Nyiña inyu Kaat yés i likoda li ñem sonde
3-9 SÔÑ HIKAÑ
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | MANYODI 13-14
“Telbana ndigi ha ni tehe tohi i Yéhôva”
(Manyodi 14:13, 14) Ni Môsi a kal loñ le: “Ni kon bañ woñi, telbana ndigi ha, ni tehe tohi i Yéhôva, kii a’ tohol bé len ini; inyule bôt ba Égiptô bana ni ntehe len, n’a kônde ha bé tehe bo kekikel. 14 Yéhôva a’ jo inyu nan, ndi bé n’a mom ndigi nwee.”
w13 1/2 4
Môsi a bé mut hémle
I nene le Môsi a bé yi bé le Nyambe a bé lama kap Tuye Nkôibaga môga ima inyu boñ le bon ba Israel ba tagbe. Ndi a bé nkwoog nkaa le Djob a ga boñ ngim jam inyu sôñ litén jé. Môsi a bé a gwé ngôñ le yak bon ba Israel ba ba nkwoog nkaa ni i jam li. Bibel i nkal le: “Ni Môsi a kal loñ le: ‘Ni kon bañ woñi. Telbana ndigi ha, ni tehe tohi i Yéhôva, kii a’ tohol bé len ini.’” (Manyodi 14:13) Baa Môsi a bi pam i lédés hémle i bon ba Israel? Ñ, inyule Bibel i mpôdôl ndik bé Môsi nyetama, ndi i mpôdôl bon ba Israel bobasôna ngéda i nkal le: “Inyu hémle nyen ba bi yap Tuye Nkôibaga kiki bôt ba nkil i nnumuk hisi.” (Lôk Héber 11:29) Bisai Môsi a bi kôhna inyu hémle yé bi ntihba yak i bet ba bi noñ ndémbél yé.
(Manyodi 14:21, 22) Ni Môsi a sambal woo wé ngii tuye, ni Yéhôva a boñ tuye le a ôdba ni mbus inyu mbebi keñi i ba lôl i pes likôl ngim u yosôna, a yilha ki tuye hisi hinumnga, ni malép ma bagla. 22 Ni bon ba Israel ba jôp ñemkété tuye, ba kilak hisi hinumnga; ni malép ma yila bo libap i woo wap walôm, ni u waé.
A yé Nu ngui yosôna, ndi a ntôñ bés
13 Añ Manyodi 14:19-22. Hégda le wemede u yé lôñ yada ni Lôk Israel; u yé nhégék ipôla ntôñ gwét u Faraô ni Tuye Nkôibaga. Ndi Nyambe nunu a nlo i tohol bé. Jél li ond li nyodi bé bisu, li lo li telep bé mbus, li hék bon ba Égiptô, li nwas bo ikété jiibe. Ndi ñamb nan u yé nyonok ni mapubi! Mbus, u tehe Môsi a nsambal woo wé i ngii malép, mbebi keñi i lôlak i pes likôl, a yilha ki tuye hisi hinumnga, ni malép ma bagla. Ikété oda, we, lihaa joñ, ni bilém gwoñ ni yé ke i ñemkété tuye ni bôt bape. Bitéé bilôñi, u nyimbe hélha jam. Mu kii u nke i ñemkété tuye, hisi hi gwé bé ndobo, hi nsendi bé to; hi yé numuk kweñ kweñ kayéle u nke mu ibabé ndutu. Sôk i nsôk yak mut nu a ntiñha liké a nla pam ii pes i tuye.
(Manyodi 14:26-28) Ni Yéhôva a kal Môsi le: “Sambal woo woñ ngii tuye, le malép ma témb, ma hô bôt ba Égiptô, ma hô yaga bikak gwap bi gwét, ni bakilhosi bap.” 27 Ni Môsi a sambal woo wé ngii tuye, ni tuye a témb ni ngui yé ni maye ma kel; ni bôt ba Égiptô ba ke ngwéé, ndi ba boma tuye, ni Yéhôva a tjap bôt ba Égiptô ñemkété tuye. 28 Ni malép ma témb, ma hô bikak bi gwét, ni bakilhosi, hala yé le ntôñ gwét u Faraô, u u jôp tuye i noñ bo; to wada a yégle bé ikété yap.
w09 15/3 7 § 2, 3
Ni nlama bé hôya Yéhôva
Ngéda bon ba Égiptô ba bé bépba i kena bikak gwap bi gwét, litén li Israel li bi pam uu ngwañ u tuye. Môsi a bi sambal woo ngii tuye. Mbus Yéhôva, a kubul mabap ma malép, ni mbimba ikeñi, malép ma tuye ma bi kwél Faraô, ni ntôn wé gwét. Baoo ba Israel bobasôna ba bi tjiba. Ndi litén li Israel li bi pei!—Manyodi 14:26-28; Tjémbi 136:13-15.
Ngéda matén ma bé ha ipañ ma bi nok jam li, ma kon woñi kiyaga. (Manyodi 15:14-16) I mbus 40 nwii, Rahab nu a bé yééne i Yérikô, a bi kal bon ba Israel iba le: “Ni nkônha ki bés woñi, . . . inyule di bi nok lelaa Yéhôva a bi boñ le malép ma Tuye Nkôibaga ma sa i bisu binan ngéda ni bi nyodi i Égiptô.” (Yôsua 2:9, 10, MN) Yak matén ma bé bégés bikwéha bi mop ma bi hôya bé lelaa Yéhôva a bi kobol litén jé. Jon litén li Israel li bééna bé njom to yada i hôya jam li.
