოდნენ, რომლებსაც ქუჩაში არიგებდნენ. შედეგად, სან-პაულუში ჩატარებულ კონგრესს 765 კაცი დაესწრო, მაშინ როცა მთელ ბრაზილიაში 394 მოწმე იყო. ჩილეში, სადაც 83 მაუწყებელი იყო, 340 ადამიანი მივიდა მოხსენების მოსასმენად, რომლის შესახებაც განცხადება წინასწარ გაკეთდა. კოსტა-რიკაში ადგილობრივ იეჰოვას მოწმეებს, რომელთა რიცხვიც 253 იყო, ძალიან გაუხარდათ, რომ ქვეყანაში ჩატარებულ ორ კონგრესს 849 დელეგატი დაესწრო. ასეთი შეხვედრები ძმებს შორის თბილ, მეგობრულ ურთიერთობებს უწყობდა ხელს.
თუმცა ძმების მიზანი, უბრალოდ, დაუვიწყარი კონგრესების ჩატარება არ იყო. ამ მოგზაურობის დროს მთავარი სამმართველოს წევრები განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებდნენ იმაზე, თუ რამდენად მნიშვნელოვანი იყო დაინტერესებულების განმეორებით მონახულება და მათთან ბიბლიის შესწავლების ჩატარება. მოწაფეები რომ გამხდარიყვნენ, ხალხს რეგულარულად უნდა მიეღო ღვთის სიტყვიდან დასწავლება. შედეგად, მსოფლიოს ამ ნაწილში ბიბლიის შესწავლების რიცხვი სწრაფად გაიზარდა.
ძმა ნორისა და ძმა ფრენცის სამსახურებრივი მოგზაურობის დროს სკოლა „გალაადის“ კურსდამთავრებული მისიონერებიდან სულ უფრო მეტი ჩადიოდა თავისი დანიშნულების ადგილას. 1944 წლის მიწურულს ზოგი კოსტა-რიკაში, მექსიკასა და პუერტო-რიკოში მსახურობდა. 1945 წელს სხვა მისიონერები სამქადაგებლო მსახურების უკეთ ორგანიზებაში ეხმარებოდნენ ძმებს ბარბადოსზე, ბელიზში, ბრაზილიაში, გვატემალაში, იამაიკაზე, კოლუმბიაში, ნიკარაგუაში, პანამაში, სალვადორში, ურუგვაიში, ჩილეში, ჰაიტიზე და ჰონდურასში. 1945 წელს დომინიკელთა რესპუბლიკაში პირველად ჩავიდა ორი მისიონერი; ამ ქვეყანაში მათ გარდა არც ერთი მოწმე არ იყო. ამ მისიონერების მსახურებამ მალევე გამოიღო ნაყოფი. ტრინიდად პანიაგუამ გვატემალაში ჩასულ პირველ მისიონერებზე თქვა: „ეს სწორედ ის იყო, რაც გვჭირდებოდა — ღვთის სიტყვის მასწავლებლები, რომლებიც დაგვეხმარნენ იმის გაგებაში, თუ როგორ შეგვესრულებინა ეს საქმე“.
ასე ეყრებოდა საფუძველი მსოფლიოს ამ ნაწილში მაუწყებლების რიცხობრივ ზრდას. 1945 წლის მიწურულს კარიბის ზღვის კუნძულებზე 3 394 სამეფოს მაუწყებელი მსახურობდა, მექსიკაში — 3 276, ცენტრალურ ამერიკაში — 404 და სამხრეთ ამერიკაში — 1 042. ამ ანგარიშებიდან ჩანს, რომ წინა შვიდი წლის განმავლობაში — კაცობრიობის ისტორიის მშფოთვარე პერიოდში — ზრდამ მსოფლიოს ამ ნაწილში 386 პროცენტი შეადგინა. მაგრამ ეს მხოლოდ დასაწყისი იყო — ნამდვილი ზრდა ჯერ კიდევ წინ იყო! ბიბლია წინასწარმეტყველებს, რომ დიდ გასაჭირამდე შეიკრიბება იეჰოვას თაყვანისმცემელი „უამრავი ხალხი . . . ყველა ერიდან და ტომიდან, ხალხიდან და ენიდან“ (გამოცხ. 7:9, 10, 14).
