Ons beskou die wêreld
DROEWE VOORUITSIGTE
“Die wêreld is nog steeds ’n gevaarlike plek”, sê The Economist. “Die einde van die koue oorlog en die nuwe ontspanne toestand tussen die Ooste en die Weste het sommige laat glo dat vrede aan die orde van die dag is. Dit is nie. Die wêreld is ontslae van een groot bron van spanning, maar dit het nog steeds baie kleintjies: nòg haat, onverdraagsaamheid, nòg aggressie, nòg die botsing van idees het in díe onstuimige 1989 gesterf. . . . In sommige opsigte het 1989 die wêreld, of dele daarvan, selfs gevaarliker gemaak.” Waarom? Omdat “die onvoorspelbaarheid van die streekmoondhede toeneem namate die invloed van die supermoondhede afneem”, sê The Economist. “En mense wat tot nog toe passief was, kan nou aangesteek word deur die voorbeeld van diegene wat hulle vryheid in 1989 verkry het.” Baie van die elemente wat tot onenigheid lei—grensgeskille, godsdiens- en etniese wedywering, eeue-oue vyandighede, botsings oor ideologieë en beginsels—kom wêreldwyd voor. Party kleiner nasies besit of beplan om kern- en chemiese wapens te besit, sodat dit “waarskynliker word dat die oorlog eendag van woorde in iets dodelikers sal verander”.
MYLPAAL MET HOFBESLISSING
Drie jaar gelede het ’n 28-jarige vrou in haar 26ste week van swangerskap swaar verdoof en sterwend aan kanker gelê. Die hospitaal het, uit vrees vir wetlike aanspreeklikheid as hulle nie probeer om die fetus te red nie, ’n geregtelike beslissing aangevra oor wat hulle moes doen. Die magistraat het haar belange teen dié van die ongebore kind probeer weeg, en het gelas dat ’n keisersnee gedoen moes word. Die Appèl-hof van die Distrik Columbia in die Verenigde State het onlangs bepaal dat dit verkeerd was. Die pasiënt se eie voorkeur, soos afgelei uit alle beskikbare bewyse, is die enigste faktor wat in aanmerking geneem moet word. “Mense wat bevoeg is sowel as mense wat onbevoeg is, het ewe veel reg oor hulle liggaam”, het die hof se beslissing gelui. “Dit maak ook nie saak wat die kwaliteit van ’n pasiënt se lewe is nie; die reg wat ’n mens oor jou liggaam het, word nie eenvoudig nietig verklaar omdat ’n persoon siek, of selfs naby die dood is nie.” Die hof het gelas dat ’n landdros “buitengewone aandag moet skenk aan die bekende waardes en doelwitte van die onbevoegde pasiënt, en, indien moontlik, van daardie waardes en doelwitte probeer aflei wat die pasiënt se besluit sou wees”. Beide die vrou en haar baba het gesterf.
DIE HOË PRYS VAN ALKOHOLISME
Volgens die Brasiliaanse koerant O Globo was Brasilië in 1987 die wêreldkampioenverbruiker van gedistilleerde spiritualieë, met ’n gemiddelde van 13,5 liter per persoon. Maar die prys was hoog. Daar word geskat dat die koste van alkoholisme in 1988 in Brasilië R49,1 miljard was. Die koerant O Estado de S.Paulo berig: “As gevolg van siekverlof, vroeë pensioene of werkverwante ongelukke berokken die 12 miljoen Brasiliaanse alkoholiste die land skade wat op 5,4% van die bruto nasionale opbrengs te staan kom.” Die totale koste is natuurlik selfs hoër, aangesien dit onmoontlik is om die emosionele skade, wat nie alleen aan die alkoholiste nie maar ook aan hulle huweliksmaats en kinders berokken word, in geldwaarde uit te druk.
ASTROLOGIE FLOREER
“Mans of vroue, presidente van maatskappye of die arbeidersklas, amper een uit elke twee mense glo aan die bonatuurlike. Dit is in werklikheid ’n godsdiens wat ’n florerende mark voed”, sê die Franse tydskrif L’Express, waar dit berig lewer oor die boeiende belangstelling wat die bonatuurlike, waaronder astrologie, toordery, telepatie en spiritisme, vir die Franse inhou. Frankryk het meer as 40-000 professionele astroloë, met 10 tot 12 miljoen kliënte. Selfs groot, gevestigde maatskappye het astroloë in diens geneem om “persoonlikheidswaardebepalings” voor indiensneming te maak, sodat daar vasgestel kan word of ’n voornemende direkteur of bestuurder vir ’n posisie geskik is en of sy “astrale tema” met die bestaande personeel verenigbaar is.
SIT ‘OË’ IN HULLE ORE
’n Nuwe vermaaklikheidstelsel is ontwerp sodat blindes meer genot uit die bioskoop, televisie en teater kan verkry. Die International Herald Tribune van Parys het oor die bekendstelling daarvan in Europa berig en gesê dat die stelsel die kuns gebruik om “prente deur woorde te skets”. Benewens die gewone oudioprogram laat oop kopfone mense met ’n gesigsgebrek toe om na ’n tweede gesinchroniseerde klankbaan te luister waarin die aksie tussen dialoë beskryf word. Dit beskryf ook die karakters, hulle kleredrag, hulle gebare en hulle gesigsuitdrukkings, en sodoende word blinde mense gehelp om dit in hulle verbeelding te sien. Die stelsel sal in spesiaal toegeruste teaters beskikbaar wees en deur FM-radio, gelyktydig met die televisieprogramme uitgesaai word.
