YOBO
1 Ezalaki na mobali moko na mokili ya Uze, nkombo na ye Yobo.*+ Mobali yango azalaki sembo mpe azangaki mbeba;+ azalaki kobanga Nzambe mpe kokima mabe.+ 2 Azalaki na bana mibali nsambo mpe bana basi misato. 3 Azalaki na bampate 7 000, bakamela 3 000, bangɔmbɛ 1 000* ná bampunda* 500; azalaki mpe na ebele ya basali, mpe akómaki moto monene koleka bato nyonso ya Ɛsti.
4 Mokomoko kati na bana na ye ya mibali azalaki kosalisa fɛti na ndako na ye na mokolo na ye.* Bazalaki kobengisa bandeko na bango misato ya basi mpo na kolya mpe komɛla elongo na bango. 5 Soki mikolo ya fɛti eleki tii na moto ya nsuka, Yobo azalaki kobenga bango epai na ye mpo na kopɛtola bango. Mpe azalaki kolamuka ntɔngɔntɔngɔ mpe kopesa bambeka ya kotumba+ mpo na mokomoko na bango. Mpo Yobo azalaki koloba boye: “Ntango mosusu bana na ngai basali lisumu mpe balakeli Nzambe mabe na motema na bango.” Yobo azalaki kosala bongo ntango nyonso.+
6 Mokolo ekómaki oyo bana ya Nzambe ya solo*+ bakɔtaki mpo na kotɛlɛma liboso ya Yehova.+ Satana+ mpe akɔtaki elongo na bango.+
7 Bongo Yehova alobaki na Satana: “Outi wapi?” Satana apesaki Yehova eyano ete: “Nauti kotambolatambola na mabele mpe kolekaleka kuna.”+ 8 Mpe Yehova alobaki na Satana: “Otyaki likebi na* mosaleli na ngai Yobo? Na mabele moto moko lokola ye azali te. Azali sembo mpe azangi mbeba,+ abangaka Nzambe mpe akimaka mabe.” 9 Na yango, Satana apesaki Yehova eyano ete: “Yobo abangaka Nzambe nde mpamba?+ 10 Ezali te mpo otɛlɛmisi lopango ya libateli zingazinga na ye+ mpe ya ndako na ye mpe ya eloko nyonso oyo azali na yango? Opamboli mosala ya mabɔkɔ na ye,+ mpe bibwɛlɛ na ye etondi mboka mobimba. 11 Kasi, mpo makambo ebongwana, sembolá lobɔkɔ na yo, bɔtɔlá nyonso oyo azali na yango, mpe okomona ndenge akolakela yo mpenza mabe.” 12 Na yango, Yehova alobaki na Satana: “Talá! Biloko na ye nyonso ezali na mabɔkɔ na yo.* Kasi, kosala ye mabe te!” Bongo Satana alongwaki liboso* ya Yehova.+
13 Mokolo moko ntango bana na ye ya mibali mpe ya basi bazalaki kolya mpe komɛla vinyo na ndako ya ndeko na bango ya mobali, mwana ya liboso,+ 14 momemi-nsango moko ayaki koyebisa Yobo boye: “Bangɔmbɛ ezalaki kobalola mabele mpe bampunda ezalaki kolya matiti pembeni na yango, 15 na mbala moko Basabea bakɔtaki mpe bazwaki yango, mpe babomaki basaleli na mopanga. Kaka ngai nde nabiki, nayei koyebisa yo yango.”
16 Ntango oyo wana azalaki naino koloba, mosusu ayaki mpe alobaki: “Mɔtɔ eutaki epai ya Nzambe* na likoló ekwei, epeli na katikati ya bampate ná basali mpe ezikisi bango! Kaka ngai nde nabiki, nayei koyebisa yo yango.”
17 Ntango oyo wana azalaki naino koloba, mosusu ayaki mpe alobaki: “Bakaladea+ basalaki bituluku misato mpe mbala moko babimelaki bakamela mpe bazwaki yango, mpe babomi basaleli na mopanga. Kaka ngai nde nabiki, nayei koyebisa yo yango.”
18 Ntango oyo wana azalaki naino koloba, mosusu lisusu ayaki mpe alobaki: “Bana na yo ya mibali mpe ya basi bazalaki kolya mpe komɛla vinyo na ndako ya ndeko na bango ya mobali, mwana ya liboso. 19 Na mbala moko mopɛpɛ moko ya makasi euti na esobe, ebɛti na nsuka* nyonso minei ya ndako, mpe ndako ekweli bilenge yango mpe bakufi. Kaka ngai nde nabiki, nayei koyebisa yo yango.”
20 Bongo Yobo atɛlɛmaki, apasolaki elamba na ye mpe akokolaki motó na ye; na nsima afukamaki mpe atyaki elongi na mabele, 21 mpe alobaki ete:
“Nabimaki bolumbu na libumu ya mama na ngai,
Mpe nakozonga bolumbu.+
Yehova apesi,+ mpe Yehova abɔtɔli.
Nkombo ya Yehova ekoba kosanzolama.”
22 Na nyonso wana, Yobo asalaki lisumu te mpe afundaki Nzambe ata na likambo moko te ya mabe.
2 Nsima na yango, mokolo ekómaki oyo bana ya Nzambe ya solo*+ bakɔtaki mpo na kotɛlɛma liboso ya Yehova.+ Satana mpe akɔtaki elongo na bango mpo na kotɛlɛma liboso ya Yehova.+
2 Bongo Yehova alobaki na Satana: “Outi wapi?” Satana apesaki Yehova eyano ete: “Nauti kotambolatambola na mabele mpe kolekaleka kuna.”+ 3 Mpe Yehova alobaki na Satana: “Otyaki likebi na* mosaleli na ngai Yobo? Na mabele moto moko lokola ye azali te. Azali sembo mpe azangi mbeba,+ abangaka Nzambe mpe akimaka mabe. Azali kaka kokangama makasi na bosembo na ye,+ atako ozali kotinda ngai nasala ye mabe+ kaka mpamba.” 4 Kasi Satana apesaki Yehova eyano ete: “Loposo mpo na loposo! Moto akopesa nyonso oyo azali na yango mpo na kobatela bomoi* na ye. 5 Kasi, mpo makambo ebongwana, sembolá lobɔkɔ na yo, bɛtá mokuwa na ye mpe mosuni na ye, mpe okomona ndenge akolakela yo mpenza mabe.”+
6 Na yango, Yehova alobaki na Satana: “Talá! Azali na mabɔkɔ na yo!* Kasi koboma ye te!”* 7 Bongo Satana alongwaki liboso* ya Yehova mpe abwakelaki Yobo banda na litambe tii na motó maladi ya babibɔ oyo enyokolaka mpenza.+ 8 Yobo azwaki eteni ya mbɛki oyo epasuká mpo na komikwanza mpe afandaki na putulu ya mɔtɔ.+
9 Nsukansuka, mwasi na ye alobaki na ye ete: “Ozali kaka kokangama makasi na bosembo na yo? Lakelá Nzambe mabe mpe kufá na yo!” 10 Kasi Yobo alobaki na ye: “Ozali koloba lokola mwasi moko ya zoba. Tokondima kaka makambo ya malamu oyo euti na Nzambe ya solo, kasi tokondima oyo ya mabe te?”+ Na nyonso wana, Yobo asalaki lisumu te na mbɛbu na ye.+
11 Baninga misato ya Yobo bayokaki nsango ya bampasi nyonso oyo ekómelaki ye, mpe bayaki, moto na moto auti na esika na ye: Elifaze+ Motemane, Biledade+ Moshua+ ná Zofare+ Monaamate. Bongo bayokanaki bákutana mpo na kokende kotala Yobo mpe kobɔndisa ye. 12 Ntango bamonaki ye na mosika, bayebaki ye lisusu te. Babandaki koganga na kolela mpe bapasolaki bilamba na bango, babwakaki putulu ya mabele na mopɛpɛ mpe na mitó na bango.+ 13 Bongo bafandaki elongo na ye na mabele mikolo nsambo, butu moi. Moko te kati na bango alobaki na ye ata liloba moko, mpo bamonaki ete mpasi na ye eleki makasi.+
3 Nsima na yango nde Yobo abandaki koloba mpe kolakela mabe mokolo oyo abotamaki.+ 2 Alobaki boye:
3 “Mokolo oyo nabotamaki elimwa,+
Ná butu oyo moto moko alobaki ete: ‘Mobali moko asalemi na kati ya libumu!’
4 Mokolo yango ekóma molili.
Nzambe na likoló atyela yango likebi te;
Pole ya moi engɛngɛla yango te.
5 Molili makasi* esɛnga yango.
Lipata ya mbula efandela yango.
Biloko nyonso oyo eyeisaka molili na moi elɛngisa yango na nsɔmɔ.
6 Mpo na butu yango, molili ekanga yango;+
Esepela te na mikolo ya mbula mobimba,
Ekɔta te na motángo ya basanza.
7 Ɛɛ! Butu yango ebotaka te;
Koganga ya esengo eyokana na yango te.
8 Bato oyo balakelaka mokolo mabe, bálakela yango mabe,
9 Minzoto na yango ya ntɔngɔntɔngɔ eyinda;
Ezela pole kasi pole ezala ata moke te;
Mpe emona kongɛnga ya kotana ya ntɔngɔ te.
11 Mpo na nini nakufaki te na ntango ya kobotama?
Mpo na nini nakufaki te ntango kaka nabimaki na libumu?+
12 Mpo na nini mabɔlɔngɔ eyambaki ngai,
Mpe mpo na nini mabɛlɛ emɛlisaki ngai?
13 Mbɛlɛ nalalá na ngai na kimya;+
Mbɛlɛ nalalá mpɔngi mpe napemá na ngai na kimya+
14 Elongo na bakonzi ya mabele mpe bapesi-toli na bango,
Baoyo bamitongelaki bisika oyo lelo etikalá mpamba,
15 To elongo na bankumu oyo bazalaki na wolo,
Baoyo bandako na bango etondá na palata.
16 To, mpo na nini nazalaki te lokola zemi oyo esopani,
Lokola bana oyo batikalá komona pole te.
18 Kuna, bato ya bolɔkɔ, bango nyonso elongo bazali na kimya;
Bazali koyoka te mongongo ya moto azali kotinda bango na makasi ete básala mosala.
19 Kuna, moto moke ná moto monene bazali ndenge moko,+
Mpe moombo azwi bonsomi, alongwe na mabɔkɔ ya nkolo na ye.
20 Mpo na nini Nzambe apesaka pole na moto oyo azali komona mpasi,
21 Mpo na nini bazali kozela liwa, kasi ezali koya te?+
Bazali kotimola mpo na koluka yango koleka biloko ya motuya oyo ebombani,
22 Baoyo bazali kosepela makasi mpenza,
Baoyo bazali na esengo ntango bamoni nkunda.
23 Mpo na nini azali kopesa pole na mobali oyo abungi nzela na ye,
Oyo Nzambe akangeli ye na lopango?+
24 Mawa na ngai ekómi lokola bilei na ngai,+
Mpe kolela na ngai+ na mongongo makasi* ezali kosopana lokola mai.
25 Mpo eloko oyo nazalaki koyokela nsɔmɔ yango nde ekómeli ngai,
Mpe likambo oyo nabangaki ekweli ngai.
26 Natungisami, nazali na kimya te, napemi te,
Kasi mpasi ezali kaka kokómela ngai.”
4 Bongo Elifaze+ Motemane ayanolaki boye:
2 “Soki moto alingi koloba na yo, okolɛmba koyoka ye?
Mpo nani akoki kopekisa maloba?
3 Ya solo, osembolá bato mingi,
Mpe ozalaki kolendisa mabɔkɔ oyo elɛmbaki.
4 Maloba na yo ezalaki kotɛlɛmisa moto nyonso oyo azalaki kobɛta libaku,
Mpe ozalaki kokembisa bato oyo mabɔlɔngɔ na bango ezalaki kogumbama.
6 Kobanga oyo obangaka Nzambe, ekotinda yo otyela ye motema te?
Bosembo na yo epai ya Nzambe,+ ekopesa yo elikya te?
7 Nabondeli yo, kanisá naino: Nani oyo akufá mobesu kaka mpamba boye?
Ntango nini bato ya sembo babebisamá?
8 Oyo namoná ezali ete baoyo balonaka makambo ya mabe
Mpe baoyo balonaka mpasi babukaka yango.
9 Na mpema oyo euti epai ya Nzambe bazali kokufa,
Mpe na nkanda makasi na ye bazali kosila.
10 Nkɔsi engulumaka, mpe mongongo ya mwana ya nkɔsi eyokanaka,
Kasi ata mino ya bana-nkɔsi ya makasi* ebukani.
11 Nkɔsi ekufaka mpo nyama ya kolya ezali te,
Mpe bana ya nkɔsi epalangani.
12 Bayelaki ngai liloba moko na kobombana,
Mpe mwa nungunungu na yango ekómaki na litoi na ngai.
13 Na makanisi oyo ebulunganisaka, oyo euti na bimonaneli ya butu,
Ntango mpɔngi makasi ekwelaka bato,
14 Kolɛnga makasi ekangaki ngai,
Mpe etondisaki mikuwa na ngai nyonso na nsɔmɔ.
15 Elimo moko elekaki likoló ya elongi na ngai;
Nsuki ya nzoto na ngai etɛlɛmaki.
16 Mpe elimo yango ezalaki kaka ya kotɛlɛma,
Kasi nayebaki lolenge ya elongi na yango te.
Elilingi moko boye ezalaki liboso ya miso na ngai;
Kimya ezalaki, kasi na nsima nayokaki mongongo moko elobi ete:
17 ‘Moto, mowei mpamba, akoki nde kozala sembo* koleka Nzambe?
Moto akoki nde kozala pɛto koleka Moto oyo asalá ye?’
19 Bongo ekozala boni mpo na baoyo bafandaka na bandako ya mabele,*
Oyo moboko ezali na kati ya putulu,+
Oyo banyataka na pɛtɛɛ nyonso lokola ndɔngɛ!
20 Bazali kobukabuka bango mpenza kobanda ntɔngɔ tii mpokwa;
Bakufi libela mpe moto moko te atye likebi.
21 Bazali te lokola hema oyo balongoli nsinga na yango?
Bakufaka kozanga bwanya.
5 “Bengá, nabondeli yo! Ezali nde na moto moko oyo akopesa yo eyano?
Okosɛnga lisalisi epai ya nani na kati ya baanzelu?
2 Mpo kobomba nkanda na motema ekoboma zoba,
Mpe likunya ekoboma moto ya bilandalanda.
3 Namoná zoba azali kobimisa misisa,
Kasi na mbalakaka esika na ye ya kofanda elakelami mabe.
5 Moto ya nzala alyaka eloko oyo zoba abuki,
Azwaka yango ata na kati ya banzubɛ,
Mpe biloko na bango ekangamaka na motambo.
6 Mpo biloko ya mabe ebimaka na putulu te,
Mpe mpasi ebimaka na mabele te.
7 Mpo moto abotamá mpo na mpasi,
Kaka ndenge mintɛntɛi ya mɔtɔ epumbwaka likoló.
8 Kasi, nalingaki nde kobelela Nzambe,
Mbɛlɛ nayebisi likambo na ngai epai ya Nzambe,
9 Epai ya Oyo asalaka makambo minene oyo ekoki koyebana te,
Makambo ya kokamwa oyo ekoki kotángama te.
10 Apesaka mbula na mabele
Mpe atindaka mai na bisobe.
11 Atombolaka likoló baoyo bazali na nse,
Mpe atombolaka mpo na lobiko baoyo bazali mawamawa.
12 Abebisaka myango ya bato ya mayele mabe,
Bongo mosala ya mabɔkɔ na bango elongaka te.
13 Akangaka bato ya bwanya na kati ya mayele mabe na bango moko,+
Bongo likambo oyo bato ya ekɛngɛ bakani kosala esimbaka te.
14 Na moi, molili ezali kokwela bango,
Na midi, bazali kosimba epai na epai lokola nde na butu.
15 Abikisaka na mopanga oyo ebimi na monɔkɔ na bango,
Abikisaka mobola na lobɔkɔ ya moto ya makasi,
16 Na ndenge yango elikya ezali mpo na moto mpamba,
Kasi monɔkɔ ya bato ya kozanga bosembo ekangami.
17 Talá! Esengo na moto oyo Nzambe azali kopamela;
Koboya te disiplini ya Mozwi-ya-Nguya-Nyonso!
18 Mpo apesaka mpasi, kasi akangaka mpota;
Abukabukaka, kasi abikisaka na mabɔkɔ na ye moko.
19 Akobikisa yo na mpasi motoba,
Ata oyo ya nsambo ekosala yo mabe te.