Tibil tém inyu léba tik ngok i mbuu
(Manyodi 13:17) Ndi i léña le ngéda Faraô a mal nwas loñ le i kenek, Nyambe a éga bé bo njel loñ bôt ba Filistia, tolakii yon i ba bebee. Inyule Nyambe a kal le: “Loñ i tiga tam ngéda ba ntehe gwét, ba témb ki Égiptô.”
it-1 1015
Njel ikeñi, Njel
Ibôdôl i ngéda kôba, manjel makeñi ni manjel ba bé gwélél inyu boñ manyuñga ma bé hôla i at bitison ni biane bi Palestine. (Ñañga bôt 20:17-19; 21:21, 22; 22:5, 21-23; Yôsua 2:22; Bakéés 21:19; 1 Samuel 6:9, 12; 13:17, 18; béñge NJEL KIÑE.) Njel ba bé yoñ kiki nlôm njel ha ngéda i, i bé at Égiptô ni bitison bi Lôk Filistia le Gaza ni Askélôn, i mbus, i bé hendep i Mégidô. I bé tagbe i Hazor, i kenek letee ni Damaskô. I njel i i bé lôlak i Égiptô, i tagbege yak Lôk Filistia inyu pam i hisi hi likak, i bé kidik. Yéhôva a bi unda le a ntôñ bon ba Israel ngéda a bi boñ le ba yoñ njel ipe inyu keñgle le lôk Filistia i jôs bañ bo gwét.—Manyodi 13:17.
(Manyodi 14:2) “Pôdôs bon ba lsrael, le ba témb ni mbus, ba añ libôga bisu bi Pi-hahirôt, ipôla Migdôl ni tuye, bisu bi Baal-zefôn; i mbombom yé nyen n’a oñ libôga, bebee ni tuye.”
it-1 848 § 4, 5
Manyodi
Numbe homa Tuye Nkôibaga a bi bagla inyu ti Lôk Israel pôla i tagbe?
Di yimbe le i maboñ ma yônôs ima ma liké jap, hala wee Étam, “bebee ni nwaa ñoñ,” Nyambe a bi ti Môsi oda “le ba témb ni mbus, ba añ libôga bisu bi Pi-hahirôt . . . ni tuye.” Hala a bi tinde Faraô i hoñol le Lôk Israel i “nke mu nkoñ ibabé i yi homa ba nke.” (Manyodi 13:20; 14:1-3, MN) Bayimam ba nhoñol le ba nsébél njel i le El Hadj. Ba ntoñol le buk ini le “témb ni mbus” i yé ngim lipôdôl li li nkéñbaha ngim ñañ. I buk i, i nkobla ndik bé le i “bagla” tole i hielba. Ndi i mpôdôl mut nu a bak a yoñ ngim njel, ndi a hielba inyu yoñ ipe. Inyu yap, kiki bon ba Israel ba bi ke ipam i ngim likala i Golfe de Suez, ba bi hielba, ba kahal témb i pes dikôa di yé bebee ni Golfe ba nsébél le Djebel ʽAtaqah i pes likôl. Ibale ntôñ gwét Égiptô u noñ bon ba Israel ba ba bé limut likeñi i pes ñombok, litén li bé lama gwiya inyule Tuye Nkôibaga a bé bo bisu.
Bilem bi mbok bi Lôk Yuda bi hiai hi bisu N.Y. bi nit nlélém jam. (Béñge PIHAHIROTH.) Ndi jam li hélha li yé le ñañ u u nkiha ni Bibel, u nkiha bé ni i jam ngandak bayimam i nhoñol. (Manyodi 14:9-16) I nene le bon ba Israel ba bi ke ndék nonok ni lisuk li Golfe (tole i pes hiôñk i Tuye Nkôibaga) kayéle Faraô ni mintôñ nwé mi gwét ba bana ndutu i lo boma bo ii pes.—Manyodi 14:22, 23.
Lisoñgol li Bibel
10-16 SÔÑ HIKAÑ
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | MANYODI 15–16
“Bégés Yéhôva ni njel hiémbi”
(Manyodi 15:1, 2) Ha ni nyen Môsi ni bon ba Israel ba tubul Yéhôva hiémbi hini, ba kal le: “M’a tubul Yéhôva hiémbi, inyule a nyamal bañga liyamlak; a mpihil hosi ni nkil ngii yé i tuye. 2 Yéhôva a yé ngui yem ni hiémbi hiem, a mal ki yila tohi yem; nunu nyen a yé Nyambe wem, m’a bégés nye; a yé Nyambe nu tata wem; m’a añal ki nye.
w95 15/10 11 § 11
Inyuki di nlama kon Yéhôva woñi ibôdôl nano?