1939 წელს, როდესაც მეორე მსოფლიო ომი დაიწყო, სულ რაღაც 72 475 იეჰოვას მოწმე ქადაგებდა 115 ქვეყანაში (1990-იანი წლების დასაწყისში არსებული მსოფლიო რუკის თანახმად). მიუხედავად ძლიერი წინააღმდეგობებისა, რომელსაც ისინი მთელ მსოფლიოში ხვდებოდნენ, ომის მიწურულს მათი რიცხვი გაორმაგდა. ამგვარად, 1945 წლის ანგარიშის თანახმად, 156 299 მოწმე აქტიურად ქადაგებდა 107 ქვეყანაში (სრული ანგარიში მხოლოდ ამ ქვეყნებიდან იყო მოწოდებული). თუმცა იმ დროისთვის სამეფოს შესახებ ცნობას, ფაქტობრივად, 163 ქვეყანაში ქადაგებდნენ.
1936—1945 წლებში ქადაგება მართლაც საოცარი მასშტაბით მიმდინარეობდა. იმ მშფოთვარე ათი წლის განმავლობაში იეჰოვას მოწმეებმა 212 069 285 საათი დაუთმეს ქადაგებას, რათა მთელი მსოფლიოსთვის ეუწყებინათ, რომ ღვთის სამეფო კაცობრიობის ერთადერთი იმედია. მათ აგრეთვე გაავრცელეს 343 054 579 წიგნი, ბროშურა და ჟურნალი, რათა ხალხს დახმარებოდნენ ამ იმედის ბიბლიური საფუძვლის გაგებაში. გულწრფელად დაინტერესებული ადამიანების დასახმარებლად 1945 წელს ისინი საშუალოდ 104 814 ბიბლიის შესწავლას ატარებდნენ.
[ჩანართი 455 გვერდზე]
თუმცა ომის გამო მათ გაქცევა მოუწიათ, ისინი განაგრძობდნენ ქადაგებას
[ჩარჩო⁄სურათები 451-453 გვერდებზე]
ისინი პატიმრობაშიც არ წყვეტდნენ ქადაგებას
აქ მხოლოდ რამდენიმეა მოყვანილი იმ ათასებიდან, რომლებმაც მეორე მსოფლიო ომის დროს რწმენის გამო ციხეებსა და საკონცენტრაციო ბანაკებში სასტიკი მოპყრობა აიტანეს
1. ეიდრიან ტომფსონი (ახალი ზელანდია). დააპატიმრეს 1941 წელს ავსტრალიაში. როდესაც იქ იეჰოვას მოწმეების საქმიანობა აკრძალეს, მთავრობამ მას უარი უთხრა სამხედრო სამსახურიდან გათავისუფლების მოთხოვნაზე. ციხიდან გამოსვლის შემდეგ ის მიმომსვლელ ზედამხედველად მსახურობდა და კრებებს სამქადაგებლო საქმიანობაში ეხმარებოდა. ომის შემდეგ იაპონიაში მსახურობდა მისიონერად და პირველ მიმომსვლელ ზედამხედველად. ის ერთგულად აგრძელებდა ქადაგებას სიცოცხლის ბოლომდე, 1976 წლამდე.
2. ალოის მოზერი (ავსტრია). შვიდჯერ იყო დაპატიმრებული ციხეებსა და საკონცენტრაციო ბანაკებში. 1992 წლისთვის ის კვლავაც ერთგულად განაგრძობდა მსახურებას 92 წლის ასაკში.
3. ფრანც ვოლფარტი (ავსტრია). მამისა და ძმის სიკვდილით დასჯამ ფრანცი ვერ შეაშინა. გერმანიის როლვალთის საკონცენტრაციო ბანაკში მან ხუთი წელი გაატარა. 1992 წლისთვის ის კვლავაც აგრძელებდა ქადაგებას 70 წლის ასაკში.
4. ტომას ჯოუნზი (კანადა). 1944 წელს დაპატიმრების შემდეგ სასჯელს იხდიდა შრომა-გასწორების ორ კოლონიაში. 34 წლის მანძილზე სრული დროით მსახურების შემდეგ, 1977 წელს ის კომიტეტის წევრად დაინიშნა კანადის ფილიალში, რომელიც იქ ზედამხედველობას უწევს სამქადაგებლო საქმიანობას.
5. მარია ჰომბახი (გერმანია). არაერთხელ დააპატიმრეს; სამწელიწად-ნახევარი სამარტოო საკანში გაატარა. საკუთარ სიცოცხლეს საფრთხეში იგდებდა, რომ სხვა მოწმეებისთვის ლიტერატურა მიეტანა. 1992 წლისთვის 90 წლის მარია კვლავაც ერთგულად მსახურობდა ბეთელში.