20 Na ntango ya nzala, akosikola yo na liwa,
Mpe na ntango ya etumba, na nguya ya mopanga.
22 Okosɛka kobebisama mpe nzala,
Mpe okobanga te nyama ya zamba ya mabele.
23 Mpo mabanga ya esobe ekosala yo mabe te,*
Mpe nyama ya zamba oyo efandaka na esobe ekofanda na kimya elongo na yo.
24 Okoyeba ete hema na yo ebatelami,*
Mpe eloko moko te ekozanga ntango okokende kotala esika na yo ya koleisa bibwɛlɛ matiti.
25 Okozala na bana ebele
Mpe bakitani na yo bakozala ebele lokola matiti ya mabele.
26 Okokende na lilita wana ozali naino nzoto makasi,
Lokola maboke ya matiti ya mbuma ya blé* oyo babuki na ntango na yango.
27 Talá! Totunatunaki mpo na yango, mpe ezali bongo.
Yoká mpe ndimá yango.”
6 Bongo Yobo ayanolaki ete:
2 “Soki ata mitungisi na ngai+ emekamaka mpenza na kilo,
Mpe etyamaka na emekeli-kilo nzela moko na mpasi na ngai!
3 Mpo sikoyo ekómi kilo koleka zɛlo ya mbu.
Yango wana maloba na ngai ekómi bilobaloba mpamba.*+
4 Mpo makula* ya Mozwi-ya-Nguya-Nyonso etɔbɔli ngai,
Mpe elimo na ngai ezali komɛla ngɛngɛ na yango;+
Makambo ya nsɔmɔ oyo euti na Nzambe etandani mpo na kobunda na ngai.
5 Mpunda ya zamba+ ekoganga nde ntango ezali na matiti,
To ngɔmbɛ-mobali ekolela nde ntango ezali na biloko ya kolya?
6 Biloko oyo ezangi elɛngi elyamaka nde kozanga mungwa,
To mai oyo ebimaka na lititi babengi gimove ezalaka nde na elɛngi?
7 Naboyi* kosimba biloko ya ndenge wana.
Ezali lokola biloko oyo ebebisami.
8 Aa! Soki eloko oyo nazali kosɛnga ekokisamaka ata,
Mpe soki Nzambe akokisaka mposa na ngai!
10 Mpo yango elingaki kutu kobɔndisa ngai;
Nalingaki kopumbwapumbwa na esengo atako mpasi oyo ezali kosila te,
Mpo naboyi te maloba ya Mosantu.+
11 Nazali na makasi ya kokoba kozela?+
Mpe nsuka nini ezali kozela ngai, mpo nakoba kozala na bomoi?*
12 Makasi na ngai ekokani na oyo ya libanga?
To mosuni na ngai esalemi nde na kwivre?
13 Ndenge nini nakoki komisalisa
Awa balongoli ngai biloko nyonso ya kobikela?
14 Moto nyonso oyo aboyaka komonisela moninga na ye bolingo ya sembo+
Akotika kobanga Mozwi-ya-Nguya-Nyonso.+
15 Bandeko na ngai bazali bakosi,+ lokola mokɛli na eleko ya malili makasi,
Lokola mai ya mikɛli na eleko ya malili makasi oyo ezali kokauka.
16 Eyindi mpo mai ekómi libanga,
Nɛjɛ oyo ekómi mai emibombi na kati na yango.
17 Kasi na eleko na yango, mikɛli ekaukaka mpe esilaka;
Ntango molunge eyaka, ekaukaka.
18 Nzela na yango eleki epai mosusu;
Emibwakaka na mokili ekauká mpe elimwaka.
20 Bayoki nsɔni mpo batyaki motema na ndenge ya mabe;
Bayei tii kuna, kasi balɛmbi nzoto.
22 Nalobi nde na bino: ‘Bópesa ngai eloko,’
To nasɛngi bópesela ngai likabo na bozwi oyo bozali na yango?
25 Maloba ya bosembo eyokisaka mpasi te!+
Kasi mpamela na bino ezali na litomba nini?+
28 Bongo sikoyo, bótala ngai malamu,
Mpo nakokosa te na miso na bino.
29 Bókanisa lisusu mpo na yango, nabondeli bino. Bófunda ngai na mabe te.
Ɛɛ, bókanisa lisusu mpo na yango, mpo tii lelo nazali kaka sembo.*
30 Lolemo na ngai ezali nde koloba makambo ezangi bosembo?
Monɔkɔ na ngai ekoki nde kososola te eloko oyo ezali mabe?
7 “Bomoi ya mowei mpamba awa na mabele ezali te lokola kotindama na mosala makasi,
Mpe mikolo na ye ezali te lokola mikolo ya mosali oyo azwaka lifuti?+
2 Lokola moombo, azalaka na mposa makasi ya elili,
Mpe lokola mosali oyo azwaka lifuti, azali kozela lifuti na ye.+
4 Ntango nakendaka kolala, natunaka: ‘Nakolamuka ntango nini?’+
Kasi ntango butu ezali koumela, natungisamaka tii ntɔngɔ ekotana.*
6 Mikolo na ngai ezali kokende mbangu koleka motonga ya moto oyo asalaka mayemi na bilamba,+
Mpe ezali kosuka kozanga elikya.+
8 Liso oyo ezali kotala ngai sikoyo ekomona ngai lisusu te;
Miso na yo ekoluka ngai, kasi nakozala lisusu te.+
9 Ndenge moko na lipata oyo ekómi na nsuka na yango mpe elimwe,
11 Kasi, nakokanga monɔkɔ na ngai te.
12 Nazali nde mbu to nyama monene ya nsɔmɔ ya mbu,
Mpo otyela ngai mokɛngɛli?
13 Ntango nalobi: ‘Kiti na ngai ya mpɔngi ekobɔndisa ngai;
Mbeto na ngai ekosalisa ngai na komema mitungisi na ngai,’
16 Nayini bomoi na ngai;+ nazali lisusu na mposa ya kozala na bomoi te.
Tiká ngai, mpo mikolo na ngai ezali lokola mopɛpɛ mpamba.+
20 Soki nasali lisumu, ndenge nini nakoki kosala yo mabe, Motali ya bato?+
Mpo na nini okómisi ngai eloko na yo ya kobɛta?
Nakómi kilo epai na yo?
21 Mpo na nini olimbisi te kobuka mibeko na ngai
Mpe olekisi libunga na ngai te?
Mpo mosika te nakolala na putulu,+
Mpe okoluka ngai, kasi nakozala lisusu te.”
8 Bongo Biledade+ Moshua+ ayanolaki ete:
2 “Tii ntango nini okokoba koloba bongo?+
Maloba ya monɔkɔ na yo ezali se mopɛpɛ makasi ya mpamba!
4 Soki bana na yo basalelaki ye lisumu,
Atiki bango bázwa etumbu mpo na botomboki na bango;*
Mpe obondelaka Mozwi-ya-Nguya-Nyonso mpo amonisela yo boboto,
6 Mpe soki ozalaka mpenza pɛto mpe sembo,+
Alingaki kotyela yo likebi*
Mpe kozongisa yo na esika oyo ebongi na yo.
9 Mpo tozali na biso kaka bato ya lobilobi awa, mpe toyebi eloko moko te,
Mpamba te mikolo na biso na mabele ezali kaka elili.
11 Papirisi ekolaka nde na esika oyo ezangi pɔtɔpɔtɔ?
Lititi ya ebale* ekolaka kozanga mai?
12 Wana ebimi sika, babuki yango naino te,
Ekokauka liboso ya matiti mosusu nyonso.
13 Baoyo nyonso babosanaka Nzambe basukaka bongo,*
Mpe moto oyo atosaka Nzambe te* akozanga elikya,
14 Eloko oyo atyelaka elikya ezali mpamba,
Mpe eloko oyo atyelaka motema ezali pɛtɛɛ lokola ndako ya limpulututu.
15 Akolalela ndako na ye, kasi ekotɛlɛma te;
Akomeka kosimba yango, kasi ekoumela te.
16 Azali lokola nzete oyo mai etondi na kati, na nse ya moi,
Mpe mwa nzete na ye ezali kopanzana na kati ya elanga.+
18 Kasi soki bapikoli* ye na esika na ye,
Esika yango ekowangana ye na maloba oyo: ‘Natikalá komona yo te.’+
20 Ya solo, Nzambe akobwaka te baoyo babatelaka bosembo;*
Akosalisa mpe* moto mabe te,
21 Mpo akotondisa monɔkɔ na yo na kosɛka,
Mpe mbɛbu na yo na koganga ya esengo.
22 Baoyo bazali koyina yo bakolata nsɔni,
Mpe hema ya bato mabe ekozala lisusu te.”
9 Yobo ayanolaki ete:
2 “Ɛɛ, nayebi ete ezali bongo.
Kasi ndenge nini moto, mowei mpamba, akoki kolonga likambo soki asambi na Nzambe?+
3 Soki moto moko alingi kowelana na Ye,*+
Akokoka te koyanola ata na motuna moko kati na mituna na Ye nkóto.
4 Azali na bwanya* mpe azali na nguya mingi koleka.+
Nani akoki kotɛmɛla ye mpe azwa likama te?+
5 Alongolaka bangomba kozanga ete moto ayeba yango;
Akweisaka yango na nkanda na ye.
7 Apesaka moi mitindo ete engɛnga te
Mpe azipaka pole ya minzoto;+
Mpe atambolaka likoló ya mbonge mineneminene ya mbu.+
9 Asalá maboke ya minzoto ya Ashe, ya Kesile, mpe ya Kima,*+
Mpe maboke ya minzoto ya likoló, na sudi;*
10 Asalaka makambo minene mpe makambo oyo ekoki kososolama te,+
Makambo ya kokamwa oyo ekoki kotángama te.+
11 Aleki pene na ngai, kasi nazali komona ye te,
Aleki liboso na ngai, kasi nayebi te ete ezali ye.
12 Soki abɔtɔli eloko moko, nani akoki kotɛmɛla ye?
Nani akoki koloba na ye: ‘Ozali kosala nini?’+
14 Ekozala boni soki nayanoli ye
Nasengeli kopona malamumalamu maloba oyo nakoloba na ye!
15 Ata soki nazalaka mpenza na elonga, nalingaki koyanola ye te.+
Nakokaki kaka kosɛnga mosambisi na ngai* amonisela ngai boboto.
16 Soki nabengi ye, akoyanola ngai?
Nandimi te ete akoyoka mongongo na ngai,
17 Mpo abukibuki ngai na mopɛpɛ makasi
Mpe abakisi bampota na ngai kaka mpamba.+
18 Azali kotika ngai napema te,
Azali ntango nyonso kotondisa ngai na biloko ya bololo.
19 Soki ezali likambo ya nguya, ye nde aleki makasi.+
Soki ezali likambo ya bosembo, ye alobi: ‘Nani akosɛnga ngai nazongisa monɔkɔ?’*
20 Soki nazalaka na elonga, monɔkɔ na ngai moko elingaki kokweisa ngai;
Ata soki nabatelaka bosembo na ngai,* alingaki kotánga ngai moto ya ngambo.*
22 Bokeseni ezali te. Yango wana nalobi:
‘Azali kobebisa moto oyo asali likambo te* ndenge moko na moto mabe.’
23 Soki mpela ya pwasa eyeisaka liwa na mbalakaka,
Mbɛlɛ asɛki ndenge bato oyo bazali na likambo te bazangi elikya.
Soki ezali ye te, bongo ezali nani?
25 Sikoyo mikolo na ngai ezali kokende mbangu koleka mopoti-mbangu;+
Ezali kokima mbangu kozanga komona bolamu.
26 Ezali kokende mbangu lokola bamasuwa oyo esalemi na mingendu,
Lokola bampongo oyo ezali kokita nokinoki mpo na kokanga nyama na yango ya kolya.
27 Soki nalobi: ‘Nakobosana mitungisi na ngai,
Nakolongola mawa na elongi na ngai mpe nakozala na esengo,’
28 Nakokoba kobanga mpo na bampasi na ngai nyonso,+
Mpe nayebi ete okotalela ngai te lokola moto oyo asali likambo te.
29 Nakomonana ete nazali na ngambo.*
Mpo na nini nazali koboma nzoto mpamba?+
30 Soki nasukolaka nzoto na nɛjɛ oyo ekómi mai,
Mpe napɛtolaka mabɔkɔ na ngai na sabuni,*+
31 Mbɛlɛ ozindisi ngai na libulu,
Mpo ata bilamba na ngai moko eyini ngai.
Mpe akotika kobangisa ngai na biloko na ye ya nsɔmɔ,+
35 Bongo, nakoloba na ye kozanga kobanga,
Mpo koloba na kobanga ezali lolenge na ngai te.
10 “Nayini mpenza bomoi na ngai.*+
Nakobimisa polele kolelalela na ngai.
Nakoloba na mawa na ngai ya bololo!*
2 Nakoloba na Nzambe: ‘Kotánga ngai te ete nazali na ngambo.
Yebisá ngai mpo na nini ozali kobundisa ngai.
3 Ozali kosepela ndenge ozali konyokola,
Kotyola mosala ya mabɔkɔ na yo+
Wana ozali kolongisa mosala ya bato mabe?
4 Ozali nde na miso ya mosuni,
To omonaka nde ndenge moto, mowei mpamba amonaka?
5 Mikolo na yo ezali nde lokola mikolo ya moto, mowei mpamba,
To bambula na yo ekokani na bambula ya moto,+
6 Mpo oluka komona libunga na ngai
Mpe okoba koluka lisumu na ngai?+
9 Nabondeli yo, kobosana te ete osalaki ngai na mabele*+
Kasi sikoyo ozali kozongisa ngai na putulu.+
10 Osopaki ngai te lokola miliki
Mpe okangisaki ngai te lokola fromaje?
13 Kasi okanisaki na motema na yo kosala ngai mabe.
Nayebi ete makambo yango euti epai na yo.
15 Soki nazali na ngambo, mawa na ngai mpenza!
16 Soki natomboli motó na ngai, okolukaluka ngai ndenge nkɔsi esalaka,+
Mpe okolakisa lisusu nguya na yo epai na ngai.
17 Obimisi batatoli ya sika mpo na kokweisa ngai
Mpe omatisi nkanda na yo epai na ngai,
Mpasi na ngai ezali kobakisama se kobakisama.
18 Bongo mpo na nini obimisaki ngai na libumu?+
Ebongaki nakufa na ngai liboso liso ata moko emona ngai.
19 Elingaki kozala lokola nde nazalaki na mokili te;
Balingaki komema ngai longwa na libumu tii na lilita.’
20 Mikolo na ngai ezali nde moke te?+ Atika ngai kimya;
Alongola miso na ye epai na ngai, mpo napema mwa moke*+
21 Liboso ete nakende—mpe nakozonga te+—
Na mokili oyo eleki mpenza molili,*+
22 Na mokili ya molili makasi mpenza,
Mokili ya elili makasi mpe ya mobulu,
Esika kongɛnga ezali lokola molili.”
11 Zofare+ Monaamate ayanolaki ete:
3 Bilobaloba na yo ekokangisa nde bato monɔkɔ?
Moto moko te akopamela yo mpo na maloba na yo ya kotyola?+
6 Mbɛlɛ amonisi yo basekele ya bwanya,
Mpo bwanya ezali na makambo mingi ya koyekola.
Mpe okoyeba ete Nzambe asalaka ete bábosana mabunga na yo mosusu.
8 Etombwani mosika koleka likoló. Eloko nini yo okoki kosala?
Ezali mozindo koleka Nkunda.* Eloko nini yo okoki koyeba?
9 Ezali molai koleka mabele
Mpe monene koleka mbu.
10 Soki Nzambe azali koleka, akangi moto mpe amemi ye na tribinale,
Nani akopekisa ye?
11 Mpo ayebi ntango bato basali makambo na bokosi.
Akotya likebi te ntango amoni likambo ya mabe?
13 Kaka soki obongisi motema na yo
Mpe osemboleli ye mabɔkɔ na yo.
14 Soki lobɔkɔ na yo ezali kosala mabe, bwaká mabe yango mosika,
Mpe kotika te ete kozanga bosembo efanda na bahema na yo.
15 Mpo ndenge wana nde okoki kotombola elongi na yo kozanga mbeba;
Mpe okoki kopikama makasi, kozanga kobanga.
16 Mpo okobosana mpasi na yo;
Okobosana yango lokola mai oyo eleki.
17 Bomoi na yo ekongɛnga makasi koleka moi ya midi;
Ata molili na yango ekozala lokola ntɔngɔ.
18 Okotya mpenza motema mpo elikya ezali,
Okotala epai na epai mpe okolala na kimya.
19 Okolala mpe moto ata moko te akobangisa yo.
Mpe bato ebele bakoluka ete ondima bango.