11 Ni njel tjiba i mintôñ mi gwét mi Égiptô, Yéhôva a bi éba bagwélél bé lipémba jé, a boñ ki le Jôl jé li yiba mbok yosôna. (Yôsua 2:9, 10; 4:23, 24) A bi éba le a nloo bikwéha bi mop bi Égiptô bi bi bi la bé sôñ bagwélél bap. Bon ba Égiptô ba bi nimis i bôdôl ba bééna inyu mop map, inyu mut binam ni inyu ntôñ wap gwét. (Tjémbi 146:3) Hala a nhélés bé bés le bon ba Israel ba bi tubul Nyambe wap tjémbi inyu éba i woñi ba bééna inyu Nwet a bi tohol bo ni hélha njel!
(Manyodi 15:11) A Yéhôva, njee a mpôna we ikété banyambe? Njee a mpôna we, nu a gwé lipém inyu tel yoñ pubi? U nkônha woñi ngéda ba mbégés we, u boñok mam ma hélha.
(Manyodi 15:18) Yéhôva a’ pot mbok letee ni mba ni mba.
w95 15/10 11-12 § 15, 16
Inyuki di nlama kon Yéhôva woñi ibôdôl nano?
15 Ibale di pei ha ngéda i ni Môsi, ki yak bés di bi tôp hiémbi hini le “A Yéhôva, njee a mpôna we ikété banyambe? Njee a mpôna we, nu a gwé lipém inyu tel yoñ pubi? U nkônha woñi ngéda ba mbégés we, u boñok mam ma hélha.” (Manyodi 15:11) Tjai di tjai, bôt ba bi tiimba pémés mahoñol ma hiémbi hi. Mu kaat i nsôk i Bibel, Yôhanes a nkal le minhook mi bikristen mi “ntôp hiémbi hi Môsi, nkol u Nyambe, ni hiémbi hi Man Ntômba.” I hiémbi hi hi mpôdôl kii? “A Yéhôva, Nyambe Nu ngui yosôna, minson nwoñ mi yé minkeñi, mi yé ki hélha. A Kiñe boga, manjel moñ ma téé sép, ma yé ki maliga. A Yéhôva, njee a ga kon yaga bé we woñi, to ti jôl joñ lipém, inyule wetama nyen u yé maliga?”—Masoola 15:2-4.
16 Nlélém i len ini, Yéhôva a bi kobol bagwélél bé ba ba memle ndik bé bihégél gwé, ndi ba ngwés yak matiñ mé. Bôt ba biloñ gwobisôna ba ba yé le ba ntohla i pes mbuu, ba bagla ni nkoñ ’isi ba neebe i bii matiñ ma Djob i bisélél ikété niñ yap. Hiki nwii, dikôô di bôt di nke i béba nkoñ ’isi unu ngwéé inyu jôp ikété ntôñ u Yéhôva u u téé sép u bak ki mapubi. Ndék ngéda i mbus tjiba i kwéha base ni i béba nkoñ ’isi unu, bagwélél ba Yéhôva ba ga niñ i boga ni boga i mbok mondo.
(Manyodi 15:20, 21) Ni manyañ Arôn nu muda, mpôdôl le Miriam, a yoñ hingoma i woo wé; ni bôda bobasôna ba pam, ba noñ nye ni dingoma, ba sagak. 21 Ni Miriam a timbhe bo le tublana Yéhôva hiémbi, inyule a nyamal bañga liyamlak; A mpihil hosi ni nkil ngi yé i tuye.
it-2 360 § 6
Nsik
Ikété libim li bikôa li Israel, bahogi ba bé ba tôp, bape ba koblege. Tole mut wada a bé a tôp, bana bape ba kôble. Bebek le ndoñi i yon Bitilna bi nti buk ini le “timbhe.” (Manyodi 15:21; 1 Samuel 18:6, 7) Nlélém likeñge won ba bi gwélél inyu tila tjémbi dihogi kiki hiémbi 136. Ngéda ba mpôdôl bikôa biba bi bi bé tôp inyu ti mayéga i dilo di Néhémia ngéda mayibil ma lipénd li Yérusalem, i nene le ba bi gwélél nlélém likeñge inyu tôp tjémbi.—Néhémia 12:31, 38, 40-42; béñge HIÉMBI.
it-2 674 § 1
Mpôdôl muda
Ikété Bibel, Miriam a yé mpôdôl muda nu bisu. Ibabé pééna, Nyambe a bi gwélél nye inyu legel manwin ni njel tjémbi. (Manyodi 15:20, 21) Inyu hala nyen nye ni Arôn ba bi kal Môsi le “Baa [Yéhôva] a bi pot bé ki ni manyo més?” (Ñañga bôt 12:2) Ni njel mpôdôl Mika, Yéhôva nyemede a bi kal le a ñep “Môsi, Arôn ni Miriam” yak bon ba Israel inyu pémés bo i Égiptô. (Mika 6:4) Tolakii Nyambe a bi gwélél Miriam inyu legel manwin, maada a bééna ni Nye ma bé loo bé maada Môsi a bééna ni Yéhôva. Ngéda a bi tééda bé tel yé, Nyambe a bi nôgôs nye.—Ñañga bôt 12:1-15.
Tibil tém inyu léba tik ngok i mbuu
(Manyodi 16:13) Ndi i léña le kôkôa dikwaa di bet, di hô libôga; yak bikegla ki manwee ma nañal, ma tôla libôga.
w11 1/9 14
Baa u yik laa?
Inyuki Yéhôva a bi tep dikwaa inyu jés bon ba Israel i ñoñ?