6. მაქს და კონრად ფრანკები (გერმანია). ეს მამა-შვილი მრავალი წლის მანძილზე არაერთხელ იყო დაპატიმრებული (კონრადის მეუღლე, გერტრუდიც დაპატიმრებული იყო). მათ ერთგულება შეინარჩუნეს და ბოლომდე გულმოდგინედ ემსახურებოდნენ იეჰოვას. კონრადი ერთ-ერთი მათგანი იყო, ვინც ომის შემდეგ გერმანიაში სამქადაგებლო საქმიანობის განახლებას ხელმძღვანელობდა.
7. პრაის ჰიუზი (ინგლისი). სასჯელის ორმაგი ვადა მოიხადა უორმვუდ-სკრაბსის (ლონდონი) ციხეში; რწმენის გამო დაპატიმრებული იყო პირველი მსოფლიო ომის დროსაც. სიცოცხლის ბოლომდე, 1978 წლამდე, ის სამეფოს შესახებ ცნობის ქადაგებას ხელმძღვანელობდა დიდ ბრიტანეთში.
8. ადოლფ და ემა არნოლდები ქალიშვილ სიმონესთან ერთად (საფრანგეთი). ადოლფის დაპატიმრების შემდეგ ემა და სიმონე ქადაგებასა და სხვა მოწმეების ლიტერატურით მომარაგებას განაგრძობდნენ. დაპატიმრების შემდეგ ემა კვლავაც შეუპოვრად ქადაგებდა პატიმრებთან, რის გამოც ის სამარტოო საკანში ჩასვეს. სიმონე გამოსასწორებელ სკოლაში გაგზავნეს. მთელმა ოჯახმა ერთგულება შეინარჩუნა.
9. ერნსტ და ჰილდეგარდ ზილიგერები (გერმანია). რწმენის გამო მათ ციხეებსა და საკონცენტრაციო ბანაკებში ერთად 40 წელზე მეტი გაატარეს. ისინი პატიმრობის დროსაც შეუპოვრად განაგრძობდნენ ბიბლიური ჭეშმარიტების სხვებისთვის გაზიარებას. ციხიდან გათავისუფლების შემდეგ სასიხარულო ცნობის ქადაგებას ისინი მთელ თავიანთ დროს ახმარდნენ. მათ ღვთისადმი ერთგულება სიცოცხლის ბოლომდე შეინარჩუნეს; ძმა ერნსტი 1985 წელს გარდაიცვალა, და ჰილდეგარდი კი — 1992 წელს.
10. კარლ ჯონსონი (შეერთებული შტატები). მონათვლიდან ორი წლის შემდეგ ის სხვა ასობით მოწმესთან ერთად დააპატიმრეს ეშლენდში (კენტუკის შტატი). მსახურობდა პიონერად და სარაიონო ზედამხედველად. 1992 წელს ის კვლავაც უხუცესად მსახურობდა და ზედამხედველობდა სამქადაგებლო საქმიანობას.
11. აუგუსტ პეტერსი (გერმანია). დააშორეს ცოლსა და ოთხ შვილს; 1936—1937 და 1937—1945 წლებში დაპატიმრებული იყო. გათავისუფლების შემდეგ სრული დროით მსახურება დაიწყო. 1992 წელს 99 წლის აუგუსტი ბეთელის ოჯახის წევრი იყო და საკუთარი თვალით იხილა, როგორ გაიზარდა გერმანიაში იეჰოვას მოწმეების რიცხვი 163 095-მდე.
12. გერტრუდ ოტი (გერმანია). თავიდან დააპატიმრეს ქალაქ ლოძში (პოლონეთი), შემდეგ გადაიყვანეს ოსვენციმის საკონცენტრაციო ბანაკში, მოგვიანებით გროს-როზენში და ბერგენ-ბელზენში (გერმანია). ომის დამთავრების შემდეგ ის გულმოდგინედ მსახურობდა მისიონერად ინდონეზიაში, ირანსა და ლუქსემბურგში.
13. კაცუო მიურა (იაპონია). ჰიროსიმაში დაპატიმრებიდან შვიდი წლის შემდეგ ატომური ბომბის აფეთქების შედეგად დაინგრა ციხის შენობის დიდი ნაწილი და ქალაქი მიწასთან გასწორდა. სამედიცინო გამოკვლევებმა აჩვენა, რომ კაცუოს არ აღმოაჩნდა რადიაციული დაზიანებები. სიცოცხლის ბოლო წლებში ის პიონერად მსახურობდა.
