Nyiña inyu Kaat i likoda li niñ yés ni nson wés
4-10 NJÉBA
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 2 SAMUEL 18-19
“Barzilai—Ndémbél i ñem nsôhga”
w07 15/7 14 § 5
Barzilai—Mut nu a bé yi minwaa nwé
Ibabé pééna, David a bi lôôha kon maséé ni mahôla ma Barzilai. I nene le kiñe David a bé yéñ ndigi bé saa i loñge Barzilai a bi bôñôl nye. Ndi, Barzilai a bééna bé ngôñ ni i gwom bi inyule nyemede a bé ngwañ. Tolakii a bé mañ mut, David a bé gwés le a ba mu nsoñgi u bôt ba bé lama ba i yale yé inyule a bééna bilem bilam. Hala a bé lama lona nye ngandak bisai inyule a bé lama sal i yale i kiñe dilo tjé tjodisôna, a bak ki liwanda jé.
w07 15/7 14 § 7
Barzilai—Mut nu a bé yi minwaa nwé
Bebek, njom yada i i bi tinde Barzilai i nyoñ i makidik ma, i bé le a bé ñunuk ni le i libak li, li bé tééne nye minwaa. Bebek, a bi nôgda le nyemb i yé nye bebee. (Tjémbi 90:10) A bi boñ kii yosôna a bé la inyu hôla David, ndi a bé yi le i nwii nwé, a nla bé boñ ngim mam. Barzilai a bi nwas bé le ngôñ i éba le a yé bañga mut i nkéñ nye i yi le a gwé minwaa. Maselna ni Absalôm nu a bé ngôk, Barzilai a bi éba le a yé mut pék inyule a bé yi minwaa nwé.—Bingéngén 11:2.
w07 15/7 15 § 1-2
Barzilai—Mut nu a bé yi minwaa nwé
Ñañ u Barzilai u niiga bés le di nlama tibil wan mam ilole di nyoñ makidik. Jam jada di nigil mu ñañ u li yé le, di nlama bé tjél nsima i kéñbaha nson wés tole i hol inyu gwel minson mimpe ikété ntôñ ndik inyule di gwé ngôñ i bana niñ mbomboo tole di nhoñol le di nla bé pam i gwel i minson mi. Ibale di mbat nye pék ni ngui, Djob a nla hôla bés i boñ mam di hoñlak le di nla bé boñ.—Filipi 4:13; Yakôbô 4:17; 1 Pétrô 4:11.
Jam lipe di nigil mu ñañ u li yé le, di nlama yi minwaa nwés. Kiki hihéga, kristen yada i nla bana ngandak minson le i ngwel ikété ntôñ. A nla tehe le ibale a neebe minson mimpe ba nyéñ bééga nye ikété ntôñ, a nla kahal yôi mam mape ma ma nseñ inyu bikristen, kiki bo i yoñ ndun ni lihaa jé. Ha nya ngéda i, ibale kristen i ntjél minson mi mondo, baa hala a ñéba nga le i gwé pék i yik minwaa nwé?—Filipi 4:5; 1 Timôtéô 5:8.
Tik ngok i mbuu
“Kee ngwéé ipam lisuk”
19 Ibale u mboma i nya ndutu ini, u tehge ki le mut nye ki nye a nok bé we, ndémbél i Méfibôset i nla niiga we ngandak mam. (2 Samuel 4:4) A bé bôk mut, ni ki le Kiñe David a bi ôm nye nsohi yañga. Méfibôset a bi boñ bé jam jo ki jo inyu boñ le a kwo bôk. Ndi a bi héléé bé i njelel, a bé kon maséé inyu mam malam a bé kôs i niñ yé. A bé maséé inyu loñgeñem David a bi bôk a unda nye. (2 Samuel 9:6-10) Jon ngéda David a bi ôm nye nsohi, Méfibôset a bi bok bé mahoñol mu. A nwas bé le hihôha hi David hi boñ le a nimis maséé mé. A bi unbene bé ki to Yéhôva inyu i jam David a bi boñ nye. Méfibôset a bé yéñ ndigi manjel i nit Kiñe i Yéhôva a bi téé. (2 Samuel 16:1-4; 19:24-30) Yéhôva a bi boñ le ba tila ñañ u Méfibôset inyu boñ le di ôt biniigana mu.—Rôma 15:4.