I mbus manyodi ma bon ba Israel i Égiptô, Nyambe a bi gwélél dikwaa inyu jés bo.—Manyodi 16:13; Ñañga bôt 11:31.
Dikwaa di yé bon ba dinuni di gwé yom kiki bo 18 cm, di nyét yom kiki bo 100 g. Ba ñoñ mumbul i pes hiôñk hi Asia ni hi Érôpa. I ngéda lisuni, ba niñ i Afrika ñombok ni i Arabia. Ngéda ba nyodi ngim homa inyu ke i homa numpe, ba ntagbene i pes likôl i Tuye Méditéranéa ni i tegep mbok i Sinai.
Kaat ini le nouveau dictionnaire biblique i ntoñol le mbebi i mboñ le dikwaa di “nhoo puue ngandak. Ngéda mbebi i nhéñha njel, tole ngéda dikwaa di nwaa puue, di nkwo ’isi.” Kiki i nsômbla le di noi hilo hiada tole diba inyu kena liké jap ni bisu, bôt ba nsômbi ba nla hoo gwel tjo. I bibôdle bi hiai hi nyônôs môm ima, loñ Égiptô i bé i pémés didun di dikwaa daa inyu jés biloñ bipe.
Bon ba Israel ba bi je dikwaa ngélé iba, hiki ngéda, i sôñ Matôp. Ha ngéda i nyen dikwaa di ntagbe i tegep mbok i Sinai. Ndi Bibel i nkal le ni hélha njel, Yéhôva a bi boñ le ‘mbebi i kahal hôñ’ i nya i nhélhana.—Ñañga bôt 11:31.
(Manyodi 16:32-34) Ni Môsi a kal le: “Lini jon li yé jam Yéhôva a bi kal le: ‘Hisangi hiada nyonok bañ hi téédana inyu tjai dinan tjodisôna, le ndi ba tehe koga me ba jés bé ñoñ ngéda me nyodna bé i loñ Égiptô.’” 33 Ni Môsi a kal Arôn le: “Yoñ hibee, u ha mana mu, hisangi hiada nyonok bañ, u bii hio bisu bi Yéhôva, le hi téédana inyu tjai dinan tjodisôna.” 34 Kikii Yéhôva a béhe Môsi, hala nyen Arôn a bii hio bisu bi Mbôgi, le hi téédana.
w06 15/1 31
Mambadga ma basoñgol
Ndék ngéda i mbus le Yéhôva a bi kobol bo i Égiptô, bon ba Israel ba bi bôdôl huñbe inyu bijek. Jon Yéhôva a bi ti bo mana. (Manyodi 12:17, 18; 16:1-5) Ha ngéda i, Môsi a bi kal Arôn le: “Yoñ hibee, u ha mana mu, hisangi hiada nyonok bañ, u bii hio bisu bi Yéhôva, le hi téédana inyu tjai dinan tjodisôna.” Ñañ u nkônde le: “Kikii Yéhôva a béhe Môsi, hala nyen Arôn a bii hio bisu bi Mbôgi [hala wee i homa ba bé tééda bikaat bi bééna nseñ] le hi téédana.” (Manyodi 16:33, 34) Tolakii ha ngéda i, Arôn a bi ha ndék mana ikété hibee, a bi la ndik bii hio bisu bi Mbôgi ngéda Môsi a bi bañ nkuu het a bi tééda dibambha di ngok.
Lisoñgol li Bibel
17-23 SÔÑ HIKAÑ
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | MANYODI 17-18
“I bet ba gwé ñem nsôhga ba uñgus bape inyu gwel minson”
(Manyodi 18:17, 18) Ni nkil Môsi a kal nye le: “Jam u mboñ li ta bé loñge. 18 W’a waa, u yoomba, wemede yak ni loñ ini i yé lôñni we; inyule jam lini li nyidil we; u nla bé boñ jo wetama.
w13 1/2 6
Môsi a yé ndémbél i gwéha
Môsi a bi gwés lôkisañ. Bôt ba Israel ba bé yi le Yéhôva a mpohol Môsi inyu éga litén, jon ba bé lo i pahlene nye nduña yap. Bibel i nkal le: “Loñ ki i ba i téé nye bebee ibôdôl kegla letee ni kôkôa.” (Manyodi 18:13-16) Môsi a bé lama ba nwaak inyule a bé a emble nduña i bon ba Israel kel yosôna. Ndi, a bé maséé i boñ hala inyule a bé gwés bo.
(Manyodi 18:21, 22) Ndi wemede w’a toñ bôt ba kôli, ba lôlak ikété loñ yosôna, bôt ba nkon Nyambe woñi, bôt ba maliga, ba ook ngadla, le ba ba bakop kôti inyu dikôô di bôt, ni bakop kôti inyu bibôgôl, ni bakop kôti inyu môm matan môm matan, ni bakôp kôti inyu jôm jôm. 22 Ndi ba kééhak loñ hi ki ngéda. Ndi y’a ba le b’a pamna hop nkeñi wonsôna i weeni, ndi bomede b’a kéés hop ntitigi wonsôna; hala nyen w’a hôihene wemede nson, yak bo ba hôla we mbegee.
w03 1/11 6 § 1
Botñem i yé nseñ inyu ba maséé
Inyu boñ le ba kôhna ngim minson, i bé sômbla le bôt ba ba hôlôs bilem bi bi nkiha ni sômbôl i Djob. Ba bé éba le ba nkon Djob woñi kayéle ba bé gwés bé unbaha Nye. Hiki mut a bé yimbe le ba mboñ biliya i nôgôl matiñ ma Djob. Ba bé oo makala pati. Jon ba bé neebe bé le ba ti bo bitek inyule ba gwé kunde i ngii bôt bape. Ba bé bé le ba neebe nimis botñem bôt bap ba lihaa ni mawanda map ma bééna inyu yap inyu yônôs njômbi yap.
