Wagtoring – AANLYN BIBLIOTEEK
Wagtoring
AANLYN BIBLIOTEEK
Afrikaans
  • BYBEL
  • PUBLIKASIES
  • VERGADERINGE
  • g96 8/8 bl. 20-21
  • “Daar is silwer in Potosi!”

Video nie beskikbaar nie.

Jammer, die video kon nie laai nie.

  • “Daar is silwer in Potosi!”
  • Ontwaak!—1996
  • Onderhofies
  • Soortgelyke materiaal
  • Slawerny
  • Babilon
  • Verkwiste rykdom
  • Jehovah se seën het my ryk gemaak
    Die Wagtoring kondig Jehovah se Koninkryk aan—1990
  • Hoe die Inkas hulle Goue Ryk verloor het
    Ontwaak!—1998
  • Brasilië se Indiane—Word hulle deur uitsterwing bedreig?
    Ontwaak!—2007
  • Landmyne—Die prys wat betaal word
    Ontwaak!—2000
Sien nog
Ontwaak!—1996
g96 8/8 bl. 20-21

“Daar is silwer in Potosi!”

DEUR ONTWAAK!-MEDEWERKER IN BOLIVIA

Die jaar was 1545, net 12 jaar nadat Francisco Pizarro die ontsaglike Inka-ryk verower het. Die Spanjaarde het op ’n jong Indiaan afgekom wat ongemerk silwererts uit ’n geheime plek in die Andesgebergte van die hedendaagse Bolivia uitgehaal het. Die plek se naam was Potosi. Skielik het almal geweet: “Daar is silwer in Potosi!” Ten spyte van die naderende winter het manne hulle gehaas om kleims af te pen. Die erts was ongelooflik ryk—50 persent suiwer silwer! Binne 18 maande het Potosi 14 000 inwoners gehad.

DIE ertsneerslag was teen die kant van ’n berg wat 4688 meter bo seevlak uitstyg. Dit was ’n onherbergsame plek, met amper geen plante nie en ver bo die boomgrens. Die ultraryk erts is gesmelt in draagbare oonde wat van die wind gebruik gemaak het om houtskoolvure tot die regte temperatuur aan te blaas. ’n Kroniekskrywer van daardie tyd het beskryf hoe hy 15 000 oonde op dieselfde tyd sien werk het. Snags het dit soos ’n sterrestelsel gelyk.

Die dorp aan die voet van die berg is wanordelik gebou met nou, kronkelende strate om ’n mate van beskerming teen die ysige winde te bied. Geskiedskrywer R. C. Padden het geskryf: “Daar was nie beplanning of riglyne nie, hoofsaaklik, so vermoed ’n mens, omdat die silwer na verwagting sou opraak.” Maar dit het nie opgeraak nie. Die berg, wat Cerro Rico (Ryk Berg) genoem is, het toe een van die grootste silwerneerslae bevat wat nog ooit gevind is.

Slawerny

Die Spanjaarde het ontsaglike ongerief verduur in hulle soektog na silwer. Die kos was dikwels skaars, die water besoedel en die myne gevaarlik. Die ysige weer was ’n groot probleem. Diegene wat hulleself met houtskoolvure probeer warm maak het, het somtyds koolstofmonoksiedvergiftiging opgedoen.

Die Spanjaarde het gou ’n manier gevind om hulle ongerief te verminder. As veroweraars het hulle die plaaslike Indiane tot slawerny gedwing. Die Bolivian Times van La Paz het gesê: “Daar word beweer dat agtmiljoen Indiaanse slawe gesterf het” in Potosi se myne gedurende die koloniale tydperk. Wreedheid, oorwerktheid en siekte het ’n verskriklike ontvolking tot gevolg gehad. Geen wonder dat ’n kroniekskrywer Potosi in 1550 “die bek van die hel” genoem het nie!

