აპოკალიფსი — უნდა გვაშინებდეს თუ გვაიმედებდეს?
„აპოკალიფსი დღეს არა მარტო ბიბლიური აღწერილობაა, არამედ აბსოლუტური რეალობა“, — აღნიშნა ხავიერ პერეს დე კუელიარმა, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ყოფილმა გენერალურმა მდივანმა.
მსოფლიოს წამყვანი პოლიტიკური მოღვაწის მიერ სიტყვა „აპოკალიფსის“ ასეთნაირად გამოყენება აჩვენებს, თუ როგორ წარმოუდგენია მოსახლეობის უმეტესობას ის და როგორ არის ფილმებში, წიგნების სათაურებში, ჟურნალებსა და გაზეთებში ნაჩვენები. აპოკალიფსი მათ კოსმოსურ კატაკლიზმად ესახებათ. მაგრამ სინამდვილეში რას ნიშნავს სიტყვა „აპოკალიფსი“? და, რაც უფრო მნიშვნელოვანია, რას გვამცნობს აპოკალიფსად, ანუ გამოცხადებად, წოდებული ბიბლიის ერთ-ერთი წიგნი?
სიტყვა „აპოკალიფსი“ ბერძნულიდან მომდინარეობს და ნიშნავს „გამოცხადებას“. რა იყო გამოცხადებული ბიბლიის ამ წიგნში? არის მასში მხოლოდ სრულ განადგურებაზე ლაპაკარი? ჟან დელიუმომ (Institut de France-ს წევრმა) აპოკალიფსის შესახებ მისთვის დასმულ კითხვაზე შემდეგი პასუხი გასცა: „ის არის მანუგეშებელი და დამაიმედებელი წიგნი. ხალხი მასში გადმოცემულ კატასტროფულ ეპიზოდებზე ამახვილებს ყურადღებას, რითაც მისი შინაარსის დრამატიზებას ახდენს“.
ადრინდელი ეკლესია და აპოკალიფსი
რა თვალსაზრისი ჰქონდათ ადრინდელ „ქრისტიანებს“ აპოკალიფსსა და მასში აღწერილი დედამიწაზე იესოს ათასწლიანი მეფობის იმედთან დაკავშირებით? ზემოთ მოხსენიებული ისტორიკოსი ამბობს: „ჩემი აზრით, მთლიანობაში, პირველი საუკუნეების ქრისტიანებმა შეითვისეს მილენარიზმი . . . იმ ძველ ცნობილ ქრისტიანებს შორის, რომლებსაც სწამდათ მილენარიზმი, იყო პაპიასი, იერაპოლისში (მცირე აზია) მომსახურე ეპისკოპოსი . . . პალესტინელი წმინდა იუსტინე, რომელიც რომში დაახლოებით 165 წელს მოწამებრივი სიკვდილით მოკვდა; წმინდა ირინეუსი, ლიონის ეპისკოპოსი, რომელიც 202 წელს გარდაიცვალა; 222 წელს გარდაცვლილი ტერტულიანე . . . და დიდი მწერალი ლაქტანციუსი“.
პაპიასთან დაკავშირებით, რომელიც, როგორც ამბობენ, ახ. წ. 161 თუ 165 წელს პერგამოში წამებით მოკლეს, „კათოლიკურ ენციკლოპედიაში“ ნათქვამია: „იერაპოლელი ეპისკოპოსი პაპიასი, რომელიც წმინდა იოანეს მოწაფე იყო, მილენარიზმის დამცველი იყო. მისი სიტყვების თანახმად, ეს სწავლება მან მოციქულთა თანამედროვეებისგან მიიღო; ხოლო ირინეუსის გადმოცემით, სხვა „პრესვიტერებმაც“, რომლებმაც თვითონ ნახეს და მოუსმინეს მოწაფე იოანეს, მისგან მიიღეს მილენარიზმის, როგორც უფლის მოძღვრების ნაწილის, შესახებ რწმენა. ევსები კესარიელის თანახმად . . . პაპიასი თავის წიგნში ამტკიცებს, რომ დედამიწაზე ქრისტეს დიდებული მმართველობის ათასწლიანი პერიოდი მკვდრეთით აღდგომას მოჰყვება“.