DUURSTE VLIEGTUIG
Die president van die Verenigde State sal binnekort “die duurste vliegtuig [gebruik] wat ooit vervaardig is”, berig die tydskrif Time. Met die bynaam “vlieënde Taj Mahal”, is Lugmag Een, wat etlike jare gelede bestel is, ontwerp om die ruimste, veiligste en die beste te wees, met “meer selfvoorsiening, ’n groter aksieradius ([11-500 kilometer]), meer gemak en gerief as enige ander vliegtuig wat ooit gebou is”. Die vliegtuig spog met ’n presidensiële suite met ’n paar enkelbeddens en ’n stortbad, ses bykomende toilette, 85 telefone, voorsiening vir ’n minihospitaal, ’n 0,2-kubieke meter brandkluis, ’n televisiestelsel waarmee daar terselfdertyd na agt kanale gekyk kan word om skares noukeurig te bespied, twee kombuise met koelkaste asook vriesgedeeltes wat ’n week se voedselvoorrade vir die 23 bemanningslede en 70 passasiers kan hou, asook die jongste in kontraprojektielapparate, kommunikasietoestelle en baie ander luukse geriewe. “Amerikaners bestee die grootste deel van [2,6 miljard rand] om hulle president in die lug te kry, en dan sal dit ongeveer [R16 000] per uur kos om hom in die lug te hou”, sê Time. “Dit is meer as die bruto nasionale opbrengs van Groenland.”
APE TE HUUR
’n Koreaanse boer net buite Seoel het, vanweë ’n groot tekort aan handearbeid, ape gebruik om eetbare dennebolle op sy plaas te pluk. Japan se Mainichi Daily News het gesê dat die 20 ape “na ’n kort afrigtingstyd so vlytig op die plaas werk dat elke aap net soveel werk per dag doen as vyf werkers”. Plaaslike staatsamptenare sê dat hulle vanjaar nog ape uit Thailand sal invoer om op ander plase te werk. Hoewel buitelandse handearbeiders in die Republiek Korea verbied is, is buitelandse ape blykbaar nie.
OPERASIE BEVRAAGTEKEN
Radiale keratotomie, ’n operasie wat in Japan en die Sowjetunie ontwikkel is om bysiendheid te korrigeer, word deur baie oogartse gekritiseer as ’n operasie wat “wisselvallige resultate het en potensieel gevaarlik is vir gesonde, hoewel bysiende, oë”, berig The New York Times. Die prosedure, wat tussen R3900 tot R7800 per oog kos en wat in minder as ’n halfuur onder plaaslike verdowing in ’n dokter se spreekkamer gedoen kan word, behels die verandering van die horingvlies se vorm deur vlak snytjies te sny in ’n patroon wat soos die speke van ’n wiel lyk. As die operasie suksesvol is, sal ligstrale korrek op die retina gekonsentreer word en ’n helder beeld vorm. Maar ’n langtermynstudie het getoon dat “die fokus van 45 persent van die oë waarop daar geopereer is, heeltemal oor gekorrigeer of heeltemal te min gekorrigeer is. En in ’n noemenswaardige minderheid van pasiënte het die veranderinge in daaropvolgende jare vererger en die probleem nog moeiliker gemaak om te korrigeer.” Benewens die onvoorspelbare resultate, het ’n aantal pasiënte ook gekla oor probleme met skerp lig wat “dit vir hulle feitlik onmoontlik maak om in die nag te bestuur”.
KLEREDRAGREËLS VIR SKOLE
“Skoliere is al geslaan, geskiet en van hulle leer- en gansdonsjasse, dik goue kettings, ontwerperskoene en ander waardevolle items beroof”, berig The Wall Street Journal. “’n Hoërskoolleerling in New York is doodgemaak vir sy leerbaadjie. In Detroit is ’n ander leerling dood gevind met sy jas en skoene weg.” As gevolg van toenemende geweld en roofaanvalle het amptenare in hoofstede dwarsdeur die Verenigde State kleredragreëls begin toepas waarin hulle modieuse klere verbied of die dra van skooluniforms aanvra. Party het leerlinge aangesê om deurskynende boeketasse te hê om sodoende te voorkom dat skoliere versteekte wapens skool toe bring. “Maar baie leerlinge is vol vertroue dat wanneer iets gewelddadigs sou gebeur dit met iemand anders sal gebeur, en hulle verset hulle teen kleredragreëls wat hulle beskou as ’n aanval op hulle kultuur en hulle vryheid om die mode na te volg”, sê die Journal. Ter verklaring hiervan sê een skoolamptenaar: “Ons hele gemeenskap het uiters materialisties geword. Hebsug word van die hoogste regeringsamp tot by die man op straat weerspieël.”