11-17 NJÉBA
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 2 SAMUEL 20-21
“Yéhôva a yé Nyambe nu telepsép”
it-1 1047 § 3
Gibéôn
Nwii ndi nwii, bon ba Gibéôn ba bi ke ni bisu i niñ, ba bak ngim litén to hala kiki Kiñe Saulô a bi yéñ manjel momasô inyu tjé bo. Ndi, bon ba Gibéôn ba bi bem le Yéhôva nyen a yelel i ngitelepsép i. Hala yaga nyen Yéhôva a bi boñ mu kiki a bi lona njal i i bi nom nwii maa isi énél i Kiñe David. I mbus le David a bi bat Yéhôva inyuki i ndutu i nkwo, Yéhôva a bi timbhe nye le inyule ba bé lama saa pil matjél. Ha nyen David a bi ke a bat bon ba Gibéôn kii a bé le a boñ inyu boñ le ba saa i pil matjél u. Bon ba Gibéôn ba timbhe nye le “to gôl to silba,” bi bé bé le bi saa i pil u, inyule inoñnaga ni Mbén, ba bé lama bé neebe binoñ inyu kobol mut manola. (Ñañga bôt 35:30, 31) Bomede ba bé yi le ba bé lama bé nol mut, handugi le ba ti bo kunde i boñ hala. I ngéda David a bi kônde bat bo mambadga, ha nyen ba bi bat nye le a ti bo “bon bôlôm” basaambok ba Saulô inyu boñ le ba nôla. Libak le pil matjél u bé ngii Saulô ni ndap yé, li ñéba le Saulô nyen a bi ti kunde le bon ba Gibéôn ba nôla, ndi yak “bon” bé ba bi lama yoñ ngaba mu. (2 Samuel 21:1-9) Ñañ u ngwés bé kal le bon ba bi wél inyu bibéba bi bosañ. (Ndiimba Mbén 24:16) Ndi u nyéñ ndigi hôñlaha bés i yom mbén i bé bat, hala wee ‘niñ inyu niñ.’—Ndiimba Mbén 19:21.
Tik ngok i mbuu
w13 15/1 31 § 14
Mimañ—‘Baso bagwelnson inyu maséé més’
14 Bagwélél ba Yéhôva ba ngwel nson wap ni nkoñ ’isi wonsôna to hala kiki Satan ni ba ba nit nye ba nkolba bo. Ngandak ikété yés i mboma mandutu makeñi, ndi ni mahôla ma Yéhôva, di njôs i mandutu ma ma yé kiki ba “Gôliat”, di nyémbél ki mo. Ndi ngim mangéda, i mandutu ma béba nkoñ ’isi ini di jôs hiki kel, ma nla wéés bés ma tômbôs ki bés. Ha ngéda i, di yé di ba nwaa kayéle i mandutu di bak le di jôs ibabé ndutu yo ki yo ma nla tét bés. Kiki ngandak ikété yés i ma yimbe hala, i ngéda mimañ mi nti bés mahôla i ngeñ di gwééne ngôñ, hala a yé a boñ le di témbna maséé més a lédés ki bés. Sita yada i i gwé iloo 60 ma nwii i bak nsañal, i nkal le: “Len a yé ndék nwii, me bé nok bé loñge, likalô li bé wéés me. Kiki mañ wada u nyimbe hala, u lo i yuuga me. Di bi bana loñge nkwel, a éñél ki me loñge nlôñ kaat Bibel u u bi ti me makénd. A bi ti ki me maéba, i ngéda me bi bii mo i bibôñôl, ma bi hôla me ngandak.” I sita i, i nkônde le: “Kinje loñge jam i yi le mañ u, u bi yimbe le me nimis makénd, u lôl ki me mahôla i loñge ngéda!” Kinje hogbe i yi le mimañ mi ntôñ bés, nlélém kiki Abisai a ba ipañ David i biuni gwé, a bak bebee i ‘lôl nye mahôla.’
18-24 NJÉBA
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 2 SAMUEL 22
“Bôdôl Yéhôva ñem le a ga hôla we”
cl 19 § 11
Baa di nla toi “kôôge bebee ni Nyambe”?
