Manontany ny Tanora Hoe . . .
Nahoana Aho no Tokony Hifankahalala Tsara Amin’i Dadabe sy i Bebe?
“Rehefa tsy nahay nifampiresaka izahay sy i Neny, dia i Bebe no nanampy anay handamina ilay zava-nanahirana.”—Damaris.
“EFA hatramin’ny ela no nanampy betsaka mba hampifandray tsara ny mpianakavy sy hampita lovantsofina ny raibe sy renibe.” Izany no nosoratan’ny Dr. Arthur Kornhaber ao amin’ilay bokiny hoe Herin’ny Raibe sy Renibe! (anglisy). Hoy koa izy: “Tena zava-dehibe ny fanampiany ara-tsaina sy ara-tsosialy ary ara-panahy, satria mpampianatra izy, mpanampy ny ray aman-dreny, mpampita ny tantaram-pianakaviana, mpanolokolo, mpanolo-tsaina, ary mpikarakara fialam-boly mihitsy aza. Nanontany tena aho ny amin’ny antony nahatonga ny fiaraha-monina misy antsika tsy hiraharaha izany asa isan-karazany sady mavesa-danja ataon’ny raibe sy renibe izany.”
Taloha ela be, dia ny raibe sy renibe no fototry ny fiainam-pianakaviana, indrindra fa teo anivon’ny mpanompon’i Jehovah Andriamanitra. Nandidy ny Isiraelita mba hanaja sy hanome voninahitra ny be taona ny Baiboly. (Levitikosy 19:32) Noheverina ho mendrika manokana ny homem-boninahitra ny raibe sy renibe.—1 Timoty 5:4.
Mampalahelo anefa fa niova ny toe-javatra. Matetika no mifanalavitra ny mpianakavy, ary tsy mifandray firy amin’ny dadabe sy bebeny ny tanora maro. Niova koa ny toe-tsaina. Any amin’ny faritra maro, dia tsy hajaina araka ny tokony ho izy intsony ireo be taona, anisan’izany ny havana. (2 Timoty 3:1-3) Nanjary nihalalina be ny hantsana mampisaraka ny ray aman-dreny sy ny tanora. Heverin’ny tanora maro ho tsy maharaka ny dadabe sy bebeny. Tsy mino izy ireo hoe mety hahatakatra ny fanerena sy ny zava-manahirana mahazo ny tanora ankehitriny ireny be taona ireny.
Raha mitovy hevitra amin’izany ianao, dia miomàna hisaintsaina kely indray! Handray soa betsaka mantsy ianao raha mifankahalala amin’ny dadabe sy bebenao, indrindra fa raha manompo an’Andriamanitra izy ireo. Ary tena mety ho maty antoka ianao, raha mbola tsy mifankahalala aminy. Nahoana?
Loharanom-pahendrena sy torohevitra
Hitan’ny tanora maro fa fialofana ho azy mandritra ireo taona misafotofoton’ny fahatanorana ny dadabe sy bebeny. Nanamarika toy izao ny gazetiboky hoe Fito Ambin’ny Folo Taona (anglisy): “Efa niaina am-polony taona maro izy ireo, ka mahafanta-javatra. Matetika izy ireo no manampy anao kokoa noho ireo namana mitovy taona aminao, izay miady mafy amin’ny olana toy ny atrehinao. Sahirana ianao sy ny namanao izao, satria miatrika ireo fiovana voalohany eo amin’ny fiainanareo; efa avy niatrika ny maro tamin’ireny fiovana ireny anefa ny dadabe sy bebenareo. Matetika izy ireo no hendry sady maranitra.” Izany torohevitra izany dia manamafy fotsiny izay nolazain’ny Baiboly toy izao, taonjato maro lasa izay: “Satroboninahitra tsara tarehy ny volo fotsy, ao amin’ny làlan’ny fahamarinana no ahazoana azy.”—Ohabolana 16:31.
