Masjienaangedrewe vlug
MENSE het eeue lank daarvan gedroom om te vlieg. Maar ’n mens se spiere is nie sterk genoeg om sy eie gewig in die lug op te lig nie. In 1781 het James Watt ’n stoomenjin uitgevind wat draaikrag voortgebring het, en in 1876 het Nikolaus Otto die idee verder gevoer en ’n binnebrandenjin gebou. Nou het die mens ’n enjin gehad wat ’n vliegmasjien kon aandryf. Maar wie sou ’n vliegmasjien kon bou?
Die broers Wilbur en Orville Wright wou vlieg sedert hulle as seuns geleer het om vlieërs te vlieg. Later het hulle ingenieursvaardighede aangeleer deur fietse te bou. Hulle het besef wat die grootste uitdaging van vlug is: Hulle moes ’n vliegtuig ontwerp wat beheer kon word. ’n Vliegtuig wat nie in die lug in ewewig gehou kan word nie, is net so nutteloos soos ’n fiets wat nie gestuur kan word nie. Wilbur het duiwe in vlug dopgehou en opgelet dat hulle oorhel wanneer hulle draai, soos ’n fietsryer. Hy het tot die slotsom gekom dat voëls draai en hulle balans behou deur hulle vlerkpunte te draai. Hy het op die idee gekom om ’n vlerk te bou wat kon draai.
In 1900 het Wilbur en Orville ’n vliegtuig met draaibare vlerke gebou. Hulle het dit eers as ’n vlieër gevlieg en toe as ’n sweeftuig met ’n vlieënier. Hulle het ontdek dat dit drie basiese stuurmeganismes nodig het om heibeweging, rolbeweging en beweging na links of regs te beheer. Maar hulle was teleurgesteld dat die vlerke nie genoeg stygkrag voorsien het nie, en daarom het hulle ’n windtonnel gebou en met honderde vlerkvorms geëksperimenteer totdat hulle die ideale vorm, grootte en hoek gevind het. In 1902 het hulle, met ’n nuwe vliegtuig, die kuns bemeester om die vliegtuig in die lug in ewewig te hou. Kon hulle nou ’n enjin daaraan monteer?
Eers moes hulle hulle eie enjin bou. Met kennis wat hulle danksy die windtonnel opgedoen het, het hulle die komplekse probleem opgelos om ’n skroef te ontwerp. Uiteindelik, op 17 Desember 1903, het hulle die enjin aangeskakel, die skroewe het gedraai en die vliegtuig het in ’n ysige wind opgestyg. “Ons het die ambisie wat ons as seuns begin koester het, verwesenlik”, het Orville gesê. “Ons het geleer om te vlieg.” Die broers het regoor die wêreld roem verwerf. Maar hoe het hulle dit reggekry om in die lug op te styg? Ja, die natuur het ’n rol gespeel.
[Prent op bladsy 4]
Die Wrights se “Flyer”, Noord-Carolina, VSA, 1903 (dramatisering)