11 Jam jada li yé i añ ikété Bibel le Nyambe a gwé “lipémba li li nhélhana.” (Yésaya 40:26) Lipe li bak i tehe ikété mahoñol més lelaa a bi gwélél ngui yé inyu sôñ bon ba Israel i Tuye Nkôibaga ni i ñoñ 40 ma nwii. Mu mahoñol més, di noode le hégda mangudga makeñi ma mbagla ngélé iba ni bebee le didun di bôt diaa di kenek i hisi hinumnga, ba ban-ga malép i pes yap walôm ni i waé kiki mabap. (Manyodi 14:21; 15:8) Nano, di tehe bihélha bi mam Nyambe a mboñ inyu sôñ litén i ñoñ. Malép ma mpam liaa. Bijek bi nene isi, bi pôbôk kiki mbôô i kôriañda. (Manyodi 16:31; Ñañga bôt 20:11) Ñañ unu u niiga ndik bé bés le Yéhôva a gwé ngui, ndi u niiga ki bés le a ngwélél ngui yé inyu sôñ bagwélél bé. Baa hala a nhôgbaha bé i yi le Nyambe nu ngui yosôna a ñemble masoohe més, nu “a yé bés lisolbene ni ngui, ni mahôla ma nlôôha bebee ngéda bikuu”?—Tjémbi 46:2.
“U ntéñbe ni nu a ntéñbe ni we”
Di ntibil le wan bibañga bi David. I buk i hop Lôk Héber ini le “i téñbe ni mut” i nla ki kobla le “i éba mut loñgeñem.” Gwéha yon i ntinde mut i téñbe. Gwéha yon i ntinde Yéhôva i téñbe ni ba ba ntéñbe ni nye.
Jam lipe di nyimbe di yé le, mut a nla bé kal le a ntéñbe ni nyo. Ndi, hala a nlama nene mu maboñok mé. David nyemede a bi tehe le Yéhôva a ntéñbe i gwés. I ngéda a bé boma mandutu mu niñ yé, David nyemede a bi tehe lelaa Yéhôva a bi tjôô bé nye, ndi a bi sôñ nye a nit ki nye. Jon a bi ti Yéhôva mayéga inyule nyetama nyen a bi sôñ nye “i moo ma babala bé bobasôna.”—2 Samuel 22:1.
Kii bibañga bi David bi niiga bés? Bi niiga bés le Yéhôva a nhéñha bé. (Yakôbô 1:17) Yéhôva a nhéñha bé matiñ mé, a nyônôs ki mimbônga nwé hiki ngéda. I hiémbi hié a tila, David a kal le: “Yéhôva . . . a ga tjôô bé ba ba tiñi ni nye.”—Tjémbi 37:28, MN.
Tik ngok i mbuu
w12 15/11 17 § 7
Di bana mahoñol ma boñge batitigi
7 Suhulnyuu i Yéhôva i bi lôôha tihba David kayéle a tubul Yéhôva hiémbi, a kal le: “U bi ti ki me ben i tohi yoñ, loñge yoñ ñem i nyilha me mut nkeñi.” (2 Samuel 22:36) David nyemede a bi kal le ibale a bi pam i yila bañga mut i loñ Israel i yé ndigi inyule Yéhôva a bi suhus nyemede inyu béñge nye. (Tjémbi 113:5-7) Baa hala a ta bé nlélém inyu yés? Baa di gwé to lem yada, to ngap, tole ngim nson le ‘di bi kôhna bé’ yo ni Yéhôva? (1 Korintô 4:7) I mut a gwé maboñok ma nuntitigi nyen a yé “nunkeñi” inyule a yé tik i mis ma Yéhôva. (Lukas 9:48) Di béñge inyuki di nkal hala.
25-31 NJÉBA
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 2 SAMUEL 23-24
“Baa likébla u nti Djob li nhee we ngim yom?”