14. მარტინ და გერტრუდ პოეტზინგერები (გერმანია). ქორწინებიდან რამდენიმე თვეში ისინი დააპატიმრეს და ცხრა წლით დააშორეს ერთმანეთს. მარტინი დახაუსა და მაუტჰაუზენის საკონცენტრაციო ბანაკებში გაგზავნეს, გერტრუდი კი — რავენსბრიუკში. სასტიკი მოპყრობის მიუხედავად, მათ რწმენა არ შერყევიათ. გათავისუფლების შემდეგ ისინი მთელ ძალისხმევას იეჰოვას მსახურებას ახმარდნენ. მარტინი 29 წლის მანძილზე მიმომსვლელ ზედამხედველად მსახურობდა გერმანიაში, შემდეგ კი — სიცოცხლის ბოლომდე ხელმძღვანელი საბჭოს წევრად. ის 1988 წელს გარდაიცვალა. 1992 წლისთვის გერტრუდი კვლავაც ერთგულად მსახურობდა.
15. ჯიზო და მაცუ იშიები (იაპონია). დაპატიმრებამდე ათი წლის მანძილზე ისინი ბიბლიურ ლიტერატურას ავრცელებდნენ იაპონიაში. თუმცა ომის დროს იეჰოვას მოწმეების საქმიანობა იაპონიაში შეწყვეტილი იყო, ომის შემდეგ ამ წყვილმა ისევ გულმოდგინედ დაიწყო ქადაგება. 1992 წლისთვის მაცუ იშიმ საკუთარი თვალით ნახა, როგორ გადააჭარბა იაპონიაში აქტიური მოწმეების რიცხვმა 171 000-ს.
16. ვიქტორ ბრუხი (ლუქსემბურგი). დაპატიმრებული იყო ბუხენვალდის, ლუბლინის, ოსვენციმისა და რავენსბრიუკის საკონცენტრაციო ბანაკებში. 90 წლის ასაკში კვლავაც აქტიურად მსახურობდა უხუცესად.
17. კარლ შურშტაინი (გერმანია). ჰიტლერის მთავრობაში მოსვლამდე ის მიმომსვლელ ზედამხედველად მსახურობდა. დაპატიმრებული იყო რვა წლის მანძილზე და 1944 წელს დახაუს საკონცენტრაციო ბანაკში ესესელებმა მოკლეს. ის იქაც აძლიერებდა სხვებს სულიერად.
18. კიმ ბონგნიუ (კორეა). დაპატიმრებული იყო ექვსი წლის მანძილზე. 72 წლის ასაკში ის ისევ ქადაგებდა სხვებთან ღვთის სამეფოს შესახებ.
19. პამფილ ალბუ (რუმინეთი). სასტიკი მოპყრობის შემდეგ ორწელიწად-ნახევარი იუგოსლავიის შრომა-გასწორების კოლონიაში გაატარა. ომის დამთავრების შემდეგ კიდევ ორჯერ მიუსაჯეს თავისუფლების აღკვეთა და 12 წელი გაატარა ციხეში. მას არ შეუწყვეტია ღვთის განზრახვის შესახებ ლაპარაკი. სიცოცხლის ბოლომდე ის ათასობით ადამიანს ეხმარებოდა რუმინეთში, რომ იეჰოვას მოწმეთა მსოფლიო ორგანიზაციასთან გაერთიანებულად ემსახურათ.
20. ვილჰელმ შაიდერი (პოლონეთი). 1939—1945 წლებში დაპატიმრებული იყო ნაცისტურ საკონცენტრაციო ბანაკებში, 1950—1956 და 1960—1964 წლებში კი — კომუნისტურ ციხეებში. სიცოცხლის ბოლომდე, 1971 წლამდე მთელ თავის ძალებს ღვთის სამეფოს შესახებ ცნობის ქადაგებას ახმარდა.
21. ჰერალდ და ელზა აბტები (პოლონეთი). რწმენის გამო, ომის პერიოდში და ომის დასრულების შემდეგ, ჰერალდმა 14 წელი გაატარა ციხეში და საკონცენტრაციო ბანაკებში, მაგრამ მას ქადაგება არ შეუწყვეტია. ელზა დააშორეს თავის პატარა გოგონას და ექვსი საკონცენტრაციო ბანაკი გამოიარა პოლონეთში, გერმანიასა და ავსტრიაში. ისინი კვლავაც იეჰოვას გულმოდგინე მსახურებად რჩებოდნენ, მიუხედავად იმისა, რომ მთელი 40 წლის მანძილზე, ომის შემდგომ პერიოდშიც კი, იეჰოვას მოწმეთა საქმიანობა პოლონეთში აკრძალული იყო.
