Ons beskou die wêreld
Lees vir jou kinders
“Daar is al opgelet dat die kinders van goeie lesers hulle ouers se voorbeeld volg”, sê Beatriz González Ortuño, ’n deskundige op die gebied van neurolinguistiek, volgens ’n berig in die Mexikaanse koerant Reforma. Aangesien kinders se leervermoë baie groot is, is dit goed om hulle belangstelling in lees aan te wakker selfs nog voordat hulle vokale kan identifiseer. Stories kan byvoorbeeld vir hulle gelees word wat sal help om hulle verbeelding te stimuleer. Volgens die koerant kan jy die volgende doen wanneer jy vir kinders begin lees: “Laat hulle by jou sit. . . . Laat hulle die bladsye omblaai, jou in die rede val wanneer hulle wil en vrae vra. . . . Vra hulle om jou oor die voorwerpe en karakters in die storie te vertel. Beantwoord al hulle vrae. . . . Pas die boek op die kinders se lewe toe.”
Olifante en brandrissies
Olifante in Afrika se natuurreservate is al lank ’n bron van konflik tussen bewaringsgesindes en boere. Heinings, vure en tromme is al gebruik om olifante binne parkgrense te hou, maar alles tevergeefs. Rondloper-olifante het landerye al herhaaldelik vernietig en selfs al mense doodgetrap. Maar uiteindelik is ’n afskrikmiddel gevind—die brandrissieplant. Die Suid-Afrikaanse koerant The Witness berig dat olifante met afkeer omdraai waar hierdie plant langs parkgrense aangeplant is, omdat hulle “nie die reuk van die plant kan verdra nie”. Verligte wildbewaarders hoef nou nie meer “olifante oor die grens terug te jaag nie”, en minder skade word aan plaaslike boere se landerye aangerig. Die brandrissies is dalk ook ’n winsgewende bron van inkomste.
SMS-boodskappe versteur slaap
“SMS-boodskappe versteur jongmense se slaap”, berig die Duitse gesondheidsnuusbrief Apotheken Umschau. In ’n studie wat by die Universiteit van Leuven, België, gedoen is, is 2 500 jongmense tussen 13 en 16 gevra hoe dikwels hulle deur SMS-boodskappe op hulle selfoon wakker gemaak is en hoe moeg hulle op verskillende tye gevoel het. Tien persent het gesê dat hulle ten minste een keer per week deur boodskappe wakker gemaak is. Drie persent van die jongmense se slaap is elke aand op hierdie manier onderbreek. Volgens een van die navorsers “dui die bevindings daarop dat selfone al hoe meer adolessente se slaap ernstig kan aantas”. Die nuusbrief beveel aan: “Ouers moet seker maak dat hulle kind se selfoon snags afgeskakel is.”
Hoe visse stroomop swem
Volgens ’n studie wat in die tydskrif Science gepubliseer is, gebruik beekforelle en ander vissoorte sterk strome wat om vaste voorwerpe in die water maal, sodat hulle met die minste inspanning kan swem en ’n hupstoot teen die stroom op kan kry, wat hulle help om energie te bespaar. Deur hulle liggaamsposisie aan te pas en hulle bewegings te sinchroniseer met die maalstrome wat hulle teëkom, sê die New Scientist, spaar forelle soveel energie dat hulle nie hulle hoofswemspiere hoef te gebruik nie. “Dit verg baie min energie om so deur ’n kolkende stroom te beweeg”, verduidelik een van die samestellers van die studie, George Lauder, ’n biomeganikus aan die Harvard-universiteit. In werklikheid, sê die New Scientist, “buig die visse hulle liggaam in ’n vlerkvormige waterblad om die maalstrome te vang, soos ’n seilboot wat met sigsagbewegings teen die wind vaar”.
Bejaardes nie ’n las nie
“Dit is belangrik om die positiewe bydraes en besparings in ag te neem wat deur die onbetaalde werk van ouer mense gelewer word en nie net aan die onkoste te dink wat met ’n ouer bevolking gepaardgaan nie”, sê ’n verslag deur die Australiese Instituut vir Gesinstudies. “Baie van die onbetaalde werk wat ouer mense doen, voorsien ondersteuning wat nie maklik deur kommersiële dienste voorsien kan word nie.” Die studie het aan die lig gebring dat “Australiërs ouer as 65 jaar byna $39 miljard [R177 miljard] per jaar [tot die samelewing] bydra deur onbetaalde versorging en vrywillige werk”. Sulke vrywillige bedrywighede behels onder meer om na kinders om te sien en siek volwassenes te versorg asook om huishoudelike take te verrig. Sulke onbetaalde arbeid, sê die skrywers, “kan as ’n sosiale ‘gom’ dien wat help om die samelewing bymekaar te hou”. Die waarde hiervan kan nie net in rande en sente gemeet word nie.
Oudste gedrukte boek
Die Britse Biblioteek bevat nou vermoedelik die wêreld se oudste gedrukte boek wat behoue gebly het, berig BBC News. Dit is ’n Boeddhisteteks wat bekend staan as Die Diamant-soetra, waarop die jaartal 868 G.J. verskyn en in 1907 in ’n grot in Dunhuang, China, gevind is. “Dit bestaan uit ’n boekrol van grys papier met gedrukte Chinese karakters daarop wat om ’n houtpaal gedraai is”, sê die verslag. Die boek en ander items wat saam met dit gevind is, was vermoedelik “deel van ’n biblioteek wat omstreeks 1000 n.C. in die grot toegemessel is”. Drukletters is eers honderde jare later vir die eerste keer in Europa gebruik, maar soos die BBC-verslag sê, “was papiervervaardiging en die drukkuns op daardie stadium reeds goed gevestig in China”.
Geraas vertraag reaksietyd
“Hoe harder die geraas, hoe stadiger reageer jy”, sê The Toronto Star. Dit is die bevinding van ’n studie wat by die Memorial-universiteit, Newfoundland, Kanada, gedoen is deur die navorser Duane Button, wat mense fisiese en verstandelike take gegee het om te doen terwyl hulle aan verskillende vlakke van geraas blootgestel is. Hy het gevind dat blootstelling aan agtergrond-kantoorgeraas van 53 desibel ’n mens se reaksietyd met 5 persent vertraag het, terwyl fabrieksgeraas van 95 desibel dit met 10 persent vertraag het. Hoewel die verskil in reaksietyd in blote breukdele van ’n sekonde gemeet word, toon die verslag dat “daardie breukdele ’n groot verskil maak op die pad”. Selfs ’n vertraging in reaksie van 0,035 van ’n sekonde, sê Button, kan bepaal of ’n mens ’n ongeluk maak of nie.
Kerkdeure sluit
Die Rooms-Katolieke aartsbisdom van Boston, VSA, het aangekondig dat dit 65 van sy 357 gemeentes gaan sluit—byna een vyfde van die totaal. Ongeveer 60 kerke en 120 ander geboue sal verkoop word. Volgens The New York Times word hierdie herstrukturering “gedeeltelik veroorsaak deur ’n afname in bywoningsyfers en toenemende finansiële probleme wat vererger is deur die krisis oor seksuele molestering deur geestelikes”. Die koerant haal R. Scott Appleby aan, direkteur van die Cushwa-sentrum vir die Studie van Amerikaanse Katolisisme by die Notre Dame-universiteit, wat sê dat “die skandaal so ’n groot las op die finansiële middele van die aartsbisdom is”, dat dit nie “gemeentes van bankrotskap kan red nie”.