20 Kasi miso ya bato mabe ekolɛmba;
Mpe bakozwa esika ya kokima te,
Mpe elikya na bango ekozala kaka liwa.”+
12 Bongo Yobo ayanolaki ete:
3 Kasi ngai mpe nazali na mayele.*
Bino boleki ngai te.
Nani ayebi makambo wana te?
Moto ya sembo mpe oyo azangi mbeba, azali eloko ya kosɛka.
5 Moto oyo azali malamu asɛkaka baoyo bazali kokutana na mpasi,
Akanisaka ete mpasi ezwaka kaka baoyo bazali na mikakatano.*
6 Bahema ya miyibi ezali na kimya,+
Mpe baoyo batumolaka Nzambe bazali na libateli,+
Baoyo bazali na nzambe na bango na mabɔkɔ na bango.
7 Kasi, nabondeli yo, tuná banyama, mpe ekoteya yo;
Ná bandɛkɛ ya likoló, mpe ekoyebisa yo.
9 Nani kati na yango nyonso eyebi te
Ete lobɔkɔ ya Yehova nde esali yango?
14 Soki abuki eloko moko, ekoki kotongama te;+
Likambo oyo akangi, moto moko te akoki kofungola yango.
16 Makasi mpe bwanya ezali epai na ye;+
Moto oyo abungi nzela mpe moto oyo abungisaka bato nzela bazali ya ye;
17 Atambwisaka bapesi-toli makolo-ngulu,*
Mpe akómisaka basambisi ligboma.+
19 Atambwisaka banganga-nzambe makolo-ngulu,+
Mpe akweisaka baoyo bokonzi na bango epikamá makasi;+
20 Alongolaka maloba na monɔkɔ ya bapesi-toli oyo batyelaka motema,
Alongolaka mayele epai ya mibange;*
21 Atyolaka mpenza bato ya lokumu,+
Mpe alɛmbisaka* bato ya nguya;
22 Abimisaka polele makambo ya mozindo ya molili,+
Mpe amemaka molili mozindo na pole;
23 Akómisaka bikólo makasi mpo abebisa yango;
Apalanganisaka bikólo mpo na komema yango na boombo.
24 Alongolaka mayele* ya bakambi ya bato,
Mpe asalaka ete báyengayenga na bisika oyo ezali mpamba, epai nzela ezali te.+
25 Bazali kosimbasimba epai na epai na molili,+ epai pole ezali te;
Asalaka ete báyengayenga lokola bato oyo balangwe masanga.+
13 “Ya solo, liso na ngai emoná nyonso wana,
Litoi na ngai eyoká mpe ekangá ntina na yango.
2 Oyo bino boyebi, ngai mpe nayebi yango;
Bino boleki ngai te.
3 Kasi, ngai nalingi nde nasolola kaka na Mozwi-ya-Nguya-Nyonso,
Nakosepela nde kosamba likambo na ngai liboso ya Nzambe.+
4 Kasi, bozali kobebisa lokumu na ngai na makambo ya lokuta;
Bino nyonso bozali minganga ya ntina te.+
6 Nabondeli bino, bóyoka makanisi na ngai,
Mpe bótya likebi na kosamba ya mbɛbu na ngai.
7 Bokoloba nde makambo oyo ezangi bosembo na nkombo ya Nzambe,
Mpe bokoloba nde makambo ya bokosi mpo na ye?
9 Bokolonga mpenza soki alandeli bino?+
Bokokosa ye ndenge bakosaka moto, mowei mpamba?
11 Lokumu na ye ekobangisa bino te
Mpe nsɔmɔ na ye ekokwela bino te?
12 Maloba na bino ya bwanya* ezali masese ya putulu ya mɔtɔ;
Makanisi na bino ezali pɛtɛɛ lokola mabele.*
13 Bófanda nyɛɛ liboso na ngai, mpo naloba.
Bongo oyo ekoya, eya!
16 Wana alingaki kozala lobiko na ngai,+
Mpo moto moko te oyo azangi botosi epai ya Nzambe* akokɔta liboso na ye.+
17 Bóyoka malamumalamu liloba na ngai;
Bótya likebi na makambo oyo nazali koloba.
18 Talá! Sikoyo, nabongisi likambo na ngai mpo nasamba;
Nayebi ete nazali na elonga.
19 Nani akobunda na ngai?
Soki nakangi monɔkɔ, nakokufa nde kokufa!*
22 Lobá, mpe nakoyanola yo,
To tiká naloba, mpe oyanola ngai.
23 Wapi mabunga mpe masumu na ngai?
Monisá ngai libunga mpe lisumu na ngai.
25 Okomeka nde kobangisa lokasa oyo ememami na mopɛpɛ,
To okolanda nde lititi oyo ekauká?
26 Mpo ozali kaka kokoma bifundeli ya bololo mpo na ngai
Mpe ozali kofutisa ngai masumu ya bolenge na ngai.
27 Otye makolo na ngai na bikanga-makolo,
Mpe ozali kotalatala banzela na ngai nyonso,
Mpe ozali kokatela matambe na ngai ndelo.
4 Nani akoki kosala ete moto ya pɛto auta na moto ya mbindo?+
Moto moko te!
5 Soki mikolo na ye ekatamá,
Motángo ya basanza na ye ezali epai na yo;
Otyelá ye ndelo oyo akoki koleka yango te.+
6 Longolá miso na yo epai na ye mpo apema,
Tii asilisa mokolo na ye, lokola mosali oyo azwaka lifuti.+
7 Mpo elikya ezalaka ata mpo na nzete.
Soki bakati yango, ekobimisa lisusu bitape ya sika,
Mpe mwa bitape na yango ekokoba kokola.
8 Soki mosisa na yango enuni na mabele
Mpe soki ekumu na yango ekufi na mabele,
9 Soki eyoki nsolo ya mai ekobimisa bitape ya sika;
Mpe ekobimisa bitape lokola nzete ya sika.
11 Mai ezali kolimwa na mbu,
Mpe ebale ezali kosila mai mpe kokauka.
12 Moto mpe alalaka mpe atɛlɛmaka te.+
Tii ntango likoló ekozala lisusu te, bakolamuka te,
Bakolamwisama mpe na mpɔngi na bango te.+
13 Aa! Soki obombaka ngai ata na Nkunda,*+
Soki obombaka ngai tii nkanda na yo ekoleka,
Soki okatelaka ngai ata ntango mpo okanisa ngai!+
14 Soki moto akufi, akoki kozonga lisusu na bomoi?+
15 Okobenga ngai, mpe nakoyanola yo.+
Okozala na mposa makasi ya komona lisusu mosala ya mabɔkɔ na yo.
16 Kasi mpo na sikoyo, ozali kokoba kotánga litambe na ngai mokomoko;
Ozali kotala kaka lisumu na ngai.
17 Libunga na ngai ekangisami na elembo na kati ya saki moko,
Mpe okangisi libunga na ngai na kɔlɛ.
18 Kaka ndenge ngomba ekwei mpe ebukanibukani,
Mpe ndenge libanga elongwe na esika na yango,
19 Ndenge mai elongolaka mabanga
Mpe mpela na yango ekɔmbɔlaka zɛlo ya mabele,
Bongo nde obebisi elikya ya moto, mowei mpamba.
20 Osalaka nyonso oyo olingi epai ya moto tii akokufa;+
Obebisaka ye elongi mpe otikaka ye akende na nkunda.
22 Ayokaka mpasi mpe azalaka na mawa ntango azali na bomoi.”
15 Bongo Elifaze+ Motemane ayanolaki ete:
2 “Moto ya bwanya akoyanola nde na makanisi oyo ezangá ntina,*
To akotondisa nde libumu na ye na mopɛpɛ ya ɛsti?
3 Kopamela kaka na maloba ezali na ntina te,
Mpe diskur yango moko ezali na litomba moko te.
4 Mpo osali ete kobanga Nzambe ezala lisusu na ntina te,
Mpe olɛmbisi mposa nyonso ya kokanisa na mozindo makambo etali Nzambe.
7 Yo nde moto ya liboso oyo abotamá,
To, obotamaki liboso ete bangomba mike ezala?
8 Oyokaka nde masolo ya nkuku ya Nzambe,
To okanisi ete bwanya esuki kaka epai na yo moko?
9 Eloko nini oyebi oyo biso toyebi te?+
Eloko nini ozali kokanga ntina oyo biso tozali kokoka te?
11 Mabɔndisi ya Nzambe ekoki na yo te,
To maloba oyo balobi na yo na boboto ekoki na yo te?
12 Mpo na nini motema na yo ezali komema yo mosika,
Mpe mpo na nini miso na yo ezali kongɛnga na nkanda?
17 Nakoyebisa yo; yoká ngai!
Nakoloba oyo namoná,
18 Makambo oyo bato ya bwanya balobi, bazwi yango epai ya batata na bango+
Mpe babombi yango te.
19 Mokili epesamaki kaka epai na bango,
Mpe mopaya moko te alekaki na kati na bango.
20 Moto mabe amonaka bwale mikolo nyonso ya bomoi na ye,
Na boumeli ya bambula nyonso oyo babombelá monyokoli.
23 Azali koyengayenga mpo na koluka bilei:* ezali wapi?
Ayebi malamu ete mokolo ya molili ezali pene.
24 Mpasi ná bwale ezali se kopesa ye nsɔmɔ;
Eleki ye makasi lokola mokonzi oyo azali pene ya kobunda.
25 Mpo azali kotombolela Nzambe lobɔkɔ na ye,
Mpe azali komeka kotɛmɛla* Mozwi-ya-Nguya-Nyonso;
26 Na motó makasi na ye, apumbwe likoló na Ye,
Na nguba na ye ya makasi mpe ya monene;*
27 Elongi na ye ezipami na mafuta,
Mpe loketo na ye etondi na mafuta;
28 Azali kofanda na bingumba oyo ekobebisama,
Na bandako oyo moto te akofanda,
Oyo ekokóma mabondo ya mabanga.
29 Akokóma mozwi te, mpe bozwi na ye ekobakisama te,
Biloko na ye mpe ekopalangana na mokili te.
31 Asengeli te kobunga nzela mpe kotya motema na eloko oyo ezangi ntina,
Mpo oyo akozwa na esika na yango ekozala eloko oyo ezangi ntina;
32 Yango ekosalema liboso ya mokolo na ye.
Mpe bitape na ye ekotonda na nkasa te.+
33 Akozala lokola nzete ya vinyo oyo ekweisaka mbuma na yango oyo eteli te,
Mpe lokola nzete ya olive oyo ebwakaka bafololo na yango.
34 Mpo liyangani ya bato oyo batosaka Nzambe te* ebotaka mbuma te,+
Mpe mɔtɔ ekolya bahema ya kanyaka.
35 Bakumbaka mpasi lokola zemi mpe babotaka makambo ya mabe,
Mpe libumu na bango ebotaka bokosi.”
16 Yobo ayanolaki ete:
2 “Nayoká makambo mingi ya ndenge wana.
Bino nyonso bozali babɔndisi mabe!+
3 Maloba ya mpamba* ekosuka nde?
Nini ezali kotinda yo oyanola bongo?
4 Nakoki mpe koloba ndenge bino bozali koloba.
Soki bózalaka na esika na ngai,*
Nalingaki kondimisa bino na maloba na ngai,
Mpe koningisela bino motó na ngai.+
5 Kutu, na esika na yango, nalingaki nde kolendisa bino na maloba ya monɔkɔ na ngai,
Mpe libɔndisi ya mbɛbu na ngai elingaki kokitisa mpasi.+
8 Osimbi mpe ngai, yango ekómi litatoli,
Bongo kokɔnda na ngai etɛlɛmi mpe ezali kofunda ngai.
9 Nkanda na ye epasolipasoli ngai, mpe azali koyina ngai.+
Azali kolyela ngai mino.
Monguna na ngai azali kopelisela ngai miso.+
10 Bafungoleli ngai mpenza monɔkɔ mpo na komɛla ngai,+
Mpe nakoyina nyonso babɛti ngai na matama;
Bayangani ebele mpo na kotɛmɛla ngai.+
12 Nafandaki na ngai na kimya, kasi ayaki kobukabuka ngai;+
Akangaki ngai na nkingo mpe anikiniki ngai;
Na nsima, atye ngai likoló lokola eloko na ye ya kobɛta.
13 Bato na ye oyo babwakaka mbanzi bazingi ngai;+
Atɔbɔli bangɛi na ngai+ mpe ayoki mawa te;
Asopi mai ya nsɔngi* na ngai na mabele.
14 Azali kotɔbɔla ngai madusumadusu lokola nde nazali efelo;
Azali komibwaka epai na ngai lokola mobundi-etumba.
16 Elongi na ngai ekómi motane na kolela,+
Mpe miso na ngai ekómi molili makasi,*
17 Atako mabɔkɔ na ngai esali likambo ya mabe te,
Mpe libondeli na ngai ezali pɛto.
18 Ee mabele, kozipa makila na ngai te!+
Tiká yango eganga mpo na bolamu na ngai!
19 Kutu sikoyo, motatoli na ngai azali na likoló;
Mpe moto oyo akoki kotatola mpo na ngai azali na bisika oyo etombwaná.
20 Baninga na ngai bazali kosɛka ngai+
Ntango liso na ngai ezali kobimisa mai ya miso* epai ya Nzambe.+
21 Tiká ete moto moko akata likambo kati na ngai ná Nzambe,
Ndenge ekoki kosalema kati na bato mibale.+
3 Nabondeli yo, ndimá ndanga na ngai, mpe batelá yango epai na yo.
Nani mosusu akotuta ntolo mpe akondima kokɔtela ngai?+
5 Bato mosusu bapesaka baninga na bango ndambo ya biloko,
Nzokande miso ya bana na bango ekolɛmba.
6 Akómisi ngai eloko ya kotyola* na kati ya bato ya bikólo,+
Bongo nakómi moto ya kobwakela nsoi na elongi.+
8 Bato ya sembo bazali kotala yango na kokamwa,
Moto oyo azali na likambo te azali kosilika mpo na moto oyo abangaka Nzambe te.*
9 Moto ya sembo azali kokangama makasi na nzela na ye,+
Mpe moto ya mabɔkɔ pɛto azali kokóma makasi.+
10 Kasi, bino nyonso bokoki kozongela koloba,
Mpo namoni ata moto moko te ya bwanya na kati na bino.+
12 Bazali kaka kotya butu na esika ya moi,
Bazali koloba: ‘Pole ekómi pene mpo molili eyei.’
14 Nakobelela libulu*+ ete: ‘Ozali tata na ngai!’
Mpe nkusu ete: ‘Ozali mama na ngai mpe ndeko na ngai ya mwasi!’
15 Bongo elikya na ngai ezali wapi?+
Nani akoki komona elikya na ngai?
18 Bongo Biledade+ Moshua ayanolaki ete:
2 “Okokoba kolobaloba boye tii ntango nini?
Monisá mwa bososoli mpo biso mpe tóloba.
4 Ata soki omisali mabe mpo na nkanda,
Mabele ekosundolama nde mpo na yo,
To libanga ekolongwa nde na esika na yango?
6 Na hema na ye pole ekokóma mpenza molili,
Mpe mwinda likoló na ye ekokufa.
8 Mpo makolo na ye ekomema ye na kati ya monyama,
Mpe akoyengayenga na madusu ya monyama yango.
10 Nsinga ebombami na mabele mpo na ye,
Mpe motambo ezali kozela ye na nzela na ye.
16 Misisa na ye ekokauka na nse na ye,
Mpe bitape na ye ekokufa likoló na ye.
18 Bakolongola ye na pole mpo akɔta na molili,
Mpe bakobengana ye na mabele oyo ebotaka.
19 Akozala na libota te mpe na bana te na kati ya bato na ye,
Mpe moto moko te akotikala na bomoi na esika oyo ye afandi.*
20 Na mokolo ya libebi na ye, bato ya Wɛsti bakoyoka nsɔmɔ,
Mpe bato ya Ɛsti bakolɛnga na kobanga.
21 Yango nde ekómelaka bahema ya mosali mabe,
Mpe esika ya moto oyo ayebi Nzambe te.”
19 Yobo ayanolaki ete:
2 “Tii ntango nini bokokoba kosilikisa molimo na ngai,*+
Mpe koloba makambo oyo ezali kosala ngai mpasi na motema?+
4 Soki ya solo nasali libunga,
Libunga na ngai etali kaka ngai moko.
5 Soki bozali kaka komitombola likoló na ngai,
Wana bozali kokanisa ete ebongi nayoka nsɔni oyo,
6 Wana bóyeba ete Nzambe nde abungisi ngai nzela,
Mpe azingi ngai na monyama na ye ya kokanga nyama.