რას გვეუბნება ეს ჩვენ იმ გავლენაზე, რომელიც წიგნ „აპოკალიფსს“ ანუ „გამოცხადებას“ ადრინდელ ქრისტიანებზე ჰქოდნა? იყო ის შიშის ჩამნერგავი თუ პირიქით, იმედის მომცემი? საინტერესოა, რომ ისტორიკოსები ადრინდელ ქრისტიანებს ქილიასტებს უწოდებენ. ეს სიტყვა მომდინარეობს ბერძნული სიტყვებიდან „ქილია“ და „ეტე“, რაც ათას წელს ნიშნავს. დიახ, მრავალი მათგანი ქრისტეს იმ ათასწლიანი მეფობისადმი რწმენის გამოვლენის გამო იყო ცნობილი, რომელიც დედამიწაზე სამოთხის პირობებს დაამყარებდა. ბიბლიაში ერთადერთი ადგილი, სადაც განსაკუთრებით არის მოხსენიებული ათასწლიანი მეფობის იმედის შესახებ, არის „აპოკალიფსი“, ანუ „გამოცხადება“ (20:1—7). აპოკალიფსი არ აშინებდა მათ, პირიქით, ის შესანიშნავ იმედს აძლევდა. თავის წიგნში „ადრინდელი ეკლესია და მსოფლიო“ ოქსფორდის უნივერსიტეტის ეკლესიის ისტორიის კათედრის პროფესორი სისილ კადუ წერს: „მიუხედავად იმისა, რომ საბოლოოდ ქილიასტური შეხედულებები უკუაგდეს, ისინი საკმაოდ დიდი პერიოდის განმავლობაში ფართოდ იყო გავრცელებული ადრინდელი ეკლესიაში და მას მეტად პატივსაცემი პიროვნებები ასწავლიდნენ“.
რატომ უკუაგდეს აპოკალიფსთან დაკავშირებული იმედი
როგორ შეიძლებოდა, რომ ასეთი „ქილიასტური შეხედულებები საბოლოოდ უკუეგდოთ“, მაშინ როცა უდავო ისტორიული ფაქტია, რომ ადრინდელი ქრისტიანებისგან მრავალი, თუ უმეტესობა არა, იმედით მოელოდა დედამიწაზე სამოთხეში ქრისტეს ათასწლიან მეფობას? ზოგი სამართლიანად აკრიტიკებდა ამ შეხედულებებს, რადგან, როგორც სწავლული რობერტ მუნსი ამბობს, „სამწუხაროდ, ბევრმა ქილიასტმა თავის წარმოსახვას ფრთები უზომოდ გააშლევინა და ათასწლიანი პერიოდი ყოველნაირად მატერიალურად და უკიდურესად ხორციელად წარმოგვისახა“. მაგრამ ამ უკიდურესი შეხედულებების შესწორება შესაძლებელი იყო ისეთნაირად, რომ არ უკუგდებულიყო ათასწლიან პერიოდთან დაკავშირებული რეალური იმედი.
მოწინააღმდეგეებმა მილენარიზმის ჩასახშობად მართლაც რომ საოცარი საშუალებები გამოიყენეს. ერთი თეოლოგიური ლექსიკონი რომაელ სასულიერო პირზე, გაიუსზე (მეორე საუკუნის მიწურული და მესამე საუკუნის დასაწყისი) აღნიშნავს, რომ «მილენარიზმის დასამარცხებლად პირდაპირ უარყო „აპოკალიფსისა“ [„გამოცხადების“] და წმ. იოანეს სახარების კანონიკურობა». ცოტა ქვემოთ ლექსიკონში ნათქვამია, რომ დიონისე ალექსანდრიელი, მესამე საუკუნის ეპისკოპოსი, მილენარიზმის წინააღმდეგ გამოცემულ ტრაქტატში „პირდაპირ უარყოფდა წიგნში მოცემული ცნობის უტყუარობას, რათა ქილიასტებს წმინდა იოანეს აპოკალიფსზე არ დაეფუძნებინათ თავიანთი შეხედულებები“ (Dictionnaire de Théologie Catholique). დედამიწაზე ათასწლიანი კურთხევების იმედის მიმართ ასეთი ბოროტებით აღსავსე წინააღმდეგობა იმის მაჩვენებელი იყო, თუ რა დახვეწილი იარაღი მოქმედებდა იმ დროს თეოლოგებს შორის.