22. ადამ სინგერი (უნგრეთი). გასამართლებული იყო ექვსჯერ და მთლიანობაში მიესაჯა 23-წლიანი პატიმრობა, რომელთაგან რვაწელიწად-ნახევარი ციხეში და შრომა-გასწორების კოლონიებში მოიხადა. გათავისუფლების შემდეგ 30 წელი მიმომსვლელ ზედამხედველად მსახურობდა. 69 წლის ადამი კვლავაც ერთგულად მსახურობდა კრებაში უხუცესად.
23. ჯოზეფ დოს სანტოსი (ფილიპინები). 1942 წელს ციხეში მოხვედრამდე ის 12 წელი სრული დროით მსახურობდა სამეფოს ცნობის მაუწყებლად. ომის შემდეგ მან ხელი შეუწყო ფილიპინებზე იეჰოვას მოწმეთა სამქადაგებლო საქმიანობის განახლებას და სიცოცხლის ბოლომდე, 1983 წლამდე, პიონერად მსახურობდა.
24. რუდოლფ სუნალი (შეერთებული შტატები). დააპატიმრეს მილ-პოინტში (დასავლეთ ვირჯინიის შტატი). გათავისუფლების შემდეგ ის მთელ თავის დროს ღვთის სამეფოს ცნობის გავრცელებას უთმობდა — მსახურობდა პიონერად, ბეთელის ოჯახის წევრად და სარაიონო ზედამხედველად. 1992 წლისთვის 78 წლის რუდოლფი ჯერ კიდევ პიონერად მსახურობდა.
25. მარტინ მაგიაროში (რუმინეთი). 1942—1944 წლებში ციხეში ყოფნის დროს ის იქიდან ხელმძღვანელობდა ტრანსილვანიაში სამქადაგებლო საქმიანობას. გათავისუფლების შემდეგ ის ბევრს მოგზაურობდა, რომ მხარი დაეჭირა თანაქრისტიანებისთვის სამქადაგებლო საქმიანობაში და თავადაც უშიშარი მოწმე იყო. 1950 წელს კვლავ დააპატიმრეს. იეჰოვას ეს ერთგული მსახური 1953 წელს შრომა-გასწორების კოლონიაში დაიღუპა.
26. არტურ ვინკლერი (გერმანია და ნიდერლანდი). პირველად ის ესტერვეიგენის საკონცენტრაციო ბანაკში გაგზავნეს; მას იქაც არ შეუწყვეტია ქადაგება. მოგვიანებით ნიდერლანდში ის გესტაპომ ისე სცემა, რომ მისი ცნობა შეუძლებელი იყო. საბოლოოდ, ის ზაქსენჰაუზენში გაგზავნეს. არტური ერთგულად მსახურობდა სიცოცხლის ბოლომდე, 1972 წლამდე.
27. პაკ ოკხი (კორეა). სამი წელი სოდამუნის (სეული) ციხეში გაატარა, სადაც მას სასტიკად აწამებდნენ. 1992 წელს 91 წლის ასაკში ის კვლავაც გულმოდგინედ ქადაგებდა და სპეციალურ პიონერად მსახურობდა.