7 Talá! Nazali se kobelela ete: ‘Mpasi!’ kasi nazali kozwa eyano te;+
Nazali se kobelela mpo na kosɛnga lisalisi, kasi bosembo ezali te.+
8 Akangi esika na ngai ya koleka na efelo ya mabanga, mpe nakoki koleka te;
Azipi balabala na ngai na molili.+
10 Nazali lokola ndako molai oyo ebebisami nyonso. Abundisi ngai tii nakufi.
Alongoli elikya na ngai; nazali lokola nzete epikolami.
12 Bituluku ya basoda na ye bazali koya elongo mpe bazingi ngai,
Mpe batye kaa na bango zingazinga ya hema na ngai.
15 Bapaya na ndako na ngai+ mpe baombo na ngai ya basi bazali komona ngai lokola moto oyo bayebi te;
Nakómi mopaya na miso na bango.
16 Nabengi mosaleli na ngai, kasi azali kondima te;
Na monɔkɔ na ngai moko, nabondeli ye ayokela ngai mawa.
17 Mwasi na ngai akómi koyina mpema ya monɔkɔ na ngai,+
Mpe nakómi nsolo mabe epai ya bandeko na ngai ya mibali.*
18 Ná bana mike bayini ngai;
Soki natɛlɛmi, babandi kofinga ngai.
20 Mikuwa na ngai ezali kokangana na loposo na ngai mpe na mosuni na ngai,+
Mpe nabiki na likama na loposo ya mino na ngai.
23 Soki maloba na ngai ekomamaka,
Soki ekomamaka ata na buku!
24 Aa! Soki ekomamaka na libanga mpo na libela,
Na ekomeli ya ebende mpe ya mondɔlu!
25 Mpo nayebi malamu ete mosikoli na ngai+ azali na bomoi;
Akoya nsima mpe akotɛlɛma likoló ya mabele.*
26 Nsima ya kobebisama ya loposo na ngai,
Wana nakozala naino na mosuni na ngai, nakomona Nzambe,
27 Ngai moko nakomona ye,
Miso na ngai moko ekomona ye, kasi ya moto mosusu te.+
Kasi na kati na ngai mpenza nazali komiyoka ete nasuki!*
28 Mpo bolobi: ‘Na ndenge nini tozali konyokola ye?’+
Mpo mabe ebandaki nde epai na ngai.
29 Bóbanga mopanga mpo na bino moko,+
Mpamba te mopanga nde ememaka etumbu mpo na mabunga,
Bosengeli koyeba ete mosambisi azali.”+
20 Zofare+ Monaamate ayanolaki ete:
2 “Yango wana makanisi na ngai oyo etungisami ezali kotinda ngai nayanola
Mpo nabulungani mpenza.
4 Banda kala oyebi likambo oyo malamu,
Mpo ezalaka bongo banda moto* atyamá na mabele,+
5 Ete koganga ya esengo ya moto mabe eumelaka te
Mpe kosepela ya moto oyo ayebi Nzambe te* ezalaka ya ntango mokuse.+
6 Ata soki nkembo na ye emati mpenza tii na likoló
Mpe motó na ye ekómi na mapata,
7 Akolimwa mpo na libela lokola nyɛi na ye;
Bato oyo bamonaki ye bakoloba: ‘Wapi ye?’
8 Bakobosana ye noki lokola ndɔtɔ, mpe moto moko te akomona ye lisusu;
Bakobengana ye lokola emonaneli ya butu.
10 Bana na ye moko bakoluka babola bámonisela bango boboto,
Mpe mabɔkɔ na ye moko ekozongisa bozwi oyo azwaki.+
12 Soki makambo ya mabe ezali elɛngi na monɔkɔ na ye,
Soki azali kobomba yango na nse ya lolemo na ye,
13 Soki ayoki yango elɛngi mpe atiki yango te
Mpe akobi kokanga yango na monɔkɔ na ye,
14 Bilei na ye ekobeba na kati na ye;
Ekokóma pwazɔ* ya kobra na kati na ye.
15 Amɛli bomɛngo, kasi akosanza yango;
Nzambe akobimisa yango nyonso na libumu na ye.
17 Akomona ata mokolo moko te mikɛli ya mai,
Bibale ya mafuta ya nzoi ná manteka.
18 Akozongisa biloko na ye kozanga ete asalela yango;*
Akosepela te na bozwi oyo euti na mombongo na ye.+
19 Mpo abukibuki mpe asundoli bato oyo bazangá;
Abɔtɔli ndako oyo atongaki te.
20 Kasi akoyoka kimya ata moke te na kati na ye;
Bozwi na ye ekobikisa ye te.
21 Ezali na eloko moko te oyo etikali mpo alya;
Yango wana bomɛngo na ye ekoumela te.
22 Ntango bozwi na ye ekómi mpenza beboo, akokóma na mitungisi mingi;
Nguya nyonso ya mpasi ekoyela ye.
23 Ntango akotondisa libumu na ye,
Nzambe* akotindela ye nkanda na ye ya makasi,
Akonɔkisela ye yango na kati ya misɔpɔ na ye.
24 Ntango akokima bibundeli ya bibende,
Makula ya kwivre ekotɔbɔla ye.
25 Abimisi likula oyo ekɔtaki na mokɔngɔ na ye,
Mpe ebundeli oyo ezali kongɛnga oyo etɔbɔlaki libale* na ye,
Nsɔmɔ ekangi ye.+
26 Molili makasi ezali kozela biloko na ye ya motuya;
Mɔtɔ oyo moto moko te apupoli ekozikisa ye;
Mpasi ezali kozela moto nyonso oyo atikali na bomoi na hema na ye.
27 Likoló ekobimisa libunga na ye polele;
Mabele ekotɛmɛla ye.
29 Wana nde eloko oyo Nzambe abombelá moto mabe,
Libula oyo Nzambe akatá mpo na ye.”
21 Yobo ayanolaki ete:
2 “Bóyoka na likebi oyo nazali koloba;
Tiká ezala libɔndisi mpo na ngai.
4 Nazali nde koyebisa mitungisi na ngai epai ya moto?
Soki ezalaki bongo, nalingaki* te kozanga motema molai?
5 Bótala ngai mpe bótikala monɔkɔ polele na kokamwa;
Bótya lobɔkɔ na monɔkɔ na bino.
6 Soki nakanisi yango, nazali kobulungana,
Mpe nzoto na ngai mobimba ezali kolɛnga.
8 Bana na bango bazalaka ntango nyonso pene na bango,
Mpe bamonaka bana ya bana na bango.
9 Bandako na bango ebatelami, kobanga ezalaka kuna te,+
Mpe lingenda ya Nzambe epesaka bango etumbu te.
10 Bangɔmbɛ na bango ya mibali ezangaka te kobotisa;
Bangɔmbɛ na bango ya basi ebotaka mpe zemi na yango esopanaka te.
11 Bana na bango ya mibali bazali kokimakima libándá lokola etonga,
Mpe bana na bango ya mike bazali kopumbwapumbwa epai na epai.
14 Kasi balobaka na Nzambe ya solo ete: ‘Tiká biso!
Tozali na mposa ya koyeba banzela na yo te.+
15 Mozwi-ya-Nguya-Nyonso azali nani, mpo biso tósalela ye,+
Eloko nini tokozwa soki toyebi ye?’+
16 Kasi nayebi ete bazali na bokonzi te na bozwi na bango moko.+
Makanisi* ya bato mabe ezali mosika na ngai.+
17 Mbala boni mwinda ya bato mabe ebomamaka?+
Mbala boni likama eyelaka bango?
Mbala boni Nzambe, na nkanda na ye, ayeiselaka bango libebi?
18 Bakómaka nde lokola matiti ya kokauka liboso ya mopɛpɛ
Mpe lokola mposo ya blé oyo mopɛpɛ makasi ememaka?
19 Nzambe akobomba etumbu ya moto mabe mpo na bana na ye moko.
Kasi Nzambe afuta ye mpo ayeba yango.+
23 Moto akokufa ntango azali naino makasi mpenza+
Wana azali na motungisi ata moko te mpe azali na kimya,+
24 Wana bibɛlɔ* na ye etondi na mafuta
Mpe mikuwa na ye ezali makasi.*
27 Talá! Nayebi malamu makambo oyo bozali kokanisa
Mpe myango oyo bozali na yango ya kosala ngai mabe.+
28 Mpo bozali koloba boye: ‘Ndako ya moto ya lokumu ezali wapi,
Mpe wapi hema oyo bato mabe bazalaki kofanda?’+
29 Botuni bato oyo basalaka mibembo te?
Boyekoli te bilembo na bango malamumalamu,
30 Ete moto mabe abatelamaka na mokolo ya likama
Mpe abikisamaka na mokolo ya nkanda makasi?
31 Nani akoyebisa ye ete etamboli na ye ezali malamu te?
Mpe nani akofutisa ye mpo na makambo oyo asali?
32 Ntango bakomema ye na malita,
Bakokɛngɛla nkunda na ye.
33 Mabele oyo ekangamá ya lobwaku* ekokóma elɛngi epai na ye,+
Mpe bato nyonso bakolanda ye*+
Ndenge kaka bato oyo bazalaki liboso na ye bakoki kotángama te.
34 Bongo mpo na nini bolingi kopesa ngai libɔndisi ezanga ntina?+
Biyano na bino ezali kaka bokosi!”
22 Bongo Elifaze+ Motemane ayanolaki ete:
2 “Moto akoki kozala na ntina epai ya Nzambe?
Moto oyo azali na mayele ya kososola akoki kozala na ntina epai na ye?+
3 Mozwi-ya-Nguya-Nyonso azali nde kosepela mpo yo ozali sembo,
To kokangama na yo na Nzambe ezali komemela ye litomba?+
4 Akopesa yo etumbu
Mpe akosamba na yo mpo omemyaka ye?
6 Mpo ozali kosimba ndanga ya bandeko na yo kaka mpamba,
Mpe ozali kolongola bato bilamba, ozali kotika bango bolumbu.*+
7 Moto oyo alɛmbi, oboyaka kopesa ye mai ya komɛla,
Mpe moto oyo azali na nzala, opimelaka ye bilei.+
9 Kasi, ozongisaki basi oyo mibali bakufá mabɔkɔ mpamba,
Mpe obukaki mabɔkɔ ya bana oyo batata bakufá.
10 Yango wana mitambo* ezingi yo,+
Mpe nsɔmɔ ya pwasa ezali kobangisa yo;
11 Yango wana molili ezali makasi mpe ozali komona te,
Mpe ebele ya mai ezipi yo.
12 Nzambe atombwani nde mosika te kuna na likoló?
Mpe talá ndenge minzoto nyonso etombwani mosika.
13 Kasi yo olobi: ‘Nzambe ayebi mpenza nini?
Akoki nde kosambisa na kati ya molili makasi?
14 Mapata nde ezipaka ye, na bongo amonaka te
Wana azali kotambola na sɛrklɛ ya likoló.’
15 Okolanda kaka nzela ya kala
Oyo bato mabe batambolaki,
17 Bazalaki koloba na Nzambe ya solo ete: ‘Tiká biso!’
Mpe ‘Mozwi-ya-Nguya-Nyonso akoki kosala biso nini?’
18 Nzokande, ye moto atondisaki bandako na bango na biloko ya malamu.
(Makanisi mabe ya ndenge wana ezali mosika na ngai.)
19 Moto ya sembo akomona yango mpe akosepela,
Mpe moto oyo asali likambo te akosɛka bango mpe akoloba ete:
20 ‘Banguna na biso babebisami,
Mpe mɔtɔ ekozikisa biloko na bango oyo etikali.’
21 Luká koyeba ye, mpe okozala na kimya;
Bongo makambo ya malamu ekoyela yo.
23 Soki ozongeli Mozwi-ya-Nguya-Nyonso, okozonga ndenge ozalaki;+
Soki olongoli kozanga bosembo na hema na yo,
24 Soki obwaki wolo* na yo na putulu
Mpe wolo ya Ofire+ na kati ya libanga ya mabwaku,*
25 Bongo Mozwi-ya-Nguya-Nyonso akokóma wolo* na yo,
Mpe akozala palata na yo, oyo eleki kitoko.
26 Mpo ndenge wana nde okosepela na Mozwi-ya-Nguya-Nyonso,
Mpe okotombola elongi na yo epai ya Nzambe.
27 Okobondela ye, mpe ye akoyoka yo;
Mpe okokokisa bilako na yo.
28 Likambo nyonso oyo okozwa ekateli ya kosala ekolonga,
Mpe pole ekongɛnga na banzela na yo.
30 Akobikisa bato oyo basali likambo te;
Na yango soki mabɔkɔ na yo ezali pɛto, okobikisama mpenza.”
23 Yobo ayanolaki ete:
3 Soki nayebaka ata esika nakokuta Nzambe!+
Mbɛlɛ nalingaki kokende esika oyo afandi.+
4 Nalingaki komema likambo na ngai liboso na ye
Mpe nalingaki komonisa ye makanisi na ngai nyonso;
5 Nalingaki koyeba eyano oyo alingaki kopesa ngai
Mpe kolanda na likebi makambo oyo akoloba na ngai.
6 Alingaki nde kosalela nguya na ye monene mpo na kobunda na ngai?
Te, kutu alingaki mpenza koyoka ngai.+
7 Kuna moto ya sembo akokaki kosembola makambo elongo na ye,
Mpe nalingaki kolongwa na mabɔkɔ ya mosambisi na ngai mpo na libela.
8 Kasi soki nakei na ɛsti, azali kuna te;
Nazongi, mpe namoni ye te.
9 Ntango azali kosala na lobɔkɔ ya mwasi, nazali komona ye te;
Na nsima abaluki na lobɔkɔ ya mobali, nazali kaka komona ye te.
10 Kasi ye ayebi nzela oyo nazwi.+
Nsima ya komeka ngai, nakobima lokola wolo ya pɛto.+
11 Lokolo na ngai ezali kolanda matambe na ye malamumalamu;
Nabateli nzela na ye, mpe napɛngwi na yango te.+
12 Mitindo ya mbɛbu na ye, natiki yango te.
Nabombi maloba ya monɔkɔ na ye+ koleka kutu oyo esɛngami mpo na ngai.
13 Ntango azwi ekateli, nani akoki kotɛmɛla ye?+
Soki alingi* kosala likambo moko, akosala yango.+
14 Mpo akokokisa nyonso oyo esɛngami mpo na ngai,
Mpe makambo ya ndenge wana ezali ebele na motó na ye.
15 Yango wana nazali kotungisama mpo na ye;
Ntango nazali kokanisa ye, kobanga na ngai ezali kobakisama.
16 Nzambe akómisi ngai bibangabanga,
Mpe Mozwi-ya-Nguya-Nyonso abangisi ngai.
17 Kasi molili ekangisi ngai naino monɔkɔ te
Ezala mpe molili oyo ezipi elongi na ngai.
24 “Mpo na nini Mozwi-ya-Nguya-Nyonso atyá mokolo na ye ya kosambisa te?+
Mpo na nini baoyo bayebi ye bamoni mokolo na ye te?*
3 Bazwaka na makasi mpunda ya bana oyo batata bakufá
Mpe bakangaka ngɔmbɛ-mobali ya mwasi oyo mobali akufá mpo ezala ndanga.+
4 Babenganaka na makasi babola bálongwa na nzela;
Bato oyo bazangi lisalisi na mabele bamibombaka mosika na bango.+
5 Babola balukaka biloko ya kolya ndenge bampunda ya zamba+ elukaka bilei na esobe;
Balukaka biloko ya kolya mpo na bana na bango na mokili ekauká.
8 Bapɔlaka na mbula ya bangomba;
Bakangamaka na mabanga mpo esika ya kobombana ezali te.
9 Babɔtɔlaka ata na libɛlɛ mwana oyo tata akufá;+
Mpe bazwaka elamba ya mobola lokola ndanga,+
10 Yango wana basengeli kotambola bolumbu mpo bazangi elamba,
Mpe na nzala na bango, bazali komema mitó ya mbuma ya blé oyo babuki.
11 Banyokwamaka na mosala na katikati ya bifelo ya mikala na moi makasi;*
Banyatanyataka mbuma ya vinyo na bikamwelo, atako bongo bakufaka na mposa ya mai.+
12 Na kati ya engumba, bato oyo bazali pene na liwa bazali kolelalela,*
Mpe baoyo bazoki mpota ya liwa bazali* kobelela mpo na kosɛnga lisalisi,+
Kasi Nzambe amoni yango mabe te.*
13 Ezali na baoyo batombokelaka pole;+
Bayebaka banzela na yango te,
Mpe balandaka balabala na yango te.
14 Na ntɔngɔ, mobomi-bato atɛlɛmaka;
Abomaka moto oyo azangi lisalisi mpe mobola,+
Kasi na butu, amipesaka na koyiba.
Mpe azipi elongi na ye.