(Manyodi 18:24, 25) Ni Môsi a nok kiñ nkil wé, a boñ ki mam momasôna a kal nye. 25 Ni Môsi a tep bôt ba kôli, ba lôlak Israel yosôna, a téé bo i ba bet ngi loñ, bakop kôti inyu dikôô di bôt, ni bakop kôti inyu bibôgôl, ni bakop kôti inyu môm matan môm matan, ni bakop kôti inyu jôm jôm.
w02 15/5 25 § 5
Bôt ba téé sép ba ngwés maliga
Yak Môsi a bééna suhulnyuu ni ñem nsôgha. Ngéda nduña i bôt bape i bi bôdôl wéés nye, nkil wé Yétrô a bi ti nye maéba le a kabna bôlô yé ni bôt ba ba kôli. Kiki a bé yi minwaa nwé, Môsi a bi neebe maéba ma. (Manyodi 18:17-26; Ñañga bôt 12:3) Mut nu a gwé ñem nsôgha a ntjél bé kabna nson wé ni bôt bape, a nkon bé ki to woñi i nimis kunde a gwé i ngii bape ibale a nkabna minson nwéé ni bôt ba ba kôli. (Ñañga bôt 11:16, 17, 26-29) Maselna ni hala, a nyamnda i hôla bo i hol i pes mbuu. (1 Timôtéo 4:15) Baa yak bés di yé hala?
Tibil tém inyu léba tik ngok i mbuu
(Manyodi 17:11-13) Ntel Môsi a ba a pa woo wé ngii, Israel a ba a yamal; ndi ntel a ba a suhus woo wé, Amalek a ba a yamal. Ndi moo ma Môsi ma ba yidil nye; ni bo ba yoñ ngok, ba bii nye yo isi, ni nye a yééne yo; ni Arôn bo Hur ba nit moo mé, wada ini pes, wada ii; ni moo mé ma let letee ni manañle ma jop. Ni Yôsua a yungus Amalek ni loñ yé lôñni malo ma pansoñ.
“Moo moñ ma tomb bañ”
14 Arôn bo Hur ba bi nit yaga moo ma Môsi i ngéda gwét. Jon yak bés di nla yéñ manjel inyu nit bôt bape, ni hôla bo i nya i ga ba toi bo nseñ. Bonjee di nla hôla? Bet ba njôs mandutu ma nlo ni biuni, tole bôt makon ma ntômbôs, ba ba nkôhna ngolba i mahaa map, i bôt binyuu bi ngwel, tole bet ba nimis mut ba ngwés. Di nla ki lédés boñge ba wanda mu kiki bôt ba ntinde bo i boñ béba, tole i “too” munu nkoñ ’isi u Satan ni njel bisuklu bikeñi, mam ma moni, tole bôlô. (1 Tésalônika 3:1-3; 5:11, 14) Yéña manjel i unda bôt bape le ni ntôñ toi bo ngéda ni yé Ndap Ane, ngéda ni yé i likalô, ngéda ni yé i je ntôñ, tole ngéda ni nkwel ni njel nsiñga.
(Manyodi 17:14) Ni Yéhôva a kal Môsi le: “Tila jam lini munu kaat inyu mbigda, u yigye nôgha jo maôô ma Yôsua le: ‘M’a sas yaga mbigda i Amalek, i nyodi isi ngii ini.’”
it-1 395 § 1
Bikaat bi Bibel
Bibuk di nléba ikété Bitilna bi Môsi bi nkwés bés nkaa le bi nlôl ni Djob, bi kôli ba ipôla bikaat bi Bibel ni le di nla gwélél gwo inyu bégés Djob. Ni ngui yé nyemede bé nyen Môsi a bi yila ñéga nu bon ba Israel inyule i bibôdle, a bi tjél nson u. (Manyodi 3:10, 11; 4:10-14) Djob nyen a bi tep nye, a ti nye ngui i boñ manyaga kayéle bôt ba ngambi ba Faraô ba bé nyégsaga i neebe le ngui Môsi i bé lôl ni Nyambe. (Manyodi 4:1-9; 8:16-19) Môsi a bé a gwé bé ngôñ i yila nti nkwel tole mut matila. Maselna ni hala, kiki a bé a gwé ngôñ i nôgôl oda i Djob, mbuu mpubi u bi tinde nye i pot ni i tila bikaat bi di nléba ikété Bibel.—Manyodi 17:14.