მილენიუმთან დაკავშირებით გამოცემულ თავის წიგნში პროფესორი ნორმან კონი წერს: „მესამე საუკუნეში გამოვლინდა იმის პირველი მცდელობა, რომ ეჭვქვეშ დაეყენებინათ მილენარიზმი. ეს მოხდა მაშინ, როდესაც ორიგენემ, ძველი ეკლესიის თეოლოგებს შორის ყველაზე გავლენიანმა პირმა, სამეფოს მმართველობა წარმოადგინა არა როგორც მოვლენა, რომელიც გარკვეულ ადგილას და გარკვეულ დროს მოხდებოდა, არამედ როგორც მხოლოდ მორწმუნეთა სულში არსებული“. ორიგენემ, რომელიც ბიბლიაზე მეტად ბერძნულ ფილოსოფიას ეყრდნობოდა, მესიანური სამეფოს ქვეშევრდომობით დედემიწაზე მომავალი კურთხევების შესახებ შესანიშნავ იმედს არსი გამოაცალა და „მორწმუნეთა სულში“ არსებულ გაუგებარ „მოვლენაში“ გაცვალა. კათოლიკე მწერალი ლეონ გრი წერდა: „გაბატონებული ბერძნული ფილოსოფიის გავლენამ . . . თანდათანობით დასძლია ქილიასტური შეხედულებები“ (The Pursuit of the Millennium).
„ეკლესიამ დაკარგა ცნობა იმედის შესახებ“
ავგუსტინე ეკლესიის უცილობელი მამა იყო. ყველაზე მეტად მან შემოიტანა ბერძნული ფილოსოფია ქრისტიანობაში, რომელშიც იმ დროისთვის ქრისტიანობისგან თითქმის არაფერი იყო შემორჩენილი. თავიდან ის მილენარიზმის მგზნებარე დამცველი იყო, ბოლოს კი უკუაგდო ნებისმიერი აზრი, რომელიც მომავალში დედამიწაზე ქრისტეს ათასწლიან მეფობას ეხებოდა. მან წიგნ „გამოცხადების“ მე-20 თავს ალეგორიული ხასიათი მისცა.
„კათოლიკური ენციკლოპედია“ ამბობს: „ავგუსტინე საბოლოოდ მივიდა იმ აზრამდე, რომ მილენიუმი საერთოდ არ იქნებოდა . . . მისი სიტყვების თანახმად, პირველი აღდგომა, რომელზეც ამ თავშია ლაპარაკი, სულიერად ხელახლა შობაზე, ნათლობაზე, მიუთითებს; შაბათი ანუ ათასი წელი, რომელიც ექვსი ათასი წლის შემდეგ მოდის, მთელ მარადიულ ცხოვრებას ნიშნავს“. „ახალი ბრიტანული ენციკლოპედია“ აღნიშნავს: „ავგუსტინეს მიერ დაფუძნებული მილენარიზმის ალეგორიული მნიშვნელობა ეკლესიის ოფიციალური სწავლების ნაწილი გახდა . . . ლუთერანული, კალვინისტური და ანგლიკანური ტრადიციების მომხრე პროტესტანტი რეფორმატორები . . . მტკიცედ იცავდნენ ავგუსტინეს შეხედულებებს“. ამგვარად, ქრისტიანული სამყაროს ეკლესიების წევრებმა დაკარგეს მილენიუმთან დაკავშირებული იმედი.
გარდა ამისა, შვეიცარიელი თეოლოგის, ფრედერიკ დე რუჟმონის, სიტყვების თანახმად, „ათასწლიანი მეფობისადმი თავდაპირველ რწმენაზე უარის თქმით [ავგუსტინემ] მეტისმეტად დიდი ზიანი მიაყენა ეკლესიას. ამ უდიდესი ავტორიტეტის მქონე პიროვნებამ მოიწონა შეცდომა, რომელმაც [ეკლესიას] დედამიწასთან დაკავშირებული იმედი წაართვა“. გერმანელი თეოლოგი ადოლფ ჰარნაკიც იმ აზრისაა, რომ მილენიუმთან დაკავშირებული მრწამსის უკუგდებით ჩვეულებრივ ხალხს წაართვეს „რელიგია, რომელიც გასაგები იყო“ და „ძველი რწმენა და იმედი“ შეუცვალეს „რწმენით, რომელსაც ვერ იგებდა“. დღეს მრავალ ქვეყანაში ეკლესიების დაცარიელება იმის თვალნათელი დადასტურებაა, რომ ადამიანებს ისეთი რწმენა და იმედი სჭირდებათ, რომლის არსის გაგებაც შეუძლიათ.