Bayebi pole ya mokolo te.+
17 Mpo na bango, ntɔngɔ ezali lokola molili makasi,
Mpo bameseni na nsɔmɔ ya molili makasi.
18 Kasi mai ememaka bango nokinoki.*
Eteni na bango ya mabele ekolakelama mabe.+
Bakobaluka te na bilanga ya vinyo na bango.
19 Ndenge kaka eleko ya kokauka ná molunge esilisaka nɛjɛ oyo ekómi mai,
20 Mama na ye akobosana ye;* nkusu ekolya ye na esengo,
Akokanisama lisusu te.+
Mpe kozanga bosembo ekokatama lokola nzete.
21 Alyelaka mwasi oyo abotaka te,
Mpe anyokolaka mwasi oyo mobali akufá.
22 Nzambe* akosalela makasi na ye mpo na kosilisa bato ya nguya;
Atako bakoki kotɛlɛma, bayebi te soki bakozala na bomoi.
24 Bapesi bango lokumu mpo na mwa ntango, na nsima bazali lisusu te.+
Bakitisami+ mpe bakufi lokola moto nyonso;
Bakatami lokola mitó ya mbuma.
25 Sikoyo, nani akoki komonisa ete nazali moto ya lokuta
To akoki koboya liloba na ngai?”
25 Biledade+ Moshua ayanolaki ete:
3 Basoda na ye bakoki nde kotángama?
Epai ya nani pole na ye ebimaka te?
4 Bongo ndenge nini moto, mowei mpamba, akoki kozanga mbeba* liboso ya Nzambe,+
To ndenge nini moto oyo abotami na mwasi akoki kozala na ngambo te?*+
5 Soki na miso na ye ata sanza ezali kongɛnga te,
Mpe minzoto ezali pɛto te,
6 Bongo ekozala boni mpo na moto, mowei mpamba, oyo azali kaka nkusu,
Mpe mwana ya moto, oyo azali kaka mosɔpi!”
26 Yobo ayanolaki ete:
2 “Ndenge wana nde osalisi moto oyo azali na nguya te!
Ndenge wana nde obikisi moto oyo azangi makasi!+
3 Opesi toli ya malonga na moto oyo azangi bwanya!+
Omonisi mpenza bwanya* epai ya ebele ya bato!
5 Baoyo bazangi makasi kati na liwa bazali kolɛnga;
Bazali mpenza na nse ya mai mpe ya biloko oyo efandaka kuna.
7 Atandi likoló* na esika oyo ezali mpamba,+
Atyá* mabele likoló ya eloko moko te;
8 Akangi mai liboke na kati ya mapata,+
Bongo mapata ezali kopasuka te na kilo na yango;
9 Azipi kiti ya bokonzi na ye mpo emonana te,
Atandi lipata na ye likoló na yango.+
11 Makonzí ya likoló ezali kolɛnga;
Ekamwe mpo na mpamela na ye.
12 Na nguya na ye, atombokisi mbu,+
Mpe na mayele na ye, abukibuki nyama monene mpenza mpe ya nsɔmɔ* ya mbu.+
Bongo nani akoki kokanga ntina ya nkake na ye ya nguya?”+
2 “Lokola Nzambe azali mpenza na bomoi, ye oyo apimeli ngai bosembo,+
Lokola Mozwi-ya-Nguya-Nyonso azali na bomoi, ye oyo akómisi ngai* bololo,+
3 Lokola mpema na ngai ezali kati na ngai
Mpe elimo ya Nzambe ezali na zolo na ngai,+
4 Mbɛbu na ngai ekoloba likambo moko te ya kozanga bosembo;
Mpe lolemo na ngai ekobimisa bokosi te!
5 Nakoki kokanisa ata moke te ete natánga bino bato ya sembo!
Tii nakokufa, nakotika te* bosembo na ngai!+
6 Nakobatela bosembo* na ngai mpe nakotika yango ata moke te;+
Ntango nyonso nakozala na bomoi,* motema na ngai ekokweisa* ngai te.
7 Monguna na ngai akóma lokola moto mabe,
Baoyo bazali kobundisa ngai lokola bato oyo bazangi bosembo.
8 Mpo elikya nini moto oyo abangaka Nzambe te* azali na yango soki abebisami,+
Soki Nzambe alongoli bomoi* na ye?
10 To moto yango, akosepela nde na Mozwi-ya-Nguya-Nyonso?
Akobondela nde Nzambe ntango nyonso?
11 Nakoteya bino makambo etali nguya* ya Nzambe;
Nakobomba eloko moko te na oyo etali Mozwi-ya-Nguya-Nyonso.
12 Talá! Soki bino nyonso bomoni bimonaneli,
Mpo na nini maloba na bino ezali mpenza mpamba?
13 Wana ezali likabo oyo Nzambe apesaka moto mabe,+
Libula oyo banyokoli bazwaka epai ya Mozwi-ya-Nguya-Nyonso.
14 Soki bana na ye bakómi mingi,+ bakokwea na mopanga,
Mpe baoyo bauti na libota na ye bakozala na bilei mingi te.
15 Bana na ye oyo babiki
bakokundama na maladi moko oyo ebomaka mpenza,
Mpe basi oyo mibali bakufi bakolela bango te.
16 Ata soki anduki palata lokola putulu,
Mpe abombi bilamba ya kitoko lokola mabele,*
17 Ata soki asangisi yango,
Moto ya sembo nde akolata yango,+
Mpe moto oyo azali na likambo te nde akokabola palata na ye.
18 Ndako oyo atongi ezali pɛtɛɛpɛtɛɛ lokola ndako ya ndɔngɛ,
Lokola esika ya kobatama+ oyo sinzili asali.
19 Akolala wana azali naino mozwi, kasi bozwi na ye ekozala lisusu te;*
Ntango akofungola miso, eloko moko ekozala te.
28 “Ezali na esika ya kotimola palata
Mpe esika ya kozwa wolo oyo bapɛtolaka;+
2 Ebende ezwamaka na mabele,
3 Moto amemaka pole esika oyo molili ezali;
Akendaka esika oyo molili ezali makasi,
Mpo na kozwa mabanga ya ntalo.
4 Atimoli libulu mosika na bisika oyo bato bafandaka,
Bisika oyo babosaná, mosika na bisika oyo bato batambolaka;
Bato mosusu bazali kokita mpe kodiembela, bakei epai bazongi epai.
6 Kuna na mabanga nde safire ezali,
Mpe putulu ezali na wolo.
7 Ata ndɛkɛ moko te oyo ekangaka banyama eyebi nzela yango;
Liso ya kombekombe ya moindo emoná yango te.
8 Banyama mineneminene ata moko te enyatanyatá yango;
Mwana-nkɔsi atambolá kuna te.
9 Na lobɔkɔ na ye, moto abɛti libanga ya silekisi;
Akweisi bangomba banda na moboko na yango.
11 Akangi bisika oyo bibale ezali kouta
Mpe amemi eloko oyo ebombani na pole.
14 Mai mozindo elobi: ‘Ezali na kati na ngai te!’
Mpe mbu elobi: ‘Ezali epai na ngai te!’+
15 Bakoki te kosomba yango na wolo ya pɛto;
Mpe palata ekoki te komekama kilo mpo na kopesama na esika na yango.+
16 Bakoki te kosomba yango na wolo ya Ofire,+
To na libanga ya onikisi oyo emonanaka mingi te, to mpe na safire.
17 Bakoki te kokokanisa yango na wolo ná talatala;
Mpe mbɛki moko te ya wolo oyo epɛtolami* ekoki kopesama na esika na yango.+
18 Mabanga ya korai mpe ya kristale ebongi ata kotángama te,+
Mpo saki oyo etondi na bwanya eleki saki oyo etondi na mayaka.
19 Bakoki kokokanisa yango te na libanga ya topazi+ ya Kushi;
Bakoki te kosomba yango ata na wolo ya pɛto.
22 Libebi ná liwa balobi:
‘Matoi na biso eyoká kaka nsango na yango.’
23 Nzambe ayebi nzela ya komona yango,
Kaka ye nde ayebi esika efandaka,+
24 Mpo atalaka tii na nsuka nyonso ya mabele,
Mpe amonaka eloko nyonso oyo ezali na nse ya likoló.+
25 Ntango asalaki ete mopɛpɛ ezala na nguya*+
Mpe atyaki ndelo ya bamai,+
26 Ntango atyaki mobeko mpo na mbula+
Mpe nzela mpo na lipata ya mbula ya mopɛpɛ makasi oyo ebɛtisaka bankake,+
27 Na ntango yango amonaki bwanya mpe alimbolaki yango;
Atyaki bwanya mpe amekaki yango.
28 Mpe alobaki na moto ete:
2 “Soki ata nazongaka na basanza oyo eleki,
Na mikolo oyo Nzambe azalaki kobatela ngai,
3 Ntango azalaki kongɛngisa mwinda na ye likoló ya motó na ngai,
Ntango natambolaki na molili na lisalisi ya pole na ye,+
4 Ntango nazalaki naino na* makasi ya bolenge,
Ntango Nzambe azalaki moninga na ngai ya motema na hema na ngai,+
5 Ntango Mozwi-ya-Nguya-Nyonso azalaki naino elongo na ngai,
Ntango bana* na ngai nyonso bazalaki zingazinga na ngai,
6 Ntango matambe na ngai ezalaki kosukolama na manteka,
Mpe mabanga ezalaki kosopela ngai mikɛli ya mafuta.+
7 Ntango nazalaki kokende na porte ya engumba+
Mpe kofanda na esika ya bato nyonso!+
8 Soki bilenge bamoni ngai bazalaki kolongwa wana mpo na kopesa ngai limemya,*
Mpe ata mibange bazalaki kotɛlɛma mpe kotikala bongo.+
9 Bankumu bazalaki kotika koloba;
Bazalaki kotya lobɔkɔ na monɔkɔ na bango.
10 Bato ya lokumu balobaki eloko te;
Liloba moko te ebimaki na monɔkɔ na bango.
11 Moto nyonso oyo azalaki koyoka ngai, azalaki koloba malamu mpo na ngai,
Mpe baoyo bazalaki komona ngai, bazalaki kotatola mpo na ngai.
12 Mpo nazalaki kobikisa mobola oyo azalaki kobelela mpo na kosɛnga lisalisi,+
Ná mwana oyo tata akufá mpe moto oyo azalaki na moto ya kosalisa ye te.+
13 Moto oyo azalaki pene ya kokufa, azalaki kopambola ngai,+
Mpe nazalaki kosepelisa motema ya mwasi oyo mobali akufá.+
14 Nazalaki kolata bosembo* lokola elamba;
Bosembo na ngai ezalaki lokola kazaka oyo ezangá mabɔkɔ mpe tirba.
15 Nakómaki miso ya moto oyo akufá miso
Mpe makolo ya motɛngumi.
18 Mbala mingi nazalaki koloba: ‘Nakokufa na ndako* na ngai moko,+
Mpe mikolo na ngai ekozala mingi lokola bambuma ya zɛlo.
20 Nkembo na ngai ezali kokóma ntango nyonso ya sika,
Mpe litimbo na lobɔkɔ na ngai ekokoba kobwaka makula.’
22 Soki nasilisi koloba, bazalaki lisusu na likambo ya koloba te,
Maloba na ngai ezalaki kokita malɛmbɛ* na matoi na bango.
23 Bazalaki kozela ngai lokola mbula;
Bazalaki na mposa ya koyoka maloba na ngai ndenge bato bazalaka na mposa makasi ya mbula ya eleko ya prɛnta.*+
24 Ntango nazalaki komungamunga epai na bango, ezalaki kolekela bango;
Pole ya elongi na ngai ezalaki kopesa bango elikya.*
25 Nazalaki kopesa bango malako lokola mokonzi,
Mpe nazalaki kofanda lokola mokonzi na kati ya bituluku ya basoda na ye,+
Lokola moto oyo azali kobɔndisa baoyo bazali kolela.+
Na mibali oyo bazali baleki na ngai,
Baoyo nalingaki koboya
Kotya batata na bango esika moko na bambwa oyo ezalaki kobatela etonga na ngai.
2 Makasi ya mabɔkɔ na bango ezalaki na ntina nini epai na ngai?
Makasi na bango esili.
3 Balɛmbá mpo na mpasi mpe nzala;
Bazali kolyalya mabele oyo ekauká
Oyo esilaki kobebisama mpe etikalaki mpamba.
4 Bazalaki kobuka matiti ya mungwa pene na banzete ya mike;
Bilei na bango ezali mosisa ya banzete ya retama.
7 Uta na banzete ya mike, bazalaki koganga
Na nse ya matiti ya nsendensende bazalaki kokangana liboke.
12 Na lobɔkɔ na ngai ya mobali, bazali kotɛlɛma lokola lisangá ya bato mabe;
Basali ete nakima
Mpe bakangi nzela na ngai mpo namona mpasi.
13 Bazali kobuka balabala na ngai nyonso;
Bazali kobakisa mpenza mpasi na ngai,+
Moto moko te apekisi* bango.
14 Bazali kokɔta lokola nde na lidusu moko monene ya efelo;
Bazali kokende na esika oyo ebebisami.
15 Nsɔmɔ ekangi ngai;
Babengani lokumu na ngai lokola mopɛpɛ,
Mpe lobiko na ngai elimwe lokola lipata.
19 Nzambe abwaki ngai na kati ya pɔtɔpɔtɔ;
Nakómi lokola putulu ya mabele mpe putulu ya mɔtɔ.
20 Nazali kobelela yo mpo na koluka lisalisi, kasi ozali koyanola te;+
Natɛlɛmi, kasi otali ngai kaka mpamba.
23 Mpo nayebi ete okomema ngai na liwa,
Na ndako epai bato nyonso ya bomoi bakoyangana.
24 Kasi moto moko te akobɛta moto oyo abukani*+
Wana azali kobelela mpo na kosɛnga lisalisi na ntango ya likama.
25 Nalelá te mpo na baoyo balekisaki bantango ya mpasi?*
Nayoká* mawa te mpo na mobola?+
26 Nazalaki kozela bolamu, kasi mabe nde eyaki;
Nazalaki kozela pole, kasi molili nde eyaki.
27 Motungisi na kati na ngai ezalaki kosila te;
Mikolo ya mpasi ekómelaki ngai.
28 Nayengiyengi, mawamawa;+ pole ya moi ezali te.
Na liyangani, natɛlɛmi mpe nabeleli mpo na kosɛnga lisalisi.
31 Nzɛnzɛ na ngai ezali kosalelama kaka mpo na kolela,
Mpe piololo na ngai mpo na makɛlɛlɛ ya kolela.
31 “Nasalá kondimana na miso na ngai.+
Ekobanda boni natya likebi oyo ebongi te epai ya ngɔndɔ?+
2 Bongo, likabo nini nakozwa oyo eutaka kuna na likoló epai ya Nzambe,
Libula nini eutaka epai ya Mozwi-ya-Nguya-Nyonso, na esika oyo etombwaná?
Lokolo na ngai ekendaka nokinoki mpo na kokosa?+
7 Soki matambe na ngai elongwe na nzela,+
To motema na ngai elandi miso na ngai,+
To soki mabɔkɔ na ngai ekómisami mbindo,
8 Tiká nalona mboto mpe moto mosusu alya yango,+
Mpe tiká oyo naloni epikolama.*
9 Soki motema na ngai ekei epai ya mwasi moko boye,+
Mpe soki nabatamaki mpo na kozela+ na porte ya ndako ya mozalani na ngai,
10 Tiká mwasi na ngai anika mbuma mpo na mobali mosusu,
13 Soki naboyaki komonisa bosembo epai ya mosaleli na ngai ya mwasi to ya mobali
Ntango bazalaki na likambo* ná ngai,
Nakopesa ye eyano nini ntango akosɛnga ngai nazongisa monɔkɔ?+
15 Moto oyo asalaki ngai na libumu asalaki mpe bango te?+
Ezali kaka ye te Moto abongisaki biso liboso tóbotama?*+
16 Soki naboyaki kopesa babola eloko oyo bazalaki na yango mposa+
To nasalaki ete mwasi oyo mobali akufá azanga elikya;*+
17 Soki nazalaki kolya bilei na ngai kaka ngai moko,
Kozanga ete napesa mwana oyo tata akufá;+
18 (Mpo banda bolenge na ngai, mwana oyo tata akufá* akolaki epai na ngai lokola nde nazalaki tata na ye,
Mpe banda bomwana na ngai* nazalaki mokambi mpo na mwasi oyo mobali akufá.)