[რუკა⁄სურათი 446 გვერდზე]
ალეგზანდერ მაკგილივრეი ავსტრალიის ფილიალის ზედამხედველად მსახურობდა და ძმებს ბევრ ქვეყანასა და კუნძულზე სამქადაგებლო მოგზაურობის ორგანიზებაში ეხმარებოდა
[რუკა]
(სრული ტექსტი იხილეთ პუბლიკაციაში)
ავსტრალია
ახალი ზელანდია
ტაიტი
ტონგა
ფიჯი
ახალი გვინეა
იავა
ბორნეო
სუმატრა
ბირმა
ჰონკონგი
მალაია
სიამი
ინდოჩინეთი
ჩინეთი
წყნარი ოკეანე
გამოყენებულია 1930-იანი წლების გეოგრაფიული სახელები
[რუკა⁄სურათები 460 გვერდზე]
1945 წლის მიწურულს სკოლა „გალაადის“ კურსდამთავრებული მისიონერები უკვე შეუდგნენ მსახურებას მსოფლიოს ამ ნაწილის 18 ქვეყანაში
ჩარლზ და ლორენ ეიზენჰაუერები
კუბა
ჯონ და ადა პარკერები
გვატემალა
ემილ ვან დალენი
პუერტო-რიკო
ოლაფ ოლსონი
კოლუმბია
დონ ბერტი
კოსტა-რიკა
გლედის უილსონი
სალვადორი
ჰეიზელ ბარფორდი
პანამა
ლუიზ სტაბსი
ჩილე
[რუკა]
(სრული ტექსტი იხილეთ პუბლიკაციაში)
ბარბადოსი
ბელიზი
ბოლივია
ბრაზილია
ჩილე
კოლუმბია
კოსტა-რიკა
დომინიკელთა რესპუბლიკა
სალვადორი
გვატემალა
ჰაიტი
იამაიკა
მექსიკა
ნიკარაგუა
პუერტო-რიკო
პანამა
ურუგვაი
[სურათი 444 გვერდზე]
ზოგი წიგნების დამტარებელი დიდი რაოდენობით ლიტერატურას ავრცელებდა; თითოეული წიგნი, რომელსაც მობინადრეს აძლევდნენ, უამრავ ბიბლიურ ქადაგებას შეიცავდა
[სურათი 445 გვერდზე]
არმანდო მენაცი (შუაში) და ბედნიერი მაუწყებლების ჯგუფი სამქადაგებლო მოგზაურობაში; ისინი „ბორბლებზე მდგარ პიონერთა სახლში“ ცხოვრობდნენ
[სურათი 445 გვერდზე]
არტურ უილისმა, ტედ სიუელმა და ბილ ნიულენდსმა სამეფოს შესახებ ცნობა ავსტრალიის აუთვისებელ ტერიტორიებზე იქადაგეს
[სურათი 447 გვერდზე]
1936 წელს ფრანკ დიუარი (სურათზე ცოლთან და ორ ქალიშვილთან ერთად) გაემგზავრა ტაილანდში, სადაც მარტო მსახურობდა პიონერად; 1992 წელს ის აგრძელებდა იქ სპეციალურ პიონერად მსახურებას
[სურათი 447 გვერდზე]
ჩომჩაი ინთაფანი თარგმნიდა ორგანიზაციის ლიტერატურას, რათა ტაი ენაზე მოლაპარაკე ხალხსაც გაეგო ბიბლიაში ჩაწერილი სასიხარულო ცნობა
[სურათი 448 გვერდზე]
1937 წელს იეჰოვას მოწმეებმა გერმანიაში ფართოდ გაავრცელეს ეს ღია წერილი, მიუხედავად იმისა, რომ მთავრობა კრძალავდა მათ საქმიანობას
[სურათი 449 გვერდზე]
ფრენც და ჰილდა კუსეროვების ოჯახი. მათ იეჰოვასადმი ერთგულება შეინარჩუნეს, მიუხედავად იმისა, რომ თითოეული მათგანი (ერთი შვილის გამოკლებით, რომელიც უბედური შემთხვევის შედეგად დაიღუპა) რწმენის გამო საკონცენტრაციო ბანაკებში, ციხეებში ან გამოსასწორებელ სკოლებში მოხვდა
[სურათები 450 გვერდზე]
ავსტრიელ და გერმანელ მოწმეთაგან ზოგი, ვინც ბიბლიის შესასწავლ ლიტერატურას (დადებულია ფონად) ამრავლებდა და ავრცელებდა, რითაც საკუთარ სიცოცხლეს საფრთხეში იგდებდა
ტერეზა შრაიბერი
პეტერ გიოლესი
ელფრიდე ლიორი
ალბერტ ვანდრესი
ავგუსტ კრაფტი
ილზე უნტერდერფერი
[სურათი 454 გვერდზე]
მოწმეები 1936 წელს შანხაიში (ჩინეთი) ჩატარებულ კონგრესზე, რომელზეც ამ ჯგუფიდან ცხრა ადამიანი მოინათლა
[სურათი 456 გვერდზე]
აკრძალვის მიუხედავად, ამ მოწმეებმა 1941 წელს სიდნეისთან ახლოს ჰარგრეივ-პარკში (ავსტრალია) ჩაატარეს კონგრესი
[სურათი 458 გვერდზე]
კუბელი მოწმეები 1939 წელს ქალაქ სიენფუეგოსში ჩატარებულ კონგრესზე
[სურათი 459 გვერდზე]
ნეითან ნორი (მარცხნივ) 1945 წელს სან-პაულუში ჩატარებულ კონგრესზე; მისი მოხსენება თარგმნა ერიხ კატნერმა