it-1 153
Arauna
I ngéda David a bi yéñ ôñôl Yéhôva juu li bisesema, i nene le Arauna a bi yéñ ti nye gwom gwobisôna yañga, hala wee hisi, binuga ni tjéé. Ndi, David a bi tjél, a kal le a ga somb gwo ni moni. Ñañ di nléba i 2 Samuel 24:24 u ñéba le David a bi somb homa litidil ni binuga, 50 ma sékel i silba (bebee le 64 000 Frs CFA). Ndi, i kaat 1 Miñañ 21:25, Bibel i nkal le David a bi somb homa nu 600 sékel i gôl (bebee le 44 000 000 Frs CFA). Ntila kaat i Samuel i nyônôs iba a mpôdôl ndigi moni ba bi pémés inyu somb hisi i het ba bé lama oñ juu li bisesema ni mam mape ma bé béñge i sesema i. Ndi ki le, ntila kaat Miñañ mi bisu, u héya i mam di ntip pôdôl, a nkônde ki bisélél David a bi somb inyu maoñ ma témpel ma ma bé lama bôña ha homa nu. (1 Miñañ 22:1-6; 2 Miñañ 3:1) Kiki témpel i bé lama ba keñi ngandak, i nene le 600 sékel i gôl i bé inyu somb i hisi hi hiosôna, u héya i homa David a bi bôk a somb inyu oñ juu li bisesema.
w12 15/1 18 § 8
I yom ‘Hikuu hi maliga’ hi niiga bés
8 I ngéda ñem u bé tinde man Israel wada i ti Yéhôva sesema inyu ti nye mayéga tole sesema i i ntul i hié inyu lémél nye, a bééna bé ndutu yo ki yo i yéñ nuga i i bé mbôô i bak ki loñge. A bé a ba maséé i ti Yéhôva i yom i nlôôha ba ilam. I len ini, tolakii bagwélél ba Djob ba nti bé minlélém mi bisesema Mbén Môsi i bé bat, ndi to hala yak bo ba nti bisesema. Ba ngwélél ngéda yap, ngui yap ni bigwel gwap mi moo inyu gwélél Yéhôva. Ikété bisesema bi nlémél Djob, ñôma Paul a nsima “bibép bi bi mpahal” botñem i bikristen, ni makénd ‘i boñ loñge ni i kap i mam di gwé ni bôt bape.’ (Lôk Héber 13:15, 16) I mahoñol ma ntinde bagwélél ba Yéhôva i ti nye bisesema bini ma nyelel kii i yé bo i ñem, hala wee ngôñ i ti nye mayéga inyu mam momasôna a mbôñôl bo. Jon di nla ni boñ maada ipôla i bet ba ngwel minson mi mbuu ni ñem wap wonsôna ni i bet ñem wap u bé tinde bo i ti bisesema i ngéda kôba.
Tik ngok i mbuu
w05 15/5 19 § 6
Balôm ba matode ma kaat i Samuel i nyônôs iba
23:15-17. David a bé diihe mbén i Djob i i bé béñge niñ ni matjél i nya yada i yé le lisañ jada, a bi tjél yom yo ki yo i bé pôôna le a mbôk i mbén i. Yak bés, di nlama bana minlélém mi mahoñol inyu mambén ma Djob momasôna.
1-7 HIKAÑ
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 1 BIKIÑE 1-2
“Baa u ñôt biniigana mu dihôha tjoñ?”
it-2 870 § 3
Salômô
I ngéda ba bi nok nsik u bé lôl bebee ni Gihôn, ni litén li londok le: “A Kiñe Salômô niñ ntandaa ngéda,” Adôniya ni ba ba bé nit nye, ba bi kon woñi ba nkahal ke ngwéé. I bibôdle bi énél yé, kiki Salômô a bi tjél nol baoo bé, hala a bé éba le énél yé i ga ba énél i nsañ. Ndi ibale Adôniya nyen a ba kiñe, ki a bi lama nol Salômô. Jon Adôniya a bi ke a solop i lap, ndi Salômô a bi ep bôt le ba nlona nye. Salômô a kal nye le ntel ngéda wonsôna a ga boñ bé jam libe jo ki jo, a ga nôla bé. I mbus a huuha nye i mbai yé.—1 Bikiñe 1:41-53.