19 Soki namoni moto azali kokufa mpo azangi elamba,
To mobola azangi eloko ya kozipa nzoto;+
20 Soki napesaki bango te elamba oyo esalemi na nsuki ya bana-mpate na ngai ya mibali mpo báyoka mɔtɔ mpe bápambola ngai;+
21 Soki nakangaki likofi mpo na kokanela mwana oyo tata akufá,+
Ntango azalaki na mposa ya lisalisi na ngai na porte ya engumba;*+
22 Na yango, tiká lobɔkɔ* na ngai elongwa na lipeka ekwea,
Mpe tiká lobɔkɔ na ngai ekatana na molɔku.*
23 Mpo nazalaki kobanga likama oyo euti epai ya Nzambe,
Mpe nakokaki te kotɛlɛma liboso ya lokumu na ye.
25 Soki nazalaki kosepela mpo nazalaki na bozwi mingi+
Mpo na ebele ya biloko oyo nazwaki;+
26 Ntango nazalaki komona moi* ezali kongɛnga,
To sanza ezalaki kotambola na nkembo na yango;+
27 Mpe motema na ngai ebendamaki na nkuku,
Mpe napesaki lobɔkɔ na ngai lipwɛpwɛ mpo na kosambela yango;*+
28 Yango mpe elingaki kozala libunga oyo ebongi basambisi bápesela yango etumbu,
Mpo mbɛlɛ nawangani Nzambe ya solo na likoló.
30 Ata mokolo moko te natikaki ete monɔkɔ na ngai esala lisumu
31 Mibali ya hema na ngai balobaki te ete:
‘Nani akoki komona ata moto moko oyo bilei* na ye etondisi ye te?’+
33 Nalukaki nde kobomba makambo na ngai ya kobuka mibeko, lokola mibali mosusu,+
Na kobombáká libunga na ngai na libenga ya elamba?
34 Nabangaki nde soki ebele mpenza ya bato bakoloba nini,
To nazalaki nde na nsɔmɔ ya kotyolama na mabota mosusu,
Mpo bakosala ete nafanda nyɛɛ mpe nabanga kobima libándá?
35 Soki ata moto moko ayokaka ngai!+
Nalingaki kotya sinyatire ya nkombo na ngai mpo na oyo nalobaki.*
Tiká Mozwi-ya-Nguya-Nyonso ayanola ngai!+
Soki ata moto oyo afundi ngai akomaka bifundeli yango na mokanda!
36 Nalingaki komema yango na lipeka na ngai,
Mpe nalingaki kotya yango na motó na ngai lokola motole ya lokumu.
37 Nalingaki kozongisa monɔkɔ epai ya Nzambe mpo na litambe na ngai mokomoko;
Na elikya nyonso nalingaki kopusana penepene na ye lokola nkumu.
38 Soki mabele na ngai moko ebelelaki mpo na kofunda ngai
Mpe soki banzela ya mikala na yango elelaki elongo;
39 Soki nalyaki mbuma na yango kozanga kofuta,+
To soki nasalaki ete bankolo na yango bázanga elikya;*+
40 Soki bongo, tiká matiti ya nzubɛnzubɛ ebima na esika ya blé,
Mpe matiti oyo ebimisaka nsolo mabe na esika ya ɔrje.”
Maloba ya Yobo esuki awa.
32 Bongo mibali yango misato batikaki koluka koyanola Yobo, mpo amindimisaki ete azalaki sembo.*+ 2 Kasi Elihu mwana ya Barakele Mobuze+ na libota ya Rame ayokaki nkanda makasi. Nkanda na ye engalelaki Yobo mpo alukaki komimonisa sembo na esika ya Nzambe.+ 3 Lisusu, ayokelaki baninga misato ya Yobo nkanda makasi mpo ata moko te azwaki eyano ya kopesa mpe batángaki Nzambe moto mabe.+ 4 Elihu azalaki kozela mpo ayanola Yobo, mpamba te bango bazalaki mikóló na ye.+ 5 Ntango Elihu amonaki ete mibali yango misato bazalaki na eyano ya kopesa te, nkanda na ye engalaki makasi. 6 Bongo Elihu mwana ya Barakele Mobuze ayanolaki ete:
Yango wana na limemya nyonso nalingaki koloba te,+
Naboyaki koyebisa bino oyo nayebi.
7 Nakanisaki boye: ‘Tiká mikóló báloba,
Mpe tiká baoyo bazali na bambula ebele bábimisa bwanya.’
9 Ezali mbula* te nde esalaka ete moto azala na bwanya,
Kaka mikóló te nde bayebaka nini ezali sembo.+
10 Yango wana nalobi: ‘Yoká ngai,
Mpe nakoyebisa yo oyo nayebi.’
11 Talá! Nazelaki maloba na bino;
Nakobaki koyoka makanisi na bino+
Wana bozalaki koluka makambo ya koloba.+
12 Natyaki mpenza likebi epai na bino,
Kasi moto moko te amonisaki ete Yobo azali na libunga*
To ayanoli na maloba na ye.
13 Na yango bóloba te ete: ‘Tozwi bwanya;
Nzambe nde azali kosembola ye, kasi moto te.’
14 Azalaki koloba na ngai te,
Boye nakoyanola ye na maloba na bino te.
15 Bayoki nsɔmɔ, bayanoli lisusu te;
Bazali lisusu na likambo ya koloba te.
16 Nazeli, kasi bazali koloba lisusu te;
Batɛlɛmi kaka wana, bayanoli lisusu te.
17 Na yango, ngai mpe nakoyanola;
Ngai mpe nakoloba oyo nayebi,
18 Mpo nazali na makambo ebele ya koloba;
Elimo oyo ezali kati na ngai nde ezali kotinda ngai.
19 Kati na ngai ezali lokola vinyo oyo ezangi nzela ya kobimisa mopɛpɛ,
Lokola milangi ya sika ya mposo ya nyama oyo elingi kopasuka.+
20 Tiká naloba mpo nayoka malamu!
Nakofungola mbɛbu na ngai mpe nakopesa eyano.
21 Nakomonisa koponapona epai ya moto moko te;+
Nakoloba na moto moko te maloba ya sukali,*
22 Mpo nayebaka koloba maloba ya sukali te;
Soki nasalaki yango, Mokeli na ngai alingaki nokinoki kolongola ngai.
33 “Kasi sikoyo, Yobo, nabondeli yo, yoká maloba na ngai;
Yoká nyonso oyo nazali koloba.
3 Maloba na ngai ezali koloba bosembo ya motema na ngai,+
Mpe mbɛbu na ngai ezali koloba na bosembo mpenza oyo nayebi.
5 Yanolá ngai soki okokoka;
Lobá makanisi na yo liboso na ngai; omibongisa.
6 Talá! Ngai ná yo tozali ndenge moko liboso ya Nzambe ya solo;
Ngai mpe nasalemaki na mabele ya lima.+
7 Osengeli te kobanga ngai,
Mpe makambo oyo nakoloba na yo ekozala kilo te epai na yo.
8 Kasi nazalaki wana ntango olobaki,
Ya solo, nazalaki koyoka maloba na yo,
9 ‘Nazali pɛto, nabuki mobeko ata moko te;+
Nazali pɛto, nazangi libunga.+
12 Kasi na likambo oyo olongi te, yango wana nakoyanola yo:
Nzambe aleki moto, mowei mpamba, mosika mpenza.+
13 Mpo na nini olingi kosamba na Ye?+
Ezali nde mpo ayanoli te na maloba na yo nyonso?+
14 Mpo Nzambe alobaka mbala moko mpe mbala mibale,
Kasi moto moko te azali kotya likebi,
15 Na ndɔtɔ, emonaneli ya butu,+
Ntango mpɔngi makasi ezwaka bato,
Ntango balali na mbeto na bango.
16 Na nsima, alobaka na matoi na bango+
Mpe akomaka* malako na ye na makanisi na bango,
17 Mpo moto atika kosala mabe+
Mpe mpo na kobatela moto akóma na lolendo te.+
19 Lisusu, moto apamelami na mpasi na mbeto na ye,
Mpe na mpasi ya mikuwa na ye oyo ezali se kokoba.
20 Mpo bomoi na ye ezali mpenza kokómisa limpa eloko ya koyina,
21 Mosuni na ye ezali kokɔnda, elimwe na miso ya bato,
Mpe mikuwa na ye, oyo ezalaki komonana te, sikoyo emonani polele.
23 Soki azali na momemi-nsango* moko mpo na ye,
Molobeli moko na kati ya nkóto moko,
Mpo na koyebisa moto oyo ezali sembo,
24 Bongo Nzambe amoniseli ye boboto mpe alobi ete:
Nazwi lisiko!+
25 Mosuni na ye ekóma sɛmbɛsɛmbɛ* koleka oyo ya bolenge;+
Azonga na mikolo oyo azalaki na makasi ya bolenge.’+
26 Akobondela Nzambe,+ oyo akondima ye,
Mpe akomona elongi ya Nzambe na koganga ya esengo,
Mpe Nzambe akozongisa bosembo na ye epai ya moto, mowei mpamba.
27 Moto yango akoloba* na bato ete:
‘Nasali lisumu+ mpe nabebisi makambo ya sembo,
Kasi nazwaki te oyo ebongi na ngai.*
29 Lisusu, Nzambe asalaka makambo nyonso wana
Mbala mibale, mbala misato, mpo na moto,
30 Mpo na kobimisa ye* na libulu,*
Mpo angɛngisama na pole ya bomoi.+
31 Tyá likebi, Yobo! Yoká ngai!
Fandá nyɛɛ, mpe ngai nakokoba koloba.
32 Soki ozali na likambo ya koloba, yanolá ngai.
Lobá, mpo nalingi kolongisa yo.
33 Soki likambo ya koloba ezali te, yoká ngai;
Fandá nyɛɛ, mpe ngai nakoteya yo bwanya.”
34 Bongo Elihu akobaki koyanola ete:
2 “Bóyoka maloba na ngai, bino bato ya bwanya;
Bóyoka ngai, bino bato boyebi makambo mingi.
4 Tótalela nini ezali sembo;
Tóluka koyeba na kati na biso eloko nini ezali malamu.
6 Nakobuka nde lokuta na ndenge lisambisi na ngai esengeli kozala?
Mpota na ngai ekoki kosila te, atako nabuki mibeko te.’+
7 Nani azali lokola Yobo,
Oyo azali komɛla lityo lokola mai?
10 Na yango, bóyoka ngai, bino bato oyo bozali na bososoli:*
Ekoki kosalema ata moke te ete Nzambe ya solo asala likambo na motema mabe,+
Mpe ete Mozwi-ya-Nguya-Nyonso asala likambo ya mabe!+
11 Mpo akofuta moto na kolanda makambo oyo azali kosala+
Mpe akosala ete moto abuka mbuma ya misala na ye.
12 Ya solo, Nzambe asalaka makambo na motema mabe te;+
Mozwi-ya-Nguya-Nyonso asalaka ntango nyonso makambo ya sembo.+
14 Soki atye likebi* na ye epai na bango,
Soki alongoli bango elimo mpe mpema,+
15 Bato nyonso bakokufa* elongo,
Mpe bato bakozonga na putulu.+
16 Boye, soki ozali na bososoli, tyá likebi na likambo oyo;
Yoká malamumalamu likambo oyo nazali koloba.
17 Moto oyo ayinaka bosembo asengeli nde kokamba?
To okokweisa nde moto ya nguya oyo azali sembo?
18 Okoki koloba nde na mokonzi ete: ‘Ozali mpamba,’
To na bato ya lokumu ete: ‘Bozali bato mabe’?+
19 Ezali na moto moko oyo amonisaka te koponapona epai ya bankumu
Mpe oyo amonisaka te boboto epai ya mozwi mpo na konyokola mobola,*+
Mpo bango nyonso bazali mosala ya mabɔkɔ na ye.+
20 Bakoki kokufa na mbalakaka,+ na katikati ya butu;+
Balɛngaka makasi mpe balimwaka;
Ata bato ya nguya balongolamaka, kasi na mabɔkɔ ya bato te.+
23 Mpo Nzambe atyá te ntango moko boye mpo moto
Asamba liboso na ye.
24 Abukaka bato ya nguya kozanga ete azala na mposa ya kosala bolukiluki
Mpe atyaka bato mosusu na esika na bango.+
26 Abɛtaka bango mpo na mabe na bango
Na miso ya bato nyonso,+
Mpe bazali na botosi ata moke te mpo na banzela na ye,+
28 Basalaka ete mobola abelela ye mpo na lisalisi,
Bongo ayokaka koganga ya bato oyo bazangi lisalisi.+
29 Ntango Nzambe afandi nyɛɛ, nani akoki kosambisa ye?
Soki abombi elongi na ye, nani akoki komona ye?
Ezala mpo na ekólo mobimba to mpo na moto moko, ezali ndenge moko,
30 Atikaka te ete moto oyo abangaka Nzambe te* azala mokonzi,+
To mpe atyela bato mitambo.
31 Mpo moto akoki nde koloba na Nzambe ete:
‘Nazwi etumbu, atako nasalaki likambo moko te ya mabe;+
32 Lakisá ngai eloko oyo namoni te;
Soki nasalaki likambo moko ya mabe, nakozongela yango lisusu te’?
33 Olingi kaka afuta yo ata ntango oboyi lisambisi na ye?
Yo nde osengeli kozwa ekateli, kasi ngai te.
Bongo yebisá ngai oyo oyebi malamu mpenza.
Moto nyonso ya bwanya, oyo akoyoka ngai akoloba na ngai ete:
35 ‘Yobo azali koloba kozanga boyebi,+
Mpe maloba na ye ezangi bososoli.’
37 Abakisaka botomboki na lisumu na ye;+
Azali kobɛta mabɔkɔ na ye liboso na biso mpo na kotyola biso
Mpe azali koloba makambo ebele mpo na kofunda Nzambe ya solo!”+
35 Elihu akobaki koyanola ete:
2 “Ondimisami mpenza ete makambo oyo ozali koloba ezali solo, yango wana olobi ete:
3 Mpo ozali koloba: ‘Yango ezali na ntina nini mpo na yo?*
Nazali nde malamu koleka soki nasalaka lisumu?’+
6 Soki osali lisumu, Nzambe akonyokwama mpo na yango?+
Ata soki mabunga na yo ekómi mingi, ekosala ye nini?+
8 Mabe na yo ekozwa kaka moto lokola yo,
Mpe bosembo* na yo ekopesa bolamu kaka epai ya mwana ya moto.
9 Bato bagangaka ntango bazali konyokwama makasi;
Babelelaka mpo bálongola bango na nse ya litambwisi* ya bato ya nguya.+
10 Kasi moto moko te alobaka: ‘Wapi Nzambe, Mokeli na ngai Monene,+
Ye oyo asalaka ete nzembo ebɛta na butu?’+
14 Ekozala boni ntango ozali komilela ete ozali komona ye te!+
Likambo na yo ya kosamba ezali liboso na ye, bongo osengeli kozela ye na motema likoló.+
15 Mpo na nkanda na ye, asɛngi yo te ozongisa monɔkɔ;
Mpe alandeli te makambo ozali kosala kozanga kobanga.+
36 Elihu akobaki koloba ete:
2 “Moniselá ngai motema molai mwa moke lisusu wana nazali koloba,
Mpo nazali naino na maloba ya koloba mpo na Nzambe.
5 Ya solo, Nzambe azali na nguya+ mpe abwakaka moto te;
Likoki na ye ya kososola ezali likoló mpenza.*
7 Alongolaka miso na ye te epai ya bato ya sembo;+
Atyaka bango lokola bakonzi,*+ mpe batombwamaka mpo na libela.
8 Kasi soki bato bakangisami na bikanga-makolo
Mpe bakangami na bansinga ya mpasi,
9 Nzambe alakisaka bango likambo ya mabe oyo basali,
Amonisaka ete babuki mibeko mpo na lolendo na bango.
11 Soki batosi mpe basaleli ye,
Bakolekisa bomoi ya malamu mikolo na bango oyo etikali,
Mpe bambula na bango ekozala ya esengo.+
13 Bato oyo babangaka Nzambe te* bakobomba nkanda na motema.
Babelelaka te mpo na kosɛnga lisalisi ata ntango apesi bango etumbu.
14 Bakufaka* wana bazali naino bilenge,+
Balekisaka* bomoi na bango elongo na mibali oyo bazali bandumba ya tempelo.+
15 Kasi Nzambe* abikisaka bato ya mpasi na mpasi na bango;
Afungolaka litoi na bango ntango bazali konyokola bango.
Amemi yo na esika ya libateli, epai monyoko ezali te,+
Mpe mpo na libɔndisi, mesa na yo etondi na bilei oyo eleki kitoko.+
17 Nsima na yango, okosepela na lisambisi ya moto mabe,+
Ntango bakokatela ye etumbu na bosembo nyonso.
18 Kasi kebá ete nkanda emema yo te na kosala mabe,*+
Mpe kotika te ete kanyaka moko monene ebungisa yo nzela.