ბიბლიის წიგნ „გამოცხადების“ შესახებ დაწერილ თავის წიგნში ბიბლეისტი ჯორჯ ბიზლი-მერი წერდა: „კათოლიკეები და პროტესტანტები, რომლებზეც ერთი მხრივ, ავგუსტინეს დიდი გავლენა, ხოლო მეორე მხრივ, მილენარიზმთან დაკავშირებით სექტების მრწამსი მოქმედებდა, ამ უკანასკნელის უკუსაგდებად გაერთიანდნენ. კითხვაზე, რა ალტერნატიულ იმედს სთავაზობდნენ ხალხს, ერთმა ოფიციალურმა პირმა შემდეგი პასუხი გასცა: „არავითარს. ქრისტეს მოსვლის დროს მსოფლიო მოისპობა და მის ადგილს მარადიული სამოთხე და ჯოჯოხეთი დაიმკვიდრებს, სადაც ისტორია დავიწყებას მიეცემა . . . ეკლესიამ დაკარგა ცნობა იმედის შესახებ“ (Highlights of the Book of Revelation).
აპოკალიფსთან დაკავშირებით შესანიშნავი იმედი ჯერაც ცოცხლობს!
იეჰოვას მოწმეები დარწმუნებული არიან, რომ მილენიუმთან დაკავშირებული შესანიშნავი იმედი შესრულდება. სატელევიზიო ინტერვიუში თემაზე: „2000 წელი — აპოკალიფსისადმი შიში“ ფრანგმა ისტორიკოსმა ჟან დელიუმომ განაცხადა: „იეჰოვას მოწმეები ფეხდაფეხ მიჰყვებიან მილენარიზმს. ამის თქმის საფუძველს გვაძლევს მათი განაცხადი, რომ მალე . . . როგორც ამბობენ, კატაკლიზმების გავლით შევაბიჯებთ ბედნიერების 1000-წლიან პერიოდში“.
სწორედ ეს მოვლენები იხილა მოციქულმა იოანემ და აღწერა წიგნში „აპოკალიფსი“ ანუ „გამოცხადება“. ის წერდა: «ვიხილე ახალი ცა და ახალი მიწა . . . გავიგონე ტახტიდან დიდი ხმა, რომელიც ამბობდა: „აჰა, კარავი ღვთისა კაცთა შორის! და ის დამკვიდრდება მათ შორის, ისინი იქნებიან მისი ერი და თვით ღმერთი იქნება მათთან. მოსწმედს ყველა ცრემლს მათი თვალებიდან და აღარ იქნება სიკვდილი. გლოვა, გოდება და ტკივილიც აღარ იქნება, რადგან წინანდელნი გარდახდნენ» (გამოცხადება 21:1, 3, 4).
იეჰოვას მოწმეები მთელ მსოფლიოში ბიბლიურ-საგანმანათლებლო საქმიანობას ეწევიან, რათა რაც შეიძლება მეტ ადამიანს დაეხმარონ ამ იმედის განვითარებაში. ისინი თქვენც დიდი სიამოვნებით დაგეხმარებოდნენ ამის შესახებ უფრო მეტი ინფორმაციის მიღებაში.
[სურათი 6 გვერდზე]
პაპიასი აცხადებდა, რომ მილენიუმთან დაკავშირებული სწავლება მოციქულთა თანამედროვეებისგან მიიღო.
[სურათი 7 გვერდზე]
ტერტულიანეს სწამდა, რომ ქრისტეს ათასწლიანი მეფობა რეალური იყო.
[საავტორო უფლება]
© Cliché Bibliothèque Nationale de France, Paris
[სურათი 7 გვერდზე]
„ათასწლიანი მეფობისადმი თავდაპირველ რწმენაზე უარის თქმით [ავგუსტინემ] მეტისმეტად დიდი ზიანი მიაყენა ეკლესიას“.
[სურათი 8 გვერდზე]
„აპოკალიფსში“ აღთქმული სამოთხე, რომელიც დედამიწაზე იქნება, ძალზე სასურველი რამ არის.