Marina fa mety ho samy hafa be amin’ny zavatra iainanao amin’izao fotoana izao ny tamin’ny andron’ny dadabe sy bebenao. Azo antoka anefa fa tsy maintsy efa nahatsapa izao fihetseham-po iadianao izao indrindra izy ireo. Mety mbola tsy hitanao loatra izay fomba hiadiana amin’ireny fihetseham-po ireny, kanefa ny dadabe sy bebenao dia efa nianatra nizaka azy ireny nandritra ny androm-piainany manontolo. (Ohabolana 1:4) “Ao amin’ny fotsy volo ny fahendrena, ary ny fahela-velona no ahazoam-pahalalana”, hoy i Joba, lehilahy marina. (Joba 12:12) Tena marina izany, ka noho izany, dia matetika no tena afaka manampy ny raibe sy renibe, rehefa mila torohevitra voalanjalanja na fampaherezana, na fanohanana, ny tanora iray.
Niara-nipetraka tamin’i Damaris sy ny reniny, tany an-drenivohitra, ohatra, ny bebeny. Izao no tadidin’i Damaris: “Rehefa tsy nahay nifampiresaka izahay sy i Neny, dia i Bebe no nanampy anay handamina an’ilay zava-nanahirana. Natorony ahy foana ny fomba hafa hijerena tarehin-javatra.”
Toy izany koa ny nanjo an’i Alexandria, rehefa nifindra trano ny fianakaviany, ka tsy maintsy nifindra sekoly izy. “Nasiaka ilay mpampianatra vaovao, ary tezitra tampoka indraindray”, hoy i Alexandria. Sarotra taminy, araka izany, ny nizatra tamin’ilay sekoly vaovao. Tena nanohana azy anefa ny bebeny. Mba hanampiana an’i Alexandria hizatra, dia nampirisika azy hijery ny lafy tsaran-javatra izy. “Lasa tiako izao ny fianarana sy ny mpampianatra ahy”, hoy i Alexandria.
Nanampy an’i Rafael, tovolahy iray any Brezila, ny dadabe sy bebeny, rehefa nanomboka nianatra teny amin’ny oniversite izy. Rehefa nisaintsaina momba izany izy, dia nilaza hoe: “Nanome torohevitra betsaka momba ny namana sy ny fomba handavana zava-mahadomelina, izy ireo.” Mpitory ny filazantsara manontolo andro izao i Rafael.
Mitantara ny zavatra iainany amin’ny maha renibe azy i Eda LeShan, ao amin’ilay bokiny hoe Raibe sy Renibe eo Amin’ny Tontolo Miovaova (anglisy). Nanoratra toy izao izy: “Indray andro, dia niantso ahy ny zafikeliko, ka nilaza hoe: ‘Bebe a, ampio aho fa mitady hitarika ahy ny namako.’ Nisy nampirisika azy hampiaraka ny mpiara-mianatra taminy, ary nisy ankizilahy nitelefaonina taminy.” Koa satria nangataka fanampiana taminy ny zafikeliny, dia afaka nanome torohevitra nanampy azy ny bebeny. Mety ho tsapanao toy izany koa fa tena mety hampahery ny firesahana vetivety amin’ny raibe na renibe be fitiavana.
Tena manampy koa i Dadabe sy i Bebe, rehefa mandia fotoan-tsarotra ny fianakaviana, toy ny rehefa misy marary na maty. Rehefa matin’ny aretina mafy ny rain’i Lacey, dia nanampy azy hizaka ny alahelony ny bebeny. “Vao mainka mifankatia kokoa noho ny taloha izahay”, hoy i Lacey.
Fifandraisana manokana
Misy tanora tsy mifandray tsara amin’ny ray aman-dreniny, kanefa mety tsy ho toy izany ny fifandraisanao amin’ny dadabe sy bebenao. Nahoana? Satria matetika no manana fifandraisana manokana amin’ny zafikeliny ny raibe sy renibe, voalohany indrindra. Hoy ny Baiboly: “Satroboninahitry ny antitra ny zafiny.”—Ohabolana 17:6.