19 Koganga na yo mpo na kosɛnga lisalisi
To milende na yo ya makasi oyo ozali kosala ekolongola yo na mpasi?+
20 Koyoka mposa makasi te ete butu eya,
Ntango bato bazali lisusu te na bisika na bango.
22 Talá! Nzambe atombwami mpenza mpo na nguya na ye;
Molakisi nani azali lokola ye?
25 Bato nyonso bamoná yango,
Moto, mowei mpamba, atali yango na mosika.
Londende esanganaka mpe ekómaka mbula;
28 Bongo mapata esopaka yango na nse;+
Ekitelaka bato lokola mbula makasi.
37 “Mpo na yango motema na ngai ezali kobɛta mbangumbangu
Lokola nde elingi kolongwa na esika na yango.
2 Bóyoka malamumalamu lokito ya mongongo na ye
Mpe nkake oyo ezali kouta na monɔkɔ na ye.
4 Nsima na yango, konguluma moko ebimaka;
Mongongo ya Nzambe eyokanaka lokola ya nkake,+
Mpe apekisaka mokalikali te ntango mongongo na ye eyokani.
5 Nzambe angulumaka lokola nkake na mongongo na ye+ na ndenge moko ya kokamwa;
Asalaka makambo minene oyo tokoki kososola te.+
6 Mpo alobaka na nɛjɛ: ‘Kweá na mabele,’+
Mpe na mbula makasi: ‘Sopaná makasi na nse.’+
8 Nyama ya zamba ekɔtaka na bisika na yango
Mpe etikalaka na bisika na yango ya kobombana.
10 Na mpema ya Nzambe, mai ekangamaka libanga+
Mpe etando ya mai minene ekómaka makasi lokola libanga.+
11 Ya solo, atondisaka lipata na mai,
Apanzaka mokalikali na ye+ na mapata;
12 Yango ebalusamaka epai na epai na esika oyo azali kotambwisa yango;
Esalaka nyonso oyo apesaka yango mitindo+ na etando ya mabele esika bato bafandi.*
13 Asalaka bongo mpo na kopesa etumbu*+ to mpo na kopɔlisa mokili
To lisusu mpo na komonisa bolingo ya sembo na ye.+
15 Oyebi ndenge oyo Nzambe atambwisaka mapata*
Mpe ndenge oyo asalaka ete mokalikali ebimisa pole uta na lipata na ye?
16 Oyebi ndenge mapata etepatepaka?+
Yango ezali misala ya kokamwa ya Moto oyo akoká na boyebi.+
19 Yebisá biso nini tosengeli koloba na ye;
Tokoki te koyanola mpo tozali na molili.
20 Esengeli nde báyebisa ye ete nalingi naloba?
To moto alobá nde likambo moko oyo esengeli koyebisa ye?+
21 Bato bakoki ata te komona moi oyo mapata ebombi,
Atako ezali kongɛnga na likoló,
Tii mopɛpɛ moko eleki mpe ekɔmboli mapata.
23 Tokoki ata moke te kososola makambo nyonso oyo etali Mozwi-ya-Nguya-Nyonso;+
Nguya na ye ezali mpenza monene,+
Asalaka ata moke te makambo oyo eyokani te na bosembo+ mpe boyengebene na ye monene.+
24 Boye, bato basengeli kobanga ye.+
Mpo amonisaka boboto te kaka epai ya bato oyo bakanisaka ete bazali na bwanya.”*+
38 Bongo Yehova ayanolaki Yobo na kati ya mopɛpɛ makasi ete:+
3 Nabondeli yo, omibongisa lokola mobali;
Nakotuna yo mituna, mpe okoyanola ngai.
4 Ozalaki wapi ntango natyaki moboko ya mabele?+
Yebisá ngai, soki okanisi ete ozali na mayele.
5 Nani atyá molai na yango, soki oyebi,
To nani atandaki nsinga ya komeka molai na yango?
6 Bitɛlɛmiselo na yango epikamaki na kati ya nini,
To nani atyaki libanga na yango ya ntina mingi,*+
7 Ntango minzoto ya ntɔngɔ+ egangaki elongo na esengo,
Mpe bana nyonso ya Nzambe*+ babandaki koganga na esengo mpe kobɛta mabɔkɔ?
8 Nani akangaki mbu na baporte+
Ntango ezalaki kobima na libumu,
9 Ntango nalatisaki yango mapata
Mpe nazipaki* yango molili makasi mpenza
10 Ntango natyelaki yango ndelo na ngai
Mpe natyelaki yango bikangiseli ná baporte,+
11 Mpe nalobaki: ‘Okoki koya tii awa, kasi koleka te;
Awa nde lolendo ya mbonge na yo esuki’?+
12 Osilá* kopesa ntɔngɔ mitindo
To osalá nde ete kotana ya ntɔngɔ eyeba esika na yango,+
13 Yo nde oyebisaki pole ya ntɔngɔ ekende na bansuka ya mokili
Mpe elongola bato mabe?+
15 Kasi baboyeli bato mabe pole na bango,
Mpe lobɔkɔ na bango oyo etombwani ezali kobukana.
18 Okangá ntina ya bonene ya mabele?+
Yebisá ngai, soki oyebi yango nyonso.
19 Pole efandaka mpenza wapi?+
Mpe molili efandaka mpenza wapi,
20 Mpo omema yango na teritware na yango
Mpe okanga ntina ya babalabala oyo ekei na ndako na yango?
22 Okɔtá nde na bandako ya kobomba nɛjɛ,+
To omoná ata bandako ya kobomba mbula ya mabanga,+
23 Oyo nabombá mpo na ntango ya mpasi,
Mpo na mokolo ya kobunda mpe ya etumba?+
25 Nani akabolá nzela ya mai mpo na mpela
Mpe asalá nzela mpo na lipata ya mbula ya mopɛpɛ makasi ya bankake,+
26 Mpo na konɔkisa mbula na esika oyo moto moko te afandaka,
Na esobe esika oyo moto moko te azali,+
27 Mpo na kotondisa bisika oyo ebebisami
Mpe kosala ete matiti ebima?+
29 Mai oyo ekangami libanga ebimaka na libumu ya nani,
Mpe nani abotaki nɛjɛ oyo eutaka na likoló+
30 Ntango mai ezipamaka lokola nde na libanga,
Mpe etando ya mai mozindo ekangami lokola libanga?+
31 Okoki nde kokanga bansinga ya liboke ya minzoto ya Kima,*
To okoki nde kofungola bansinga ya liboke ya minzoto ya Kesile?*+
32 Okoki nde kobimisa liboke ya minzoto* na ntango na yango
To kokamba liboke ya minzoto ya Ashe* ná bana na yango?
35 Okoki kotinda mikalikali?
Ekoya koyebisa yo ete: ‘Biso oyo!’
37 Nani azali na bwanya oyo esengeli mpo na kotánga mapata,
To nani akoki kosopa bilokó ya mai ya likoló+
38 Ntango putulu esopanaka lokola pɔtɔpɔtɔ
Mpe mabele oyo ekangamakangamá esanganaka liboke moko?
39 Okoki nde kolukela nkɔsi nyama ya kolya
To kosilisa nzala ya bana-nkɔsi+
40 Ntango egunzamaka na bisika na yango ya kobombana
To emilalisaka na bisika na yango ya kobombana?
41 Nani abongiselaka yanganga bilei+
Ntango bana na yango ebelelaka Nzambe mpo na kosɛnga lisalisi
Mpe eyengayengaka mpo eloko ya kolya ezali te?
39 “Oyebi ntango oyo bantaba ya ngomba ebotaka?+
Omoná ntango nyama ebengami bishe ebotaka bana na yango?+
2 Otángaka basanza oyo yango esengeli kokokisa?
Oyebi ntango oyo yango ebotaka?
3 Egumbamaka mpo na kobota bana na yango,
Mpe mpasi na yango esilaka.
4 Bana na yango ekómaka makasi, mpe ekolaka na esobe;
Ekendaka mpe ezongelaka yango te.
6 Nasalá ete mokili patatalu oyo ekauká ezala ndako na yango
Mpe mokili ya mungwa ezala esika na yango ya kofanda.
7 Etyolaka makɛlɛlɛ ya engumba;
Eyokaka te koganga ya moto oyo azali kotambwisa banyama.
8 Etambolaka na bangomba mike mpo na koluka matiti ya kolya
Elukaka lolenge nyonso ya matiti ya mobesu.
9 Ngɔmbɛ-mobali ya zamba ekolinga nde kosalela yo mosala?+
Ekolekisa nde butu na elyelo ya bibwɛlɛ na yo?
10 Okoki nde kokanga ngɔmbɛ-mobali ya zamba na bansinga mpo elanda nzela ya mikala na yo,
To ekolanda yo mpo na kobalola mabele ya lobwaku?
11 Okotya nde motema na makasi mingi na yango
Mpe okotika yango esalela yo mosala makasi?
12 Okotyela yango motema ete ememela yo mbuma oyo babuki na elanga,*
Mpe ekoyanganisa yango na esika na yo ya kotutatuta mbuma?
13 Mapapu ya maligbanga* ebɛtabɛtaka na esengo,
Kasi nsala ya mapapu mpe nsala ya nzoto na yango ekokani na oyo ya nkɔngi?+
14 Mpo etikaka maki na yango na mabele
Mpe eyokisaka yango mɔtɔ na kati ya putulu,
15 Ebosanaka ete lokolo ya moto ekoki kopanza yango
To mpe ata nyama moko ya zamba ekoki konyata yango.
16 Esalelaka bana na yango makambo makasimakasi, lokola nde ezali bana na yango te;+
Ebangaka te ete mosala makasi na yango ekoki kozala mpamba.
18 Kasi ntango etɛlɛmaka mpe ebɛtaka mapapu na yango,
Esɛkaka mpunda mpe motambwisi na yango.
19 Yo nde opesaka mpunda makasi?+
Olatisaka nkingo na yango nsuki milai oyo eninganaka?
20 Okoki nde kotinda yango epumbwapumbwa lokola liyoyo?
Koganga* na yango ya kokamwisa epesaka nsɔmɔ.+
22 Esɛkaka nsɔmɔ mpe ebangaka eloko te.+
Ezongaka nsima te mpo na mopanga.
23 Libenga ya makula esalaka makɛlɛlɛ ntango etutanaka na yango,
Likɔnga mpe likɔnga moke ebimisaka mintɛntɛi.
25 Ntango bayuli liseke, elobaka: Aha!
Eyokaka nsolo ya etumba na mosika,
Mpe eyokaka koganga ya bakomanda ná makɛlɛlɛ ya etumba.+
26 Na mayele na yo nde kombekombe ya matɔnɔmatɔnɔ epumbwaka,
Mpe esembolaka mapapu na yango na sudi?
27 To na etinda na yo nde mpongo epumbwaka likoló+
Mpe etongaka zumbu* na yango na esika etombwaná mpenza likoló,+
28 Elekisaka butu na ngomba ya libanga,
Efandaka na esika na yango ya libateli na nsɔngɛ ya libanga?*
40 Yehova akobaki koyanola Yobo ete:
2 “Moto oyo alukaka mabunga asengeli nde kobunda na Mozwi-ya-Nguya-Nyonso?+
Tiká moto oyo alingi kopamela Nzambe apesa eyano.”+
3 Yobo ayanolaki Yehova ete:
Nayanola yo nini?
Natye lobɔkɔ na monɔkɔ na ngai.+
5 Nalobaki mbala moko, kasi nakoyanola lisusu te;
Mbala mibale, kasi nakobakisa eloko te.”
6 Bongo Yehova ayanolaki Yobo na kati ya mopɛpɛ makasi ete:+
8 Okoki kobɛta ntembe na* bosembo na ngai?
Okokweisa ngai mpo yo ozala na elonga?+
9 Ozali nde na lobɔkɔ ya nguya lokola oyo ya Nzambe ya solo,+
To mongongo na yo ekoki konguluma lokola oyo ya ye, ndenge moko na nkake?+
10 Nabondeli yo, omilatisa nkembo ná bonene;
Omilatisa lokumu ná kitoko.
11 Monisá nkanda na yo ya makasi;
Talá moto nyonso ya lofundo mpe kitisá ye.
12 Talá moto nyonso ya lofundo, mpe kitisá ye,
Mpe nyatanyatá bato mabe na esika oyo bazali.
13 Bombá bango nyonso na putulu;
Kangá bango* na esika ya kobombana,
Ete lobɔkɔ na yo ya mobali ekoki kobikisa yo.
15 Talá Behemote,* oyo nasalá ndenge mpe nasalá yo.
Elyaka matiti lokola ngɔmbɛ-mobali.
16 Talá makasi ya loketo na yango
Mpe nguya na misisa ya libumu na yango.
17 Egumbaka mokila na yango lokola nzete ya sɛdrɛ;
Misisa ya bibɛlɔ na yango elíngamalíngamá.
18 Mikuwa na yango ezali batiyo ya kwivre;
Makolo na yango ezali lokola mangenda oyo esalemi na bibende.
19 Na kati ya misala ya Nzambe, yango ezali na molɔngɔ ya liboso;*
Kaka Mokeli na yango nde akoki kopusana pene na yango na mopanga na ye.
20 Mpo bangomba ebimiselaka yango bilei,
Epai banyama nyonso ya zamba esakanaka.
21 Elalaka na nse ya banzete ya lotisi,
Na nse ya matiti ya ebale.
23 Soki ebale ezali kotomboka, ezwaka nsɔmɔ te.
Ebangaka te, ata soki Yordani+ emibwaki na monɔkɔ na yango.
24 Moto akoki nde kokanga yango boye na miso wana ezali kotala?
To akoki nde kotɔbɔla zolo na yango na ndɔbɔ?*
3 Ekobondela yo mbala ebele,
To ekoloba na yo na boboto?
4 Ekosala nde kondimana na yo,
Mpo okómisa yango moombo mpo na libela?
5 Okosakana na yango ndenge basakanaka na ndɛkɛ
To okokanga yango na nsinga mpo bana na yo ya mike ya basi básakana na yango?
6 Balɔbi-mbisi bakotɛka yango?
Bakokabola nde yango bitenibiteni kati ya bato ya mombongo?
8 Meká kosimba yango;
Okobosana etumba te mpe okobandela yango lisusu te!
9 Elikya nyonso ya kokonza yango ezali mpamba.
Komona yango kaka boye na miso, ekopesa yo nsɔmɔ.*
10 Moto moko te amekaka kotumola yango.
Bongo nani akoki kotɛmɛla ngai?+
11 Nani apesá ngai eloko moko liboso mpo nazongisela ye?+
Eloko nyonso oyo ezali na nse ezali ya ngai.+
12 Nakofanda nyɛɛ te mpo na makolo na yango,
Mpo na nguya na yango mpe nzoto na yango oyo esalemaki na lolenge ya kokamwa.
13 Nani alongolá yango elamba ya likoló?
Nani akokɔta na kati ya mbanga na yango oyo efungwami?
14 Nani akoki kofungola na makasi baporte ya monɔkɔ* na yango?
Mino na yango nyonso oyo ezali epai na epai ebangisaka mpenza.
16 Ekangani malamumalamu moko na mosusu
Na ndenge oyo ata mopɛpɛ ekoki kokɔta na kati na yango te.
17 Ekanganakanganá moko na mosusu;
Esimbanaka elongo mpe ekoki kokabolama te.
18 Likise na yango ebimisaka pole,
Mpe miso na yango ezali lokola kongɛnga ya kotana ya ntɔngɔ.
19 Kongɛnga ya mokalikali ebimaka na monɔkɔ na yango;
Mintɛntɛi ya mɔtɔ epumbwaka wana.
20 Zolo na yango ebimisaka milinga,
Lokola esika ya mɔtɔ makasi oyo bapelisi mɔtɔ na nkɛkɛlɛ.
21 Mpema na yango engalisaka makala,
Mpe lolemo ya mɔtɔ ebimaka na monɔkɔ na yango.
22 Nkingo na yango ezali na makasi mingi,
Mpe baoyo nyonso bakutanaka na yango babangaka mpenza.
23 Masusa ya misuni na yango ekangani mpenza esika moko;
Epikami makasi, ezali lokola ebende oyo ekoki kolongolama te.
24 Motema na yango ezali makasi lokola libanga,
Ɛɛ, makasi lokola libanga ya nse oyo banikaka na yango mbuma.
25 Soki etɛlɛmi, ata bato ya nguya balɛngaka;
Koningananingana na yango na mai etyaka mobulungano.
27 Emonaka ebende lokola lititi ya kokauka,
Kwivre lokola nzete oyo epɔlá.
29 Emonaka lingenda lokola matiti ya blé,
Mpe esɛkaka makɛlɛlɛ ya likɔnga moke.
