Europa se delta van treffende kontraste
Deur Ontwaak!-medewerker in Roemenië
Die Donau-rivier ontspring in die Swartwoud in Duitsland. As ’n jong stroom loop dit vinnig ooswaarts deur Oostenryk en langs die Slowaakse grens. As ’n magtige rivier vloei dit suidwaarts in Hongarye in en daarna langs die grens tussen Kroasië en die land Serwië en Montenegro. Daarna vloei dit stadiger en word dit breër terwyl dit al langs die Bulgaarse grens kronkel voordat dit noord draai deur Roemenië. Uiteindelik vloei dit verby die grens van die Oekraïne.
Op hierdie stadium loop die slikbelaaide watermassa wat deur omtrent 300 sytakke gevoed is, uit op ’n pragtige delta aan die kus van die Swart See. Naby die stad Tulcea, in Suidoos-Roemenië, vorm die Donau se drie vertakkings, die Kilia, Sulina en die Sint George, die hoofkanale wat in die Swart See uitmond.
Terwyl hierdie drie verspreidingstrome van die Donau stadig deur die delta vloei, verdeel dit in talle klein waterweë wat ’n groot aantal moerasse en mere voed. Sediment van die rivier en sand van die see vorm saam massiewe sandbanke en eilande. Party duine, soos dié op die Caraorman-sandbank, is tot ses meter hoog en lyk soos ’n woestyn.
Maar die Donau-delta bestaan uit veel meer as net skuiwende sand en slik. Die delta beslaan ’n gebied van omtrent 4 300 vierkante kilometer, Europa se grootste moerashabitat. Daarbenewens sluit die delta waarskynlik die grootste rietvleigebied ter wêreld in, wat omtrent 1 700 vierkante kilometer beslaan!
Pragtige olm-, eike- en elswoude floreer op ’n aantal sandbanke in die delta. ’n Web van bobbejaantou en klimop, liaan en ander plante klou aan hierdie bome in ’n ewige stryd om sonlig. In sekere opsigte is hierdie delta ’n ontsaglike organiese filter wat as die grootste watersuiweringstelsel in Europa dien.
’n Ideale habitat vir dierelewe
Miljoene voëls van meer as 300 spesies stroom na hierdie voëlparadys. Omtrent die helfte van die wêreld se witpelikane en meer as 60 persent van die wêreld se dwergduikers broei in die Donau-delta. Byna al die wêreld se rooiborsganse—’n spesie wat wêreldwyd bedreig word—bring ook die winter hier deur. In Maart bou pelikane hulle neste en lê hulle eiers op afgesonderde, drywende rieteilande. Wanneer herfs aanbreek, vertrek die pelikane na die Nyldelta, Griekeland en Asiatiese kuste so ver as Indië.
Die voëls word na die Donau-delta teruggelok, nie net deur die ideale habitat nie, maar ook deur die vis. Meer as 90 visspesies floreer in die delta se kanale. Om die waarheid te sê, die helfte van al die varswatervis wat in Roemenië geëet word, kom uit die Donau-delta. Een van die bekendste visse in die delta is die steur, wat in die broeityd stroomop in die Donau swem om sy eiers te gaan lê. Hierdie eiers, andersins bekend as kaviaar, is ’n gesogte en duur fynproewersgereg.
Daar is min droë grond hier—net 13 persent van die deltagebied is bo die water. Wolwe, jakkalse, hase en bisamrotte kry dit reg om hier te oorleef. Bedreigde spesies soos die Europese visotter en die Europese nerts—waarvan die pels eens gesog was onder modieuse dames—hou ook in die delta. Daarbenewens is daar meer as 1 800 gonsende, kruipende insekspesies in hierdie wonderlike waterland.
’n Biosfeer wat bewaar moet word
In 1991 is die Donau-delta by die Wêrelderfenislys gevoeg. Die volgende jaar het dit internasionale erkenning ontvang as ’n biosfeerreservaat. Die reservaat is onder die sorgsame bestuur van die stad Tulcea. Visvangs word amptelik beheer, hoewel onwettige visvangs nog steeds ’n bedreiging inhou.
Nogtans is die welstand van die delta oorgelewer aan die genade van die stede en nywerheidsentrums wat hulle afvalwater in die Donau stort, al langs die 2 850 kilometer wat dit na die see toe aflê. Jare gelede het ’n netwerk waterryke graslande die Benede-Donau gesuiwer voordat die water in die delta ingevloei het. Nou het byna vier vyfdes van daardie graslande verdwyn.
Vandag stoot die delta elke jaar tot 30 meter verder in die Swart See in. En die Donau gaan voort om die treffende kontraste van hierdie landskap te skep, in stand te hou en te vernuwe, soos dit al duisende jare lank doen.
[Kaart op bladsy 24]
(Sien publikasie vir oorspronklike teksuitleg)
OEKRAÏNE
MOLDOWA
ROEMENIË
Boekarest
Donau-delta
SWART SEE
Donau-rivier
BULGARYE
[Prent op bladsy 24]
Die delta se rietvlei, een van die grootstes ter wêreld, voorsien ’n habitat vir allerhande wilde diere
[Prent op bladsy 24]
Bisamrot
[Prente op bladsy 25]
Omtrent die helfte van die wêreld se witpelikane broei hier
[Prent op bladsy 26]
Meer as 300 voëlspesies stroom na hierdie voëlparadys, insluitende visvangers
[Prente op bladsy 26]
Meer as 1 800 insekspesies word in die Donau-delta aangetref
[Foto-erkenning op bladsy 24]
Alle foto’s: Silviu Matei
[Foto-erkenning op bladsy 25]
Alle foto’s: Silviu Matei
[Foto-erkenning op bladsy 26]
Alle foto’s: Silviu Matei