Tadidio koa fa ny ray aman-dreninao—fa tsy ny dadabe sy bebenao—no tsy maintsy miantsoroka ny andraikitra mavesatra ny hitaiza anao “amin’ny famaizana sy ny fananaran’ny Tompo”. (Efesiana 6:4) Koa satria tsy mitaky be loatra amin’ny dadabe sy bebenao ny anjara asany, dia mety tsy hanakiana anao mora foana, tahaka ny ray aman-dreninao, izy ireo. Tsy tototry ny andraikitra sy ny faneren’ny fikarakarana fianakaviana isan’andro koa izy ireo. Koa satria azo lazaina hoe afaka amin’izany fihenjanana izany izy ireo, dia mety ho mora kokoa aminy ny hihevitra izay ilainao na ny hikarakara anao. Tadidin’i Tom, 17 taona, ny nikarakaran’ny dadabe sy bebeny azy. Nandefasany “fanomezana kely izy, rehefa nahazo naoty tsara”; nandoa ny saran’ny fianarany nitendry piano mihitsy aza izy ireo.
Mazava ho azy fa tsy ny dadabe sy bebe rehetra no afaka manao fanomezana toy izany. Mety hahatsiaro anao anefa izy ireo, ka angamba hanao teny fiderana na hampahery anao, na hanongilan-tsofina hihaino anao indraindray. Mety hanatsara kokoa ny fifandraisanareo izany, ka hahatonga anareo ho mpinamana be. Izao no nolazain’i Damaris momba ny bebeny: “Azoko ny aiko rehefa miaraka aminy aho, ary afaka mandeha miresaka aminy aho, na rahoviana na rahoviana, satria vonona hihaino foana izy, na dia tsy misy dikany loatra aza izay lazaiko.” Mahafinaritra ny tanora iray atao hoe Jônatas koa ny firesahana amin-kalalahana sy ny fahafahana miresaka zavatra lalina amin’ny dadabe sy bebeny.
Fitia mifamaly
Afaka manome anao ny fahendreny sy ny fitiavany ny dadabe sy bebenao, nefa afaka mandray soa avy amin’ny tanjakao sy ny fiarahana mahafinaritra aminao koa izy ireo. Ahoana no hetezan’izany? Azo inoana fa misy fomba maro azonao anampiana sy anohanana ny dadabe sy bebenao. Matetika no mihaosa, na mety ho marary mafy, izy ireo. Tsy isalasalana fa hampahery azy ianao, raha manampy azy hiantsena sy hanao raharaha ao an-trano.
Efa maty vady ny maro amin’ireo raibe sy renibe, ka mahatsapa ho manirery, indraindray. Rehefa asehonao azy fa miahy azy ianao, dia tena manampy azy tsy ho manirery sy hankafy ny fiainana hatrany. Ny fanaovana izany dia fomba iray anarahanao ilay didin’ny Baiboly mba ‘hamaly soa ny ray aman-dreninao [na ny raibe sy ny renibenao]; fa izany no ankasitrahana eo anatrehan’Andriamanitra’.—1 Timoty 5:4.
Azo antoka fa hitondra soa ho anao, ary koa ho an’ny dadabe sy bebenao ny fiezahanao hifandray akaiky amin’izy ireo! Tsy nifandray akaiky tamin’izy ireo angamba ianao hatramin’izay. Ta hanova izany toe-javatra izany angamba ianao, nefa tsy hainao tsara izay tokony hatao. Lavitra ny dadabe sy bebenao angamba ny misy anao, na nisaraka ny ray aman-dreninao, ka nanjary nifanalavitra ianareo. Tsy ho ela, dia hisy lahatsoratra hanome torohevitra mahasoa momba izay azonao atao amin’izany toe-javatra izany.
[Sary, pejy 17]
Afaka mihaino tsara sy manome torohevitra ary manohana ny raibe sy renibe
[Sary, pejy 18]
Ampio ny dadabe sy bebenao