Ny fiadanana — Ho avy amin’ny fanafoanana fitaovam-piadiana ve?
“Fahadisoana lehibe dia lehibe ny fampifangaroana ny fanafoanana ny fitaovam-piadiana amin’ny fandriampahalemana”, hoy i Winston Churchill, dimy taona talohan’ny nirotsahan’ireo firenena tamin’ny Ady Lehibe faharoa. “Rehefa tonga ny fandriampahalemana dia afaka manafoana ny fitaovam-piadiana ianareo”, hoy ny nanampiny.
Fiheverana mifanipaka re izany! Iza no ho sahy hanafoana ny fitaovam-piadiana raha tsy rehefa azo antoka ny fandriampahalemana? Nefa ahoana no hisian’ny tena fiadanana raha mbola angonina ny fitaovam-piadiana ho amin’ny ady? Io dia tarehin-javatra tsy nahitan’ny mpanao politika lalana ivoahana mihitsy.
Tamin’ny 1934 no nanaovan’i Winston Churchill an’io fanambarana io, roa taona monja taorian’ny nikatonan’ny Konferansa momba ny fanafoanana ny fitaovam-piadiana nataon’ny Fikambanam-pirenena. Ny zava-nokendren’io konferansa io, izay nomanina nandritra ny 12 taona, dia ny hisakanana ny famatsiana fitaovam-piadiana indray an’i Eoropa. Olona maro be maneran-tany no mbola nahatadidy tsara ny fandringanana nahatsiravina ny olona sivy tapitrisa niady nandritra ny Ady Lehibe I, ary ambonin’ireo ny naratra an-tapitrisany maro sy ny sivily maro be maty sy naratra. Tsy misy mihitsy anefa hatramin’izao ny fanafoanana ny fitaovam-piadiana. Nahoana?
Ezaka atao hanafoanana ny fitaovam-piadiana
Mety handidiana ny hanarahana ny politikan’ny fanafoanana ny fitaovam-piadiana saingy tsy misy vokany loatra. Ohatra, araka ny Dina tany Versailles tamin’ny 1919, dia nahena ny fitaovam-piadian’i Alemaina niaraka tamin’ny “antoka nifanentana, nomena sy noraisina izay hampihenana ny fitaovam-piadiam-pirenena ho faran’izay kely indrindra antonona ny fiarovana ny taniny avy”. Izany dia nifanaraka tamin’ny iray tamin’ireo fanoloran-kevitr’i Woodrow Wilson, prezidàn’i Etazonia, izay nampidirina tatỳ aoriana tao amin’ny andininy faha-8 amin’ny fitsipika nifehy ny Fikambanam-pirenena. Kinanjo, rehefa tonga teo amin’ny fitondrana i Hitler, tsy ela dia nohamavoiny izany politika izany.
Moa ve ny Firenena mikambana nahomby kokoa tamin’ny fananganana fanorenana mafy ho an’ny fanafoanana ny fitaovam-piadiana taorian’ny ady lehibe faharoa? Tsia, nefa tsy avy amin’ny tsy fisian’ny fiezahana mafy akory izany tsy fahombiazana izany. Noho ny fananana fitaovam-piadiana noklehera fandripahana anefa izao, ny fanafoanana ny fitaovam-piadiana dia nanjary raharaha faran’izay lehibe. “Ny fanantitranterana taloha fa ny fifaninanana mamorona fitaovam-piadiana dia tsy nampandroso ny toe-karena ary tsy maintsy nitarika ho amin’ny ady”, hoy ny The New Encyclopoedia Britannica, “dia nosoloana filazana fa ny fampiasana fitaovam-piadiana noklehera be dia be amin’ny hoavy dia mahatadindomin-doza ny haifomba mihitsy.”