Lisoñgol li Bibel
24-30 SÔÑ HIKAÑ
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | MANYODI 19-20
“Kii jôm li mambén li nkobla inyu yoñ”
(Manyodi 20:3-7) U ban-ga bañ banyambe bape handuk me. 4 “U héglak bañ wemede njok ôngba, to maônk ma gwom bi yé nyoo ngii, to bi bi yé hana ’isi, to bi bi yé ikété malép ma yé isi hini hisi. 5 U ôôbak bañ letee ni ’isi bisu gwap, to gwélél gwo, inyule me Yéhôva Nyambe woñ, me yé Nyambe nu sôñ, me ntimbhe bon inyu liboñok libe li bosañ, ikepam balal ni ndandi. 6 Inyu ba ba ñoo me, me nkôp ki dikôô ni dikôô di ba ba ngwés me ni tééda matiñ mem konangoo. 7 “U tôbôk bañ jôl li Yéhôva Nyambe woñ yañga, inyule Yéhôva a nwas bé mut a ntôp jôl jé yañga, le nôgôs i set nye.
w89 15/11 6 § 1
Kii jôm li mambén li nkobla inyu yoñ?
Mambén ma-na ma bisu ma mpôdôl mam Yéhôva a mbat le di boñ. (Mbén i bisu) Nyambe a mbat le di bégés ndigi nyetama. (Matéô 4:10) (Mbén i nyônôs iba) Mut nye ki nye a nlama bé gwélél bititii inyu bégés Nyambe. (1 Yôhanes 5:21) (Mbén i nyônôs aa) Ngéda di ngwélél jôl li Djob, di nlama ti jo lipém. (Yôhanes 17:26; Rôma 10:13) (Mbén i nyônôs ina) Niñ yés yosôna i nlama ba i umne i ngii mam ma mbuu. Hala a ga hôla bés i noi, tole i ‘noi i Sabat’ kiki Farisai i bééna lem i boñ.—Lôk Héber 4:9, 10.
(Manyodi 20:8-11) “U hoñlak ngwa noi i téé wo le u ba mpubhaga. 9 W’a boñ nson dilo disamal, nson woñ wonsôna yaga; 10 ndi hilo hi nyônôs disaambok hion hi yé ngwa noi inyu Yéhôva Nyambe woñ. Yokel w’a gwel bé nson wo ki wo, wemede, to man woñ nu munlôm, to nu muda, to nkol woñ, to ngolibii yoñ, to lém yoñ, to yoyo i i yiine nkoñ woñ. 11 Inyule ikété dilo disamal nyen Yéhôva a hek ngii, ni hisi, ni tuye, ni gwom gwobisôna bi yé ikété yap, ndi a noi hilo hi nyônôs disaambok. Inyu hala nyen, Yéhôva a sayap ngwa noi, a téé wo le u ba mpubhaga.
(Manyodi 20:12-17) “U tinak isoñ bo nyuñ lipém, le ndi dilo tjoñ di ap mu biték Yéhôva Nyambe woñ a nti we. 13 “U nolok bañ mut. 14 “U kenek bañ ndéñg. 15 “U nibik bañ. 16 “U telbege bañ mut woñ libôk mbôgi bitembee. 17 “U tamak bañ ndap mut woñ libôk, u tamak bañ nwaa mut woñ libôk, to nkol wé, to ngolibii yé, to nyaga yé, to jakas jé, to kinje mut woñ libôk a gwé.”
w89 15/11 6 § 2, 3
Kii jôm li mambén li nkobla inyu yoñ?
(Mbén i nyônôs itan) I nôgôl bagwal i yé nseñ inyu boñ le ndap lihaa i ba maséé, i nlona ki bisai bi Yéhôva. “Mbén bisu lôñni mbônga” i, i nti bés botñem i i mbuma ñañ. I mbén i, i bi tina ndik bé inyu boñ le “u kôs loñge” ndi yak inyu boñ le “u nom ngandak hana ’isi.” (Éfésô 6:1-3) Nano nu di niñ i “masuk ma ngéda,” i boñge mawanda ba ba nôgôl bagwal bap kiki Djob a mbat, ba gwé botñem i niñ i boga ni boga.—2 Timôtéô 3:1; Yôhanes 11:26.
Ibale di ngwés mut wés libôk, di ga keñgle i boñ mam mabe kiki bo manola, (mbén i nyônôs isamal) malal ma nyega, (mbén i nyônôs isaambok) wip, (mbén i nyônôs juem) mbôgi bitembee. (Mbén i nyônôs bôô) (1 Yôhanes 3:10-12; Lôk Héber 13:4; Éfésô 4:28; Matéô 5:37; Bingéngén 6:16-19) Ndi kii di nla kal inyu manjom ma ntinde bés i boñ mam ma? Mbén (i nyônôs jôm) i i mpôdôl hép, i nhôñlaha bés le mahoñol ma ntinde bés i boñ mam, ma nlama lémél Yéhôva.—Bingéngén 21:2.
