Ons beskou die wêreld
Ontvoerings in Latyns-Amerika
Volgens die Argentynse koerant Ámbito Financiero het ontvoering ’n multimiljoenrandbedryf in Latyns-Amerika geword. Gedurende 1995 is sowat 6000 gevalle daar aangemeld. ’n Onlangse studie het aan die lig gebring dat Colombia verreweg die meeste gevalle gehad het, met 1060 ontvoerings gedurende 1995, gevolg deur Mexiko, Brasilië en Peru, elk met honderde gevalle gedurende dieselfde tydperk. Elke jaar word Colombiaanse ontvoerders ongeveer 1,3 miljard rand in losprysgeld betaal. Gedurende 1995 het die bedrag wat betaal is aan ontvoerders in Brasilië verdrievoudig, en ’n totale bedrag van sowat 4,35 miljard rand is hieraan uitgegee. Die slagoffers kan ryk en beroemd of gemiddelde toeriste of huisvroue uit lae-inkomstegesinne wees. In party gevalle is die ontvoerders bereid om die losprys in paaiemente te ontvang. Uit vrees vir verdere ontvoerings hou die slagoffers soms aan om die paaiemente te betaal selfs nadat die gyselaar vrygelaat is.
Optimisme kan gesond wees
’n Onlangse studie wat in Finland gedoen is, het die mening bevestig dat pessimisme die gevaar van geestes- en fisiese siekte kan vergroot, terwyl optimisme goeie gesondheid kan bevorder. Ongeveer 2500 mans tussen die ouderdomme van 42 en 60 is oor ’n tydperk van 4 tot 10 jaar waargeneem. Volgens die tydskrif Science News het wetenskaplikes bekend gemaak dat die mans wat “matige tot ernstige wanhoop [ervaar het] . . . twee tot drie keer vroeër gesterf het as dié wat gesê het dat hulle selde of glad nie wanhopig is nie; die eersgenoemde groep het ook meer dikwels kanker en hartaanvalle gekry”.
Kinders wat oorgewig is
Volgens die koerant The Weekend Australian het dr. Philip Harvey, ’n openbare-gesondheidsvoedingkundige, onlangs bekend gemaak dat “Australiese kinders vetter word, en vinnig ook”. Sy besorgdheid spruit uit ’n onlangse studie wat getoon het dat die persentasie oorgewig kinders in Australië in die laaste tien jaar verdubbel het. Ongeveer 10 persent van die kinders tussen die ouderdomme van 9 en 15 het mediese behandeling nodig weens hulle gewigsprobleem. Dr. Harvey meen dat die persentasie oorgewig kinders in die volgende tien jaar weer kan verdubbel. Net soos met volwassenes die geval is, is ’n gebrek aan oefening die hoofoorsaak van die toename in vetsug onder kinders, sê die koerant, en diëte met ’n hoë vetinhoud is ook ’n faktor.
Besoedelde lug
Die Wêreld-natuurfonds (WWF) het die gevolgtrekking gemaak dat Rome besoedel word deur benseen, ’n vermeende kankerverwekkende besoedelstof wat deur motors uitgelaat word. Navorsers van die WWF het 400 jong vrywilligers tussen die ouderdomme van 8 en 18 met benseensensors toegerus. Die studie het getoon dat in Rome een “kubieke meter lug gemiddeld 23,3 mikrogram benseen bevat”, ’n syfer wat baie hoër as die wettige grens van 15 mikrogram per kubieke meter is. Na aanleiding van hierdie studie het wetenskaplikes verduidelik dat net een dag se inaseming van besoedelde lug in Rome daaraan gelykstaande is om 13 sigarette te rook, berig die Italiaanse koerant La Repubblica.
Meningitisepidemie in Wes-Afrika
Meer as 100 000 mense het siek geword en meer as 10 000 het gesterf in een van die ergste epidemies van besmetlike siekte wat Wes-Afrika in onlangse tye getref het, berig die International Herald Tribune. Bakteriële meningitis het die droë, stowwerige streek net suid van die Sahara-woestyn, waar asemhalingsinfeksies algemeen is, die swaarste getref. Die siekte veroorsaak ontsteking van die brein- en rugmurgvlies. Dit versprei deur die lug—dit kan oorgedra word wanneer iemand hoes of nies. Die siekte kan deur entstowwe voorkom word en kan, veral in die beginstadium, deur antibiotika behandel word. “Die meningitisepidemie van 1996 is verreweg die ergste wat Afrika suid van die Sahara nog gesien het”, het ’n woordvoerder vir Dokters sonder Grense gesê. “Die sterftesyfer hou net aan styg”, het hy bygevoeg.
