Pagbantay sa Kalibutan
Ang Nalubong nga mga Bomba Ginhatagan sing Bag-o nga Kahulugan
Kapin sa 135 ka pungsod ang nagpirma na sa Ottawa Convention nga nagadumili sang mga bomba nga gindesinyo batok sa mga opisyal sa militar, kag naiskedyul ang Estados Unidos sa pagpirma sa 2006. “Apang may makatulublag nga huyog sa mga teknolohiya nga gindesinyo sa pagbag-o sang kahulugan sang ginadumilian nga bomba,” siling sang New Scientist. “Ang Japan . . . nagapati nga ang mga bomba nga nalapta sa mga higad sang baybay indi mga bomba batok sa mga opisyal sang militar basta ginakontrol ini gikan sa malayo paagi sa elektroniko nga mga sinyales. . . . Sa baylo nga tawgon ini nga nalubong nga bomba ukon landmine, ginatawag ini nga ‘projectile scattering device.’” Ginagamit karon sang Estados Unidos ang mga bomba batok sa mga opisyal sa militar agod amligan ang antitank nga mga bomba (ginlubong para sa mga tangke de guerra), gani nagahimo sila sing antitank nga mga bomba nga mahimo mag-idog kon may pagtinguha nga panguhaon ang nalubong nga mga bomba. Kon ang pila ka bomba kuhaon ukon gub-on agod maagyan ang latagon, ang nabilin nga antitank nga mga bomba “makamutik nga wala na ang iban nga bomba kag nagaidog ini tubtob maporma liwat ang daan sini nga plastada,” report sang magasin. Ang nagakay-o sa kaugalingon nga mga bomba “may mabaskog nga ginatulod-sang-piston nga daw tiil nga naangot sa sadsaran sini kag magapahabyog sa sini sing kapin sa 10 metros paibabaw.”
Mapuslanon nga Bitamina
Kon nagagamit kita sing kompyuter, ang aton mga mata apektado pirme sang masanag kag madulom nga mga bahin sang kapawa sa screen, siling sang Zdrowie, isa ka magasin sa kapagros sa Poland. Samtang nagabaskog ining mga sinyales nga makita sang mata, nagakonsumo ang aton mga mata sing kapin nga rhodopsin, isa ka elemento nga sensitibo sa kasanag nga bangod sini makakita kita. Kinahanglan ang bitamina A sa pagpatubas sing rhodopsin. Suno sa Zdrowie, lakip sa dagaya nga ginahalinan sang bitamina A ang atay kag ang mantika halin sa atay sang bakalaw. Ang mga tawo nga dapat diutay lang ang ginakaon nga tambok kag kolesterol makakaon sang pagkaon nga may beta-carotene, nga ginahimo sang lawas nga bitamina A sa bulig sang silak sang adlaw. Ang beta-carotene makita sa dalag, duag-kahil, mapula, kag berde nga mga utanon kag mga prutas subong sang apricot, peach, sirgwelas, melon, kag paho.
Mas Malawig nga Kabuhi
Ang kalawigon sang kabuhi nagdugang sing 12.8 ka tuig sa Peru sa sulod sang nagligad nga 25 ka tuig, suno sa report sang Nasyones Unidas sining karon lang tuhoy sa pag-uswag sang tawo. Samtang ang kalawigon sang kabuhi sa ulot sang 1970 kag 1975 amo ang 55.5 ka tuig, nagsaka ini sa 68.3 ka tuig sa ulot sang 1995 kag 2000. Ang pagdugang sa kalawigon sang kabuhi, siling sang pamantalaan nga El Peruano, resulta sang nag-uswag nga pag-atipan sa kapagros, nga nagpanubo sang kadamuon sang nagakapatay nga bag-ong natawo nga mga lapsag halin sa 115 sa kada 1,000 pakadto sa 43 sa kada 1,000, kag sa kabataan nga wala pa lima ka tuig ang edad halin sa 178 sa kada 1,000 pakadto sa 54 sa kada 1,000 sa amo man nga tion. Ginabulubanta nga sa masunod nga lima ka tuig, “23 porsiento sang populasyon ang magakabuhi sing 60 ka tuig,” siling sang El Peruano.
Mga Aksidente May Kaangtanan sa “Cell Phone”
Indi lamang sa mga dalan mahimo magdul-ong sa aksidente ang paggamit sang cellular phone. Ang mga opisyales sa transportasyon nga tren sa Japan nagasiling nga ang nagahulat nga mga pasahero sa higad sang riles nawili katama sa paggamit sing cell phone kag nagakalipat sang ila nahamtangan. Nalakip sa mga aksidente sining karon lang nga ginreport sang Asahi Evening News amo ang tuhoy sa isa ka pamatan-on nga lalaki nga nagatamwa sa kilid sang riles samtang nagatelepono. Sang di-hungod nga nagtango sia sa tawo nga iya ginasugilanon, nasag-id ang iya ulo sang naglabay nga tren. Maayo na lang, wala sia masyado maano kundi ‘napilasan lang sia sa ibabaw sang iya tuo nga mata.’ Apang, sa isa pa ka hitabo, “isa ka estudyante sa hayskul nga nagatelepono ang nagatamwa sa kilid sang riles kag nabungguan sang de-kargo nga tren kag napatay.” Ang mga tinawo sa estasyunan sang tren nagareport nga kon kaisa mahulog sing di-hungod sang mga tawo ang ila cell phone sa riles. Isa ka 26-anyos nga lalaki nga naglumpat agod pudyuton ang iya cell phone ang “gindunot” sang isa ka tren. Ginapangabay sang mga opisyales sang tren ang mga tawo nga “dumdumon nga ang mga higad sang riles makatalagam nga mga duog.”