it-1 48
Adôniya
I mbus nyemb i David, Adôniya a bi ke a tehe Batséba, a kal nye le a soohene nye Kiñe Salômô le a ti nye Abisag le yila nwaa wé. Abisag a bé mañge muda nu a bé nwaa isañ David ni nu a bi tééda nye i biuni gwé, a bak konji. Adôniya a kônde le “men me lam-ga ba kiñe, yak bôt ba Israel bobasôna ba bemek le men me ba kiñe,” to hala kiki a bé yi le Djob nyen a bi ti manyañ énél, ndi ikété ñem wé a bi neebe bé hala. (1 Bikiñe 2:13-21, MN.) I ngéda Adôniya a bi bat Batséba i jam li, a bé a gwé ngôñ le ba ti nye ngim yom inyule nye bé nyen ba bi téé kiñe. Ndi i maliga, i jam a bi bat li bi yelel bañga yé mahoñol, le a bé a ngi gwé ngôñ i yila kiñe. Bôt ba Likôl ba bééna lem le, i ngéda kiñe yada i nwo, i nwet a bé lama yoñ tel i mbus yé, a bé lama yoñ baa bé ni manyaa mé. (Hégha ni 2 Samuel 3:7; 16:21.) Hala yaga nyen Salômô nyemede a bi nok i jam li i ngéda nyañ Batséba a bi kal nye i yom Adôniya bi bat. Kunda yada, a bi bat le ba nol Adôniya. I jam li jon Bénaya a bi boñ ibabé i let ngéda.—1 Bikiñe 2:22-25.
Tik ngok i mbuu
w05 1/7 30 § 1
Balôm ba matode ma kaat i Bikiñe bi bisu
2:37, 41-46. Kinje bijôñ i hoñol le mut a nla bôk mambén ma Djob ndi a kôhna bé kogse! I bet ba ntjél kil i ‘njel i yé hipogdo i i nkena i niñ’ ba ga kôhna bikuu.—Matéô 7:14.
8-14 HIKAÑ
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 1 BIKIÑE 3-4
“Nseñ u pék”
w11 15/12 8 § 4-6
Salômô: Ndémbél ilam ni ibe
4 I ngéda Salômô a bi bôdôl énél, Djob a bi pémél nye i eem, a bat nye le kii a nsômbôl le a ti nye. Kiki a bé mañge, a yik le a gwé minwaa, Salômô a bi bat Djob pék. (Añ 1 Bikiñe 3:5-9.) Kiki a bi bat bé lingwañ to lipém, hala a bi lémél Djob kayéle a ti nye “pék ni liyi wan mam”, a kônde ki nye lingwañ. (1 Bikiñe 3:10-14) Yak Yésu a pôdôl pék i tôbôtôbô i Salômô i ngéda a kal le, kiñemuda i Séba i bi lôl haa inyu yi too i yom i ba bi kal nye inyu pék i Salômô i bé toi maliga.—1 Bikiñe 10:1, 4-9.
5 I len ini, di mbem bé le Yéhôva a ti bés pék i nya i yé tôbôtôbô. Tolakii Salômô a bi kal le “Yéhôva nyen a nti pék,” ndi di nlama boñ biliya inyu kôhna yo. A bi tila le: “Sédne pék ôô, u néhi ki ñem woñ inyu yi bagal mam.” Bibuk bini le “nsoohe,” “nyéñ,” ni “tibil yéñ” bi ñéba le di nlama boñ biliya inyu bana pék. (Bingéngén 2:1-6, MN.) I maliga, di nla bana pék.
6 Badba le, ‘Baa me ndiihe pék i i nlôl ni Yéhôva kiki Salômô?’ I len ini, kiki niñ i nlet ngandak, hala a mboñ le ngandak i ntégbaha libim li ngéda yap i bôlô tole i nyiña moni. Bape ki, ba mpohol i mboñ bisuklu bikeñi. Kii we ni lihaa joñ ni nhoñol? Baa makidik manan ma ñéba le pék i Yéhôva yon i yééne bé nseñ? Baa me yé bebee i tjôô mam ma nlémél me inyu yéñ pék i Yéhôva? Ibabé pééna, ibale di nyéñ pék i Yéhôva, di bii ki yo i bibôñôl, di ga bana bisai bi boga. I jam li jon Salômô a bi yigye i ngéda a kal le: “Ha nyen w’a nok kii i yé telepsép, mbagi sép ni bikééhene bilam,u nok ki kii i yé njel ilam.”—Bingéngén 2:9, MN.