Tibil tém inyu léba tik ngok i mbuu
(Manyodi 19:5, 6) Hanano ni, i ba ni le n’a nôgôl yaga kiñ yem, ni tééda ki malômbla mem, ha ni nyen n’a yilna me ntolok tik yom, mbaglaga ni biloñ bipe gwobisôna; inyule hisi hiosôna hi yé ndik hiem. 6 Ndi bé n’a yila me ane i biprisi, yak ni loñ pubhaga.’ Bini gwon bi yé bipôdôl w’a pôdôs bon ba Israel.”
it-2 658 § 5, 6
Prisi
Biprisi yak bikristen. Yéhôva a bi bôn bon ba Israel le ibale ba tééda malômbla mé, ba bé lama yila “ane i biprisi ni loñ pubhaga” inyu yé. (Manyodi 19:6) Ndi biprisi bi bi bé lôl i ndaye Arôn bi bé lama tééda tel yap letee Prisi keñi i lo. (Lôk Héber 8:4, 5) Biprisi bi, bi bé lama nom letee malômbla ma mbén ma mal ni le malômbla ma yondo ma bôdôl gwéélana. (Lôk Héber 7:11-14; 8:6, 7, 13) Bon ba Israel bon ba bé bôt ba bisu i kôhna nsébla i yila biprisi bi Yéhôva ni i yoñ ngaba i Ane Djob. Ndi i mbus ngéda, yak bôt ba biloñ bipe ba bi kôhna nsébla u.—Minson mi baôma 10:34, 35; 15:14; Rôma 10:21.
Ndi minyégla mi bon ba Lôk Yuda bon ba bi neebe Yésu inyu hala nyen litén li bi la bé ti bañga ane i biprisi ni litén lipubi. (Rôma 11:7, 20) Inyu ngi manôgla wap, Nyambe a bi béhe bon ba Israel ngandak tjai i bisu bi ngéda ni njel mpôdôl Hôséa le: “Lakii wemede u bi tjél yi, wee yak me m’a tjél we, le u gwélél ha bañ me nson prisi. Ni lakii u bi hôya maéba ma Nyambe woñ, wee yak me ki m’a hôya bon boñ.” (Hôséa 4:6) Nlélém jam won Yésu a bi kal baéga base i Lôk Yuda: “B’a héya Ane Nyambe i bééni, ba ti ki yo litén li l’a num matam.” (Matéô 21:43) Ndi Yésu Kristô a bé nôgôl mbén ngéda a bé hana ‘isi, jon ngéda mut a bé kon, a bé ep nye yak prisi inyu boñ le a ti bisesema.—Matéô 8:4; Markô 1:44; Lukas 17:14.
(Manyodi 20:4, 5) “U héglak bañ wemede njok ôngba, to maônk ma gwom bi yé nyoo ngii, to bi bi yé hana ’isi, to bi bi yé ikété malép ma yé isi hini hisi. 5 U ôôbak bañ letee ni ’isi bisu gwap, to gwélél gwo, inyule me Yéhôva Nyambe woñ, me yé Nyambe nu sôñ, me ntimbhe bon inyu liboñok libe li bosañ, ikepam balal ni ndandi.
w04 15/3 27 § 1
Matode ma tôbôtôbô ma kaat Manyodi
20:5—Lelaa Yéhôva a nlona “kogse inyu hihôha hi basañ” i ngii bon ni balal? Ngéda mut a mal nañ, ba nkéés nye kingéda libak jé ni bihiumul gwé. Ndi ngéda litén li Israel li bi bôdôl gwélél bikwéha bi mop, li bi bana bikuu tjai i mbus tjai. Yak bon ba Israel ba ba bi téñbe i gwélél Yéhôva ba bi boma minlélém mi bikuu inyule kiki litén li bé gwélél bikwéha bi mop, hala a bé hôla bé bagwélél ba Djob i yén siñ mu bibégés ba bé ti Yéhôva.
Lisoñgol li Bibel
31 SÔÑ HIKAÑ–6 SÔÑ DIPOS
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | MANYODI 21–22
“Unda le u ntehe niñ kiki Yéhôva a ntehe yo”
(Manyodi 21:20) “Ni ibale mut a nsinda nkol wé to ngolibii yé ntongo, ndi a wél nye moo, a nlama nôghana.
it-1 553 § 1
Ndôm
Man Lôk Héber nu a bééna nkol a bé a gwé kunde i bép nye ni sôô ibale nkol u u bé ndogop. Ibale nkol u nwo, ba bé lama kogse nwet wé. Ndi ibale nkol u niñ i mbus hilo hiada tole dilo diba, hala a bé unda le nwet nkol a bi yéñ bé i nol wo. Nwet nkol a bééna kunde i kogse nkol u inyule a bi somb wo ni “moni nwé.” Mut a bé bé le a neebe tjé ngim yom i i bééne nye mahee, tiga le a nimis. Ni ki le, ibale nkol u wo i mbus hilo hiada tole dilo diba, ba bé bé le ba kit le ndôm yon i nol nye. Ndi ibale nkol u bé ke ni bisu i niñ i mbus hilo hiada tole dilo diba, ba bé lama bé kogse nwet nkol.—Manyodi 21:20, 21.
(Manyodi 21:22, 23) “Ndi ibale bôlôm ba ba njo sañ, ndi wada wap a kumul muda jém, ni jém li ôbi, ndi jam libe li noñ bé ha, wee b’a kwégés nye bañga likwéghak kingéda jam nwet nwaa a’ tamp nye, ndi a’ saa jo bisu bi babagal hop. 23 Ndi ibale jam libe jo ki jo li noñ ha, ha nyen w’a tjés niñ ni niñ,
Baa ni ndiihe niñ nlélém kiki Nyambe?