Natsangana tamin’ny 1952 ny vaomieran’ny tany 12 mandinika ny fanafoanana ny fitaovam-piadiana, mba hanakanana ny fifaninanan’ny Andrefana sy Atsinanana mamorona fitaovam-piadiana. Tsy nampandroso na inona na inona izy io, ary tamin’ny farany ireo herim-panjakana roa lehibe dia vao mainka nanamafy ny fifanoherany. Fifanarahana sy fifanekena isan-karazany no naorina hatramin’izao. Ny rivotry ny tsy fifampitokiana anefa dia tsy namela ny fanafoanana tanteraka ny fitaovam-piadiana rehetra. Izany, hoy ny The New Encyclopoedia Britannica, dia zavatra “tsy misy manohana afa-tsy ny mpanonofy ihany”.
Ny tombam-bidiny
Fanafoanana ny fitaovam-piadiana sa tsia — vidiny inona avy no tafiditra amin’izany? Ny hoe vidiny dia tsy vola foana akory. Ny asa ao amin’ny orinasa momba ny fitaovam-piadiana dia tena zava-dehibe koa. Any amin’ny tany maro, ireo hetra aloa dia ampiasaina amin’ny fividianana fitaovam-piadiana, izay mampisy asa ny fanamboarana azy. Mety hitarika tsy fisian’ny asa àry ny fanafoanana ny fitaovam-piadiana. Izany no mahatonga ireo firenena manana vola be atokana ho amin’ny fiarovana ho raiki-tahotra rehefa mieritreritra ny fanafoanana tanteraka ny fitaovam-piadiana. Nofy ratsy ho azy ireo ny fieritreretana izany fa tsy nofinofy fotsiny.
Hatramin’izao anefa isika dia tsy afaka ny tsy hahalala ny vola be tsy toko tsy forohana tafiditra amin’ny fampandehanana ny fanaovana fitaovam-piadiana. Tombanana ho ny 10 isan-jaton’ny vidin’ny vokatra maneran-tany no lanina amin’ny fanamboarana fitaovam-piadiana. Ohatrinona izany? Miovaova arakaraka ny fisondrotam-bidin-javatra ny tena tarehimarika, nefa aoka hataontsika hoe 500 tapitrisa ariary no lany amin’izany isa-minitra! Hanaovanao inona, voalohany indrindra, izany vola izany, raha nanana fahafahana hampiasa izany ianao? Hamonjena amin’ny mosary sa hikarakarana ny fahasalamana sa hanasoavana ny ankizy madinika sa hanatsarana ny tontolo iainana? Misy zavatra betsaka tokoa ho azo natao!
Raisintsika ho ohatra ny fandaharana momba ny “fiara mifono vy hovana ho trakitera” nambara vao haingana tany amin’ny Firaisana Sovietika, izay nanovana orinasa fanamboarana fitaovam-piadiana sasantsasany hamokatra “fitaovana ary fomba ho an’ny taozava-baventy momba ny fambolena” 200 karazana. Nahoana no nilaina dia nilaina izany fitaovam-pamokarana izany? Satria, araka ny Farming News any Grande Bretagne, dia “ny ampahatelon’ny voankazo sy legiomy maniry any amin’ny toeram-pambolem-panjakana ihany no tonga any amin’ny mpihinana, fa ny sisa kosa dia lo eny an-tanimboly eny na simba any amin’ny toeram-panondranana entana sy trano fitehirizana entana”.
Na dia mety ho mendri-piderana aza ny famokarana trakitera fa tsy fiara mifono vy dia lazaina amin’ny sora-baventy ao amin’ny gazety satria tena tsy mahazatra. Ambonin’izany, dia bitika ny fiantraikany eo amin’ny famokarana fitaovam-piadiana manontolo. An-jatony tapitrisa ariary, “roubles” ary dôlara maro no mbola lanina amin’ny fitaovam-piadiana eo amin’izao tontolo izao izay ‘mahareraka ny fon’ny olona noho ny fahatahorany sy ny fiandrasany izay zavatra ho tonga ambonin’ny tany’, araka ny voalazan’i Jesosy Kristy mialoha. Ahoana no hampisava izany tahotra izany? Hijanona ho nofy ihany ve ny fanafoanana tanteraka ny fitaovam-piadiana? Raha tsy izany, inona no ilaina mba hitondra izany? — Lioka 21:26.