Tik ngok i mbuu
w98 1/2 11 § 15
Yéhôva a yé Nyambe nu Malômbla
15 I mbus le a bi yilha mbôda i Abraham litén jé, a ti bo Mbén, Yéhôva a bi sayap bo kiki a bi bôn Abraham. I nwii 1473 B.N.Y., Yôsua nu a bi éga li litén li Israel i mbus nyemb i Môsi, nyen a bi jôbna bo i Kanaan. I ngéda hiki litén li bi kôhna yé ngababum, hala a bi yônôs mbônga Yéhôva a bôn Abraham le mbôda yé i ga kôdôl hisi hi. Ntel ngéda wonsôna bon ba Israel ba bé ba tiñi nye, Yéhôva a bi bôn bo le ba ga yémbél baoo bap. Hala a bi tibil yaga nene isi énél i Kiñe David. Biyônôl bi nyônôs iaa bi malômbla Yéhôva a boñ ni Abraham, bi bi bôña isi énél i Kiñe Salômô, man David wada. Jon, Bibel i nkal le: “Yuda ni Israel ba ba ngandak kikii lisege mbaa tuye, ba jek, ba nyok, ba hagak ki.”—1 Bikiñe 4:20.
15-21 HIKAÑ
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 1 BIKIÑE 5-6
“Ba bi oñ ni moo map ni ñem wap”
w11 1/2 15
Baa u yik laa?
Bie bi sidar bi Libañ bi bé yiba kiki bie bi nom ngandak bi numbuk loñge njiñ, to masek ma bé nla bé je gwo. Jon di nla kal le, Salômô a bi gwélél biloñge bi bisélél inyu maoñ ma témpel. I len ini, mu mapan ma Libañ, i bie bi, bi yii ndik ndék.
it-1 410-411
E i sidar
Inyu tibil gwélél bie bi sidar, i bé béda dikôô di bôt ba makeñge inyu kit gwo ni sôhna gwo ibôdôl i Tir tole i Sidôn, bitison bi bi bé mbaa tuye, i bok gwo letee ba bolna gwo i Yôpé. Ba bé ba begee gwo ba jôbna gwo letee ni i Yérusalem. Malômbla Salômô a boñ ni kiñe Hiram ma bi hôla le i bôlô i, i séla loñge. (1Bikiñe 5:6-18; 2 Miñañ 2:3-10) Salômô a bi lôôha gwélél i bie bi, kayéle isi énél yé Bibel i nkal le ‘bie bi sidar bi ba ngandak kikii bie bi sikômôr’.—1 Bikiñe 10:27; Hégha ni Yésaya 9:9, 10.
it-2 1047 § 7
Témpel
Inyu boñ le bôlô i, i séla loñge, Salômô a bi kot 30 000 ma bôlôm i loñ Israel. Hiki sôñ, a bé om 10 000 di bôlôm i Libañ, i bôt ba ba bé ba boñ sôñ yada i Libañ, ba boñok sôñ iba i mambai map. (1 Bikiñe 5:13, 14) Salômô a bi gwélél 70 000 ma ‘bakén ba bôt’ inyu begee mambegee ma ñét ni 80 000 inyu kôñg ngok. (1 Bikiñe 5:15; 9:20, 21; 2 Miñañ 2:2) I nene le Salômô a bi téé ki 3 300 bôt inyu ba babéñge bôlô ni 550 bôt ba ba bé ngii yap. (1 Bikiñe 5:16; 9:22, 23) I nene ki le mu nsoñgi i bôt bana, 250 i bé bon ba Israel ndi ki le 3600 i bé ‘bakén ba bôt’.—2 Miñañ 2:17, 18.
Tik ngok i mbuu
g 5/12 17, minkéñék mi ma tila mi lipep 17
Bibel—Kaat i i gwé mbañ i nyon hiki ngéda, pes 1
MBAÑ I BIBEL I NYON I NTÉAK NGÉDA
Hihéga hiada hi hi ñéba le mbañ i Bibel i nyon i ntéak ngéda hi mpémél i kaat 1 Bikiñe 6:1, i het Bibel i mpôdôl ngéda imbe Kiñe Salômô a bi bôdôl maoñ ma témpel i Yérusalem. Nlôñ u, u nkal le: “I léña le, nwii u nyônôs mbôgôl ina ni môm juem [479 nwii] mbus manyodi ma bon ba Israel i loñ Egiptô, nwii u nyônôs mina u ane Salômô ngii Israel, i sôñ Ziv, yon i yé sôñ i nyônôs iba, nyen a bôdôl oñ ndap Yéhôva.”