Babilon

Teen 1572 was Potosi groter as enige stad in Spanje. Teen 1611 het dit glo 160 000 inwoners gehad en was dit glo net so groot soos Parys en Londen. Dit was ook een van die wêreld se rykste stede. Dit was die mode om sy wat met goud- en silwerkant versier was te dra. Enige luukse kon blykbaar gekoop word: sy uit China, hoede uit Engeland, onderklere uit Napels, parfuum uit Arabië. Inwoners het hulle huise versier met matte uit Persië, meubels uit Vlaandere, skilderye uit Italië, glas uit Venesië.

Maar Potosi was net so gewelddadig as wat dit ryk was. Bloedige straatgevegte was ’n daaglikse gesig in die stadspleine. Dobbelhuise en bordele was volop. Potosi het as Babilon begin bekend staan.

Een van die vernaamste doelwitte van die Spaanse veroweraars was om hulle Katolieke godsdiens in die Amerikas te vestig. Hoe het hierdie voorgewende Christene egter die grootskaalse voordeel wat hulle uit slawerny getrek het, geregverdig? Hoewel van die kerkmanne hulle teen die onregverdigheid uitgespreek het, het ander slawerny geregverdig deur te beweer dat die tirannie van die Spanjaarde nie so erg as die tirannie van die Inkas was nie. Hulle het beweer dat die Indiane minderwaardig was en van nature geneig was om kwaad te doen—daarom was dit beter dat hulle in die myne werk. Ander het weer beweer dat die Indiane in die myne moes werk sodat hulle tot Katolisisme bekeer kon word.

Die geskiedenis toon egter dat die geestelikes van die rykste mense in Potosi was. Geskiedskrywer Mariano Baptista sê: “Die Kerk as ’n instelling, en sy individuele verteenwoordigers, het ’n bevoorregte deel uitgemaak van die kringloop van uitbuiting” van die Indiane. Hierdie geskiedskrywer haal ’n onderkoning aan wat in 1591 gekla het dat die geestelikes “die bloed van die Indiane suig met meer hebsug en ambisie as die leke”.

Verkwiste rykdom

Spanje was ’n arm land, maar ’n paar dekades lank het sy skatte hom die grootste mag op aarde gemaak. Maar so ’n bevoorregte stand het nie voortgeduur nie. In ’n bespreking oor waarom Spanje se skatte nie vir hom blywende voordele ingehou het nie, sê die boek Imperial Spain—1469-1716 deur J. H. Elliott: “Die myne van Potosi het vir die land ongekende rykdom gebring; as daar vandag te min geld was, sou daar môre weer ’n oorvloed wees wanneer die silwervloot Sevilla bereik. Waarom beplan, waarom spaar, waarom werk?”

Potosi se rykdom is verkwis; die tydperk is deur koninklike bankrotskappe onderbreek. Volgens ’n gesegde van daardie tyd was die aankoms van die silwervlote soos ligte somerreëns wat die dakteëls vir ’n oomblik natmaak en dan verdamp. ’n Sewentiende-eeuse waarnemer het heel gepas van Spanje se agteruitgang gesê: “Hy is nie ryk nie as gevolg van al sy skatte.”

Gedurende die 18de eeu het Potosi kleiner geword namate die silwer opgeraak het, maar toe het dit herleef namate tin belangrik geraak het. Nou is tin nie meer so belangrik nie, hoewel Potosi steeds ’n nywerheidsentrum vir die vervaardigingsbedryf en mynbou is. Maar baie toeriste besoek Potosi om sy koloniale bekoring te geniet. Hulle sal miskien ook sy uitermatig versierde kerke sien, waarvan baie leeg staan as bewys van die feit dat belangstelling in Katolisisme afgeneem het.

Vandag is Potosi ’n somber herinnering aan die ontsaglike menselyding wat veroorsaak is deur hebsug, politieke knoeiery en godsdiensmisleiding, ’n herinnering aan ’n hoofstuk in die geskiedenis van Bolivia wat begin het met die uitroep: “Daar is silwer in Potosi!”

    Afrikaanse publikasies (1975-2025)
    Meld af
    Meld aan
    • Afrikaans
    • Deel
    • Voorkeure
    • Copyright © 2025 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Gebruiksvoorwaardes
    • Privaatheidsbeleid
    • Privaatheidsinstellings
    • JW.ORG
    • Meld aan
    Deel