Geen verbod op landmyne nie
Ná twee jaar van besprekings in Genève, Switserland, kon internasionale onderhandelaars nie daarin slaag om in te stem tot ’n wêreldwye verbod op landmyne nie. Hoewel hulle besluit het om sekere myne onwettig te verklaar en die gebruik van ander te beperk, sal ’n algehele verbod op alle teenpersoneelmyne nie oorweeg word tot die volgende opvolgkonferensie wat vir 2001 beplan word nie. Intussen sal landmyne volgens een skatting gedurende daardie vyf jaar waarskynlik nog 50 000 mense doodmaak en 80 000 vermink—hoofsaaklik burgerlikes. ’n Hoofartikel in The Washington Post het hierdie besluit betreur en gesê: “Nasies met baie myne in hulle arsenale vind hierdie wapens op ’n boosaardige wyse aanloklik, ondanks die wrede en volgehoue verlies van burgerlike lewens wat hulle veroorsaak nadat die konflik verby is waarvoor dit geplant is.” Volgens skattings deur die Verenigde Nasies is daar tans sowat 100 miljoen myne wat in 68 lande geplant is.
Die vinnige groeitempo van stede
Al hoe meer mense verhuis na die stede, berig die Verenigde Nasies se publikasie The State of World Population 1996. Binne die volgende tien jaar sal daar 3,3 miljard inwoners in die wêreld se stede wees, ongeveer die helfte van die beraamde wêreldbevolking van 6,59 miljard. In 1950 was daar 83 stede met ’n bevolking van meer as ’n miljoen. Vandag is daar meer as 280, ’n syfer wat na verwagting teen die jaar 2015 amper dubbel sal wees. In 1950 het net die stad New York meer as 10 miljoen inwoners gehad; vandag is daar 14 sulke stede, met Tokio boaan die lys met 26,5 miljoen mense.
‘Die natuur weet die beste’
“Ná oliestortings weet die natuur die beste”, berig die tydskrif New Scientist. Bewaringsgesindes het in 1978 ’n omgewingsramp gevrees toe die olietenkskip Amoco Cadiz naby die kus van Bretagne, noordelike Frankryk, gestrand het. In een gebied het die plaaslike owerheid ses maande lank duisende ton oliebesoedelde modder en moerasgrond daaruit verwyder. ’n Ander swaar besoedelde gebied is nie skoongemaak nie. ’n Vergelyking van die twee gebiede toon nou dat die skoonmaakspanne soveel modder en moerasgrond verwyder het dat tot 39 persent van die moerasplantegroei nie weer gegroei het nie. In die onaangeraakte gebied het seebranders die modder egter so goed skoongemaak dat daar nou 21 persent meer plantegroei is as voor die oliestorting. Die moeras het ten volle herstel, en daar is al ’n hele paar jaar geen teken van oliebesoedeling te sien nie.
Roekelose waterponieryery
Persoonlike vaartuie, oftewel waterponies, word al hoe gewilder in die Verenigde State. Hierdie klein vaartuie kan snelhede van tot 100 kilometer per uur haal en het die beweeglikheid van ’n motorfiets. Die toenemende getal ernstige, soms noodlottige, ongelukke waarby hierdie vaartuie betrokke is, wek groot kommer. Volgens The Wall Street Journal word daar geskat dat “tot 60% van die ongelukke veroorsaak word deur diegene wat waterponies huur”. Hoewel die meeste ryers ooreenkomstig die wet reddingsbaadjies dra, het min van hulle ondervinding wat die gedragsreëls van bootgebruikers betref en bestuur hulle die vaartuie roekeloos. ’n Kuswagbeampte het verduidelik dat “wanneer ’n ryer teen ’n snelheid van 50 m.p.u. [80 km/h] afval, is die slag waarmee die water getref word dieselfde as om ’n gebou te tref”.
Gevind—’n Boot wat 2000 jaar oud is
In 1986 het die watervlak in die See van Galilea ’n rekordlaagte bereik en ’n boot wat uit die tyd van Jesus dateer sigbaar gemaak. Sedertdien is die boot in ’n preserveermiddel geweek om die verrotting daarvan te vertraag. National Geographic berig dat dit nou uit die preserveermiddel gehaal is en naby die dorpie Magdala ten toon gestel word. “Dit is ongeveer 27 voet [8m] lank, het ’n treknet gebruik en het vier roeiers en ’n stuurman gehad”, verduidelik Shelley Wachsmann, wat aan die hoof van die projek gestaan het. Hy het bygevoeg: “Ten minste sewe soorte hout is gebruik, wat stukke van ouer bote insluit. Hout was óf skaars óf die eienaar was baie arm.”
Verseker normale groei
’n Kind se groei word deur meer as net erflikheidsfaktore beïnvloed, sê ’n verslag in die Jornal do Brasil. “Goeie voeding is die vernaamste waarborg dat behoorlike groei sal plaasvind”, sê die koerant en voeg by dat swak voeding selfs onder middelklasgesinne algemeen is. “Nog ’n basiese stimulus vir groei is gereelde oefening”, sê Amélio Godoy Matos, ’n professor in endokrinologie. “Ure van rustige slaap is ook nodig, want die groeihormoon word net afgeskei terwyl die kind slaap”, het hy gesê. Emosionele probleme kan ook die groei van ’n kind strem. Volgens die endokrinoloog Walmir Coutinho “is ure lange televisiekykery, veral gewelddadige rolprente, nadelig vir die kind se slaap, en dit kan behoorlike ontwikkeling belemmer”.