Bibel i ñunda le nwii u ane i Salômô u nyônôs ina u bi bôdôl i nwii 1034 B.N.Y. Ibale di nsoñgol 479 nwii ibôdôl i nwii 1034 B.N.Y, di témbék ni mbus, di mpam i nwii 1513 B.N.Y., hala wee nwii u manyodi ma bon ba Israel i Egiptô.
22-28 HIKAÑ
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 1 BIKIÑE 7
“Biniigana di ñôt mu mél ima ma bé i Témpel”
w13 1/12 13 § 3
‘W’a téé mamuna mu dikôa’
Kiñe Salômô a bi gwélél ngandak mamuna inyu bañ bisélél ba bé lama gwélél inyu maoñ ma témpel i Yérusalem. Isañ wé David a bi kôôba i mamuna i, a bi la bana yo mu kii a bi jôs Lôk Siria gwét. (1 Miñañ 18:6-8) Ba bi ôô “soso bômbôô pan, yon ba bé sébél le Tuye” i het biprisi bi bé nogop. I soso bômbôô pan nu a bé le a yoñ 66 000 ma lita ma malép, a yédék bebee le 30 000 ma kilô. (1 Bikiñe 7:23-26, 44-46) Yak mél makeñi ima ma mamuna ma bé i lijubul li témpel. I mél ma, ma bééna ntel 8 m, ma bak ma nkéhi i ngii dikôtô di bééna ntel 2,2 m. I mél ma, ma bé hôlô i ñemkété yap. Mbibi yap i bé 7,5 cm. Bikeñi bi hiki jél bi bé 1,7 m. (1 Bikiñe 7:15, 16; 2 Miñañ 4:17) Di ntehe le ba bi gwélél ngandak mamuna inyu bañ bisélél bini.
it-1 355
Bôas, II
Ipôla mél makeñi ima ma mamuna ma bé i lijubul li témpel i Salômô, ba bi o jél li li bé i ñombok jôl le Bôas, jôl li li nkobla le “Ni ngui.” Li li bé i nwelmbok ba bi o jo jôl le Yakin, jôl li li nkobla le “A [hala wee Yéhôva] ôm siñ.” Jon, ibale di nkot i ngobol i yo iba, di nla añ le ‘A [hala wee Yéhôva] ôm [témpel] siñ.’—1Bikiñe 7:15-21; béñge CHAPITEAU.
Tik ngok i mbuu
it-1 257-258
Mapubi ma nyuu
Ba bobasôna ba ngwélél Yéhôva, Djob lipubi, ba nlama ba mapubi i pes minsôn. I jam li li ntibil yaga nene mu bibôlô bi bé séla i lap, yak i témpel i mbus ngéda. I kel Aarôn ni bon bé ba bé lama bôdôl nson wap u prisi, nye ni bon bé ba bé lama nogop ilole ba nhaba mambot map ma prisi. (Manyodi 29:4-9; 40:12-15; Lôk Lévi 8:6, 7) Biprisi bi bé gwélél malép ma bé i bômbôô pan i mamuna i lap, i mbus ngéda, i soso bômbôô pan i mamuna i témpel inyu jôwa moo map ni makôô map. (Manyodi 30:18-21; 40:30-32; 2 Miñañ 4:2-6) I kel Bikwak, prisi keñi i bé lama nogop ngélé iba. (Lôk Lévi 16:4, 23, 24) I bet ba bé kena nlôm kembee inyu Azazel, minyégla mi bisesema ni kôyôp nyaga, ba bé lama jôwa mambot map, ba nogop ki ilole ba nhuu i mambai map.—Lôk Lévi 16:26-28; Ñañga bôt 19:2-10.
29 HIKAÑ–4 DIPOS
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 1 BIKIÑE 8
“Ni suhulnyuu, Salômô a nsoohe ni ñem wé wonsôna i mbamba”
w09 15/11 9 § 9-10
Lémés masoohe moñ ni njel yigil i Bibel
9 Inyu boñ le Djob a ñemble masoohe més, ma nlama lôl i ñem. I mayibil ma témpel i Yérusalem i nwii 1026 B.N.Y., i ngéda ba bi jôbna nkuu malômbla i Homa a nlôôha pubhaga, ond i bi yon ni témpel yosô, ha nyen i bisu bi litén jolisôna, Salômô a bi soohe ni ñem wé wonsôna inyu ti Djob bibégés. I masoohe ma, di nléba mo i kaat 1Bikiñe pes 8.