16 Niñ i hiki mut binam i yé mahee i mis ma Yéhôva. Yak niñ i man nu a ngi yii libum i gwééne nye mahee. Isi Mbén Môsi, ibale mut a bé kumul muda jém, ndi muda tole man wé a wo, Yéhôva a bé tehe nwet a nkumul nye kiki mut manola. To ibale mut a bé kôôba bé kumul muda, a bé lama saa niñ inyu niñ. (Añ Manyodi 21:22, 23.) I mis ma Nyambe, yak man nu a yii libum a yé mut. Jon di nla badba le: “Kii Yéhôva a nôgda inyu lisôh mém? Baa u nhégda yom a nla nôgda hiki nwii, ngéda a ntehe didun di mém bôda ba nkôôba pémés?
(Manyodi 21:28, 29) “Ibale nlôm nyaga a ñôm munlôm bitoñ, to muda ya, ndi a wo, wee nlôm nyaga a’ uma yaga ngok letee a wo, ndi minsôn nwé nw’a jéba bé; ndi nwet nlôm nyaga a’ bana bé nsohi. 29 Ndi i ba ni le nlôm nyaga nu a bé ôma bitoñ yôha, bôt ba yihak ki nwet nlôm nyaga hala, ndi to la ya a kéñ bé nye, ni nye a nol munlôm, to muda, wee nlôm nyaga nu a’ uma ngok letee a wo, yak nwet wé ki a’ nôla ndigi.
w10 15/4 29 § 4
Yéhôva a nsômbôl le di ba “mbôô”
Mbén i Môsi, i bi yoñ bitelbene le ba kogse binuga bi bé babal bôt. Ibale nyet i ôm mut bitoñ, ndi mut nu a wo, nwet nuga a bé lama nol yo inyu sôñ biniñ bi bôt bape. Mu kiki a bé bé le a je i nuga i to nuñul yo, hala a ñéba le a bé nimis ngandak kiyaga. Hégda le ibale nyet i mbabal mut, ndi nwet nuga a ntibil bé tééda nuga yé. Kii i bé le i tagbe? Ibale nlélém nyet i nol ki mut, ba bé lama nol nwet nuga ni nuga yomede. I mbén i i bé tinde nu ni nu a bé yoñ bé ndun ni bémba yé i tibil ôt pék.—Manyodi 21:28, 29.
Tibil tém inyu léba tik ngok i mbuu
(Manyodi 21:5, 6) Ndi i ba ni le nkol u ntibil pot le: ‘Me ngwés nwet wem, ni nwaa wem, ni bon bem; me mpam bé me le me telep kunde,’ 6 Ha ni nyen nwet wé a’ tiigaha nye bebee ni bakéés, a tiigaha ki nye bebee ni likôga, to i tembee i nwemel; ni nwet wé a’ tôp ôô wé ni mbik; ndi a’ gwélél nye mba ni mba.
w10 15/1 4 § 4, 5
Inyuki u nlama ti wemede nkikip yak Yéhôva?
4 I ti wemede nkikip yak Yéhôva i ta bé jam li minjôha. Hala a ta ndik bé makidik i boñ ngim jam. Umbe nseñ di nkôhna i ti bésbomede nkikip yak Yéhôva? Inyu tibil nok i jam li, di pôdôl makidik bôt ba binam ba nyoñ. Kiki hihéga, inyu bana liwanda, u nlama ba bebee i boñ i mam ma nlémél liwanda joñ. Hala a ntinde we i yoñ makidik i tôñ liwanda joñ. Ñañ u mawanda u di nléba ikété Bibel u yé ñañ u David bo Yônatan. Boba ba bi boñ malômbla i yén mawanda. (Añ 1 Samuel 17:57; 18:1, 3.) Bôt ba binam ba mbéna bé téñbe ipam likala li, ndi liwanda ipôla bôt iba li nla nom i ngéda hiki wada a yé bebee i tôñ nuu numpe.—Bingéngén 17:17; 18:24.
5 I mbén Djob a bi ti Lôk Israel i bé pôdôl jam lipe i het i yoñ makidik i bé lona bisai. Ibale nkol u bééna ngôñ i ke ni bisu i sélél nwet wé inyule nwet wé a bé loñge mut, a bé le a yoñ makidik i yén i nyeni niñ yé yosôna. Mbén i bé kal le: “Ndi i ba ni le nkol u ntibil pot le: ‘Me ngwés nwet wem, ni nwaa wem, ni bon bem; me mpam bé me le me telep kunde,’ ha ni nyen nwet wé a’ tiigaha nye bebee ni bakéés, a tiigaha ki nye bebee ni likôga, to i tembee i nwemel; ni nwet wé a’ tôp ôô wé ni mbik; ndi a’ gwélél nye mba ni mba.”—Manyodi 21:5, 6.
(Manyodi 21:14) Ndi ibale mut a nemb mut wé libôk, le a nol nye ni mandon, wee w’a nyodol yaga nye i juu jem li bisesema le a wo.
it-1 545 § 4
Toñ
Bibuk di nléba i kaat Manyodi 21:14 bi nla sômbôl kal le ba bé lama nol yak prisi i i bi kôp matjél, yak i nwet a bé a kabda bitoñ bi juu li bisesema a bé lama nôla.—Hégha ni 1 Bikiñe 2:28-34.
Lisoñgol li Bibel