10 I ngéda di wan i masoohe ma Salômô ma loñge loñge, di ntehe le ma bé lôl nye i ñem. Salômô a bi kal le ndik Yéhôva nyetama nyen a nyi miñem mi bôt ba binam. (1 Bikiñe 8:38, 39) Mu masoohe ma, a bi kal le ibale mut a mboñ béba ndi ‘a ntémb yak Nyambe ni ñem wé wonsôna,’ a nla bot ñem le Nyambe a ga nwéhél nye. A bi kônde ki le ibale baoo bap ba ngwel bo ndi ba kena bo i minkôm, ndi nyoo i het ba yéne ba soohe Yéhôva, ba yemhe ki nye ni ñem wap wonsôna, a ga emble masoohe map. (1 Bikiñe 8:48, 58, 61) Jon, i ngéda di nsoohe, i nlôôha ba nseñ le masoohe més ma nlôl bés i ñem.
w99 15/1 17 § 7-8
Di soohe di paak moo i ngii ni maliga
7 I ngéda di nsoohe bésbotama tole i mbamba, litiñ li Bibel di nlama nôgôl li yé le di nlama soohe ni suhulnyuu. (2 Miñañ 7:13, 14) I mayibil ma témpel i Yéhôva i Yérusalem, Kiñe Salômô a bi soohe i mbamba ni suhulnyuu yosôna. Ikété mandap makeñi ni malam bôt ba binam ba bé ba ma oñ ha ngéda i, di nla sima témpel Salômô a bi oñ inyu Yéhôva. Ndi to hala, i mayibil ma témpel, Salômô a bi soohe ni suhulnyuu yosôna. A bi kal mu masoohe mé le: “Ndi we, a Nyambe, baa u ga yééne toi hana ’isi? Nun-ki! Ngo ngii yomede, ñ, to ngingii yaga i nla bé kola we, ndina ni i ndap ini me ñoñ!”—1 Bikiñe 8:27, MN.
8 Kiki Salômô, yak bés di nlama ba suhulnyuu i ngéda di nsoohe inyu bôt bape i mbamba. I ngéda di nsoohe, di gwé bé ngôñ i boñ binjénjé inyu unda le di gwé suhulnyuu, kiñ yés yotama i nla unda le di gwé toi i lem i. I ngéda mut a nsoohe ni suhulnyuu a mboñ bé binjénjé to binene. U héya hala, a ngwés bé ki to le nyen bôt ba tehe, ndi a ngwés le Nyambe nyen a nkôs lipém. (Matéô 6:5) Suhulnyuu i nene ki mu mam di nkal ikété masoohe. Suhulnyuu i mboñ bés le, i ngéda di nsoohe, di nyégsa bé Nyambe le a boñ mam kiki bés di ngwés. Ndi di nsoohe nye le sômbôl yé yon i bôña. Hala nyen ntôp tjémbi wada a kal mu hiémbi a tila. A kal le: “Éé a Yéhôva, soho, tohol bés, di nsoohe we! A Yéhôva, soho, boñ le di yémbél!”—Tjémbi 118:25, MN; Lukas 18:9-14.
Tik ngok i mbuu
it-1 475 § 3
Ngii
Salômô nu a bi oñ témpel i Yérusalem, a bi kal le “Ngo ngii yomede, ñ, to ngingii yaga” i nla bé kola Nyambe. (1 Bikiñe 8:27) Kiki Yéhôva nyen a yé Nhek ngii, a yé i ngii ngii, ni ki le “jôl jé jotama jon li nloo môl mape momasôna huum. Lipém jé li nloo ’isi, li nloo ki ngii.” (Tjémbi 148:13, MN.) Yéhôva a nhek ntel u ngii nlélém kiki mut a nla hek ntel u ngim yom ni libai jé li woo. (Yésaya 40:12) Ndi Salômô a bé gwés bé kal le Nyambe a gwé bé liyééne tole a yé homa nyensôna, yak ikété bihégél gwé gwobisôna. Inyu kwés bés nkaa le hala bé nyen a bé sômbôl kal, Salômô a kal ki le Yéhôva a ñemble masoohe ‘nyoo i ngii, i homa a nyééne,’ hala wee i het bihégél bi mbuu bi nyééne.—1 Bikiñe 8:30, 39.