30 Libumu na yango ezali na bitubeli lokola mwa biteni ya mbɛki ya mabele;
Etikaka bilembo likoló ya pɔtɔpɔtɔ lokola eloko ya kotutatuta mbuma.+
31 Esalaka ete mai mozindo etɔka lokola nzungu;
Soki ekɔti na mbu, mai etɔkaka;
Ezali lokola nzungu ya mafuta* oyo ezali kotɔka.
32 Engɛngisaka nzela nsima na yango.
Moto akoki kokanisa ete bozindo ezali na nsuki mpɛmbɛ.
33 Eloko moko te ekokani na yango na mabele,
Ekelamu oyo esalemá mpo ebangaka te.
34 Ebangaka te kotala nyama nyonso oyo ezali na lofundo.
Ezali mokonzi ya banyama nyonso ya mineneminene ya mabe.”
42 Bongo Yobo ayanolaki Yehova ete:
2 “Sikoyo nayebi ete okoki kosala makambo nyonso,
Mpe ete likambo moko te oyo ozali na mposa ya kosala ekozanga kokokisama.+
3 Olobaki: ‘Nani oyo azali kobebisa toli na ngai kozanga boyebi?’+
Ya solo, nalobaki, kasi nazalaki kososola te
Makambo ya kokamwa mpenza oyo nayebi te.+
4 Olobaki: ‘Yoká, nabondeli yo, mpe ngai nakoloba.
Nakotuna yo mituna, mpe okoyanola ngai.’+
5 Matoi na ngai eyokaki nsango na yo,
Kasi, sikoyo, namoni yo mpenza na miso na ngai.
6 Yango wana, nalongoli maloba oyo nalobaki,+
Mpe nabongoli motema na putulu ya mabele mpe na putulu ya mɔtɔ.”+
7 Ntango Yehova asilisaki koloba na Yobo maloba wana, Yehova alobaki na Elifaze Motemane ete:
“Nkanda na ngai epeleli yo ná baninga na yo mibale,+ mpo bolobi solo te mpo na ngai+ ndenge mosaleli na ngai Yobo alobi. 8 Sikoyo, bózwa bangɔmbɛ-mibali nsambo ná bampate-mibali nsambo mpe bókende epai ya mosaleli na ngai Yobo, bópesa mbeka ya kotumba mpo na bino moko. Bongo mosaleli na ngai Yobo akobondela mpo na bino.+ Nakondima mpenza libondeli na ye:* Nakosalela bino te likambo na kolanda bozoba na bino, mpo bolobi solo te mpo na ngai ndenge mosaleli na ngai Yobo alobi.”
9 Na yango, Elifaze Motemane, Biledade Moshua ná Zofare Monaamate bakendaki mpe basalaki ndenge Yehova ayebisaki bango básala. Mpe Yehova andimaki libondeli ya Yobo.
10 Ntango Yobo asilisaki kobondela mpo na baninga na ye,+ Yehova alongolaki mpasi ya Yobo+ mpe azongiselaki ye bozwi na ye.* Yehova apesaki ye biloko oyo azalaki na yango liboso mbala mibale.+ 11 Bandeko na ye nyonso ya mibali ná ya basi mpe baninga na ye nyonso ya kala+ bayaki epai na ye mpe balyaki elongo na ye na ndako na ye. Bamoniselaki ye mawa mpe babɔndisaki ye mpo na mpasi nyonso oyo Yehova atikaki ete ekómela ye. Mokomoko na bango apesaki ye mbongo moko ya ebende mpe lopɛtɛ moko ya wolo.
12 Bongo Yehova apambolaki nsuka ya bomoi ya Yobo koleka ebandeli na ye.+ Mpe Yobo akómaki na bampate 14 000, bakamela 6 000, bangɔmbɛ 2 000,* bakisa mpe bampunda ya basi 1 000.+ 13 Abotaki lisusu bana mibali nsambo ná bana basi misato.+ 14 Apesaki mwana na ye ya liboso ya mwasi nkombo Yemima, ya mibale Kezia mpe ya misato Kerene-hapuke. 15 Na mokili mobimba, basi kitoko lokola bana ya Yobo bazalaki te, mpe tata na bango apesaki bango libula elongo na bandeko na bango ya mibali.
16 Nsima na yango, Yobo aumelaki lisusu na bomoi mbula 140, mpe amonaki bana na ye mpe bana ya bana na ye—mabota minei. 17 Nsukansuka, Yobo akufaki, nsima ya kolekisa bomoi moko ya molai mpe ya esengo.*
Mbala mosusu elimboli, “oyo ayinami.”
Lil., “bangɔmbɛ 1 000 oyo bakangisi mibalemibale.”
Lil., “bampunda ya basi.”
To, “na ngala na ye.”
Ezali maloba ya elilingi na Ebre mpo na kolobela baanzelu oyo bazali bana ya Nzambe.
Lil., “Otyaki motema epai ya.”
To, “ezali na nse ya nguya na yo.”
Lil., “liboso ya elongi.”
To mbala mosusu, “Mikalikali eutaki.”
To, “matumu.”
Ezali maloba ya elilingi na Ebre mpo na kolobela baanzelu oyo bazali bana ya Nzambe.
Lil., “Otyaki motema epai ya.”
To, “molimo.”
To, “Azali na nse ya nguya na yo.”
To, “koboma molimo na ye te.”
Lil., “liboso ya elongi.”
To, “Molili mpe elili ya liwa.”
Nkombo yango ekoki komonisa ngando to nyama mosusu ya nguya mpe ya monene oyo ezalaka na mai.
To, “baoyo molimo ekómi bololo.”
To, “kokimela na ngai.”
Lil., “olɛmbi mpenza.”
To, “oyo nkingo etondi na nsuki.”
To, “moyengebene.” Talá Ndimbola ya maloba.
To, “bamemi-nsango na ye.”
To, “mabele ya lima.”
To, “ekosala kondimana (boyokani) na yo.”
Lil., “ezali na kimya.”
To, “ɔrje.”
To, “nakómi koloba kozanga kokanisa.”
To, “mbanzi.”
To, “Molimo na ngai eboyi.”
To, “nakoba koyeisa molai mikolo ya bomoi (molimo) na ngai.”
To, “Etuluku ya Basabea oyo bazali na mobembo.”
Lil., “bósikola.”
To, “bokopesa moninga na bino na esika ya eloko moko boye.”
To, “moyengebene.” Talá Ndimbola ya maloba.
To, “tii mwa pole ya kotana ya ntɔngɔ.”
Lil., “ekomona bolamu te.”
To, “Sheole,” elingi koloba, nkunda ya bato nyonso. Talá Ndimbola ya maloba.
Lil., “elimo.”
To, “na bololo ya molimo na ngai.”
To, “molimo na ngai ekopona.”
Lil., “na esika ya mikuwa na ngai.”
Lil., “motema.”
To, “boyengebene.” Talá Ndimbola ya maloba.
Lil., “Atindaki bango na lobɔkɔ ya botomboki na bango.”
To, “kotɛlɛma mpo na yo.”
Lil., “Mpe bakobimisa nde maloba na motema na bango te?”
To, “Mongendu.”
Lil., “banzela na bango ezali bongo.”
To, “mopɛngwi.”
To, “Azali kotala ndako ya mabanga.”
To, “bamɛli.”
To, “bazangi mbeba.”
Lil., “Akosimba mpe lobɔkɔ ya.”
To, “kosamba na Ye.”
Lil., “Azali na bwanya kati na motema.”
Mbala mosusu ezali liboke ya minzoto oyo ezali komonana lokola ngɔmbɛ-mobali.
Lil., “bashambrɛ ya kati na sudi.”
Mbala mosusu, nyama monene mpenza mpe ya nsɔmɔ ya mbu.
To mbala mosusu, “monguna na ngai oyo nazali kosamba na ye.”
Lil., “akosambisa ngai.”
To, “nasalaka makambo na bokosi te.”
To, “moto oyo atɛngamá.”
To, “nazangaka mbeba.”
To, “nakoyeba molimo na ngai te.”
To, “baoyo babatelaka bosembo.”
Lil., “bilongi.”
Lil., “moto mabe.”
To, “putulu ya mungwa ya bonkɔkɔ.”
To, “moyokanisi te.”
Lil., “oyo akoki kotya lobɔkɔ na ye likoló ya biso mibale.”
Lil., “Soki akolongola lingenda na ye likoló na ngai.”
To, “Molimo na ngai eyini bomoi na ngai.”
To, “na bololo ya molimo na ngai.”
To, “mabele ya lima.”
To, “mpema; bomoi.”
To, “nasepela mwa moke.”
To, “ya molili mpe ya elili ya liwa.”
To, “moto oyo azali komikumisa akozala nde na elonga?”
To, “koyeba ndelo ya bonene ya.”
To, “Sheole,” elingi koloba, nkunda ya bato nyonso. Talá Ndimbola ya maloba.
To, “soki mpunda ya zamba abotami moto.”
Lil., “Bino bozali mpenza bato.”
Lil., “nazali na motema.”
Lil., “baoyo makolo na bango ezali kolɛngalɛnga.”
To mbala mosusu, “lobá.”
To, “Molimo nyonso oyo ezali na bomoi.”
To, “mpema.”
Lil., “mosuni nyonso ya moto.”
Lil., “edáda.”
To, “abɔtɔlaka bango nyonso.”
To, “bankulutu.”
Lil., “alongolaka nkamba ya.”
Lil., “motema.”
To, “Bokopona bilongi mpo na kokɔtela ye.”
To, “Maloba na bino oyo etikalá na minɔkɔ ya bato.”
To, “mabele ya lima.”
Lil., “mpo na nini namemi mosuni na ngai na mino na ngai.”
To, “molimo.”
To, “mopɛngwi moko te.”
To mbala mosusu, “Soki moto moko akokaki kobunda na ngai, nalingaki kokanga monɔkɔ mpe kokufa.”
Lil., “kaka makambo mibale, kosalela ngai yango te.”
Lil., “Longolá lobɔkɔ na yo mosika na ngai.”
Lil., “ye,” mbala mosusu ezali Yobo.
To, “atondi na mitungisi.”
To mbala mosusu, “akatami.”
Lil., “ngai.”
To, “Sheole,” elingi koloba, nkunda ya bato nyonso. Talá Ndimbola ya maloba.
Elingi koloba, “na nkunda.”
To, “boyebi oyo ezali lokola mopɛpɛ mpamba.”
To, “Libunga na yo nde ezali koteya monɔkɔ na yo.”
Lil., “Ozali kobalola elimo na yo mpo na kotombokela Nzambe.”
To, “mpo azala moyengebene.” Talá Ndimbola ya maloba.
Lil., “limpa.”
To, “kolonga.”
Lil., “matutu minene ya nguba na ye.”
Elingi koloba, “elikya nyonso ya kobika.”
Lil., “na monɔkɔ na ye.”
To, “ya bapɛngwi.”
To, “Maloba oyo ezali kaka mopɛpɛ.”
To, “Soki milimo na bino ezalaka esika ya molimo na ngai.”
To, “baoyo nyonso bazalaki koyangana elongo na ngai.”
Elingi koloba, mai ya bololo oyo ezalaka na libale.
Talá Ndimbola ya maloba.
To, “makasi.” Lil., “liseke.”
To, “molili ya liwa.”
To mbala mosusu, “liso na ngai ezali kotala, ezangi mpɔngi.”
To, “kofanda.”
Lil., “lisese.”
To, “mopɛngwi.”
To, “Sheole,” elingi koloba, nkunda ya bato nyonso. Talá Ndimbola ya maloba.
To, “nkunda.”
Elingi koloba, “Elikya na ngai.”
To, “Sheole,” elingi koloba, nkunda ya bato nyonso. Talá Ndimbola ya maloba.
To mbala mosusu, “bato ya mbindo.”
Lil., “Mwana ya liboso ya liwa.”
Lil., “epai ya mokonzi oyo abangisaka.”
Lil., “Eloko oyo ezali ya ye te ekofanda.”
Lil., “akozala na nkombo te.”
To, “na esika oyo afandi mpo na mwa ntango.”
To, “kosilikisa ngai.” Talá Ndimbola ya maloba.
To, “Bofingi.”
To, “ekɔti ya bokonzi.”
To, “Bandeko ya libota na ngai.”
Lil., “bana ya libumu na ngai,” elingi koloba, libumu oyo ememaki ngai (libumu ya mama na ngai).
Lil., “Mpe bozali te kotonda mosuni na ngai.”
Lil., “likoló ya putulu.”
To, “Bangɛi na ngai elɛmbi na kati na ngai mpenza.”
Lil., “elimo moko oyo euti na bososoli na ngai.”
To, “bato; Adama.”
To, “mopɛngwi.”
Elingi koloba, nguya na ye.
To, “nsɔngi.”
Lil., “Lolemo.”
To, “etupa.”
Lil., “mpe akomɛla yango te.”
Lil., “Ye.”
To, “nsɔngi.”
Lil., “nkanda na ye.”
Lil., “elimo na ngai elingaki.”
To, “bato ya nguya.”
To, “na mbala moko,” elingi koloba, liwa ya mbangumbangu kozanga konyokwama.
To, “Sheole,” elingi koloba, nkunda ya bato nyonso. Talá Ndimbola ya maloba.
To, “Toli.”
To, “ekatani na mibale.”
To, “koteya Nzambe eloko moko.”
Ebɛlo ezali eteni ya nzoto oyo ezali kati na libɔlɔngɔ mpe loketo.
Lil., “mafuta ya mikuwa na ye ekauki naino te.”
To, “na molimo ya bololo.”
To, “wadi.” Talá Ndimbola ya maloba.
Lil., “Mpe akobenda bato nyonso nsima na ye.”
Lil., “kobɔtɔla bilamba ya bato oyo bazali bolumbu.”
Lil., “mitambo ya ndɛkɛ.”
To, “Baoyo bomoi na bango ekómisamaki mokuse.”
Lil., “ebale.”
To, “mabanga ya wolo.”
To, “mabwaku ya mokɛli.”
To, “mabanga ya wolo.”
To, “bato oyo bazali na miso ya komikitisa.”
To, “komilelalela na ngai ezali botomboki.”
To, “molimo na ye elingi.”
Elingi koloba, mokolo na ye ya kosambisa.
To mbala mosusu, “kobuka bilei ya bibwɛlɛ na bilanga.”
To mbala mosusu, “Basalaka mafuta na katikati ya bifelo ya mikala.”
To, “kokimela.”
To, “milimo ya baoyo bazoki mpota ya liwa ezali.”
To mbala mosusu, “Nzambe amemisi moto moko te ngambo mpo na yango.”
Lil., “batɔbɔlaka bandako.”
Lil., “azalaka mbangu na mai.”
To, “Sheole,” elingi koloba, nkunda ya bato nyonso. Talá Ndimbola ya maloba.
Lil., “Libumu ekobosana ye.”
Lil., “Ye.”
Lil., “Ye.”
Lil., “banzela na bango.”
Lil., “na bisika na ye oyo etombwaná.”
To, “kozala moyengebene.” Talá Ndimbola ya maloba.
To, “akoki kozala pɛto.”
To, “makanisi malamu.”
Lil., “Mpe mpema (elimo) ya nani ebimi epai na yo?”
To, “Sheole,” elingi koloba, nkunda ya bato nyonso. Talá Ndimbola ya maloba.
Lil., “na ye.”
To, “Abadona.”
Lil., “nɔrdi.”
To, “Akakisi.”
Lil., “Rahaba.”
To, “mopɛpɛ.”
Lil., “na lisese oyo.”
To, “molimo na ngai.”
To, “nakobatela.”
To, “boyengebene.” Talá Ndimbola ya maloba.
To, “Mikolo na ngai nyonso.”
To, “ekotungisa.”
To, “mopɛngwi.”
To, “molimo.”
To mbala mosusu, “lobɔkɔ.”
To, “mabele ya lima.”
Lil., “eloko moko te ekoyanganisama.”
To mbala mosusu, “Bakobɛta mabɔkɔ mpo na kosɛka ye mpe bakobɛtɛla ye piololo na esika na bango.”
Lil., “esopamaka.”
Mbala mosusu elobeli misala oyo esalemaka mpo na kobongisa mabanga ya ntalo.
To, “ebongisami.”
Lil., “kilo.”
Lil., “na lisɛsɛ oyo.”
Lil., “na mikolo ya.”
To, “basaleli.”
Lil., “komibomba.”
To, “boyengebene.” Talá Ndimbola ya maloba.
Lil., “zumbu.”
Matangá ya mai oyo ezalaka na milona na ntɔngɔntɔngɔ.
Lil., “kotánga.”
Lil., “Bazalaki kofungola monɔkɔ na bango polele mpo na mbula ya eleko ya prɛnta.”
To mbala mosusu, “Bazalaki te kolɛmbisa pole ya elongi na ngai.”
To, “mabwaku ya mokɛli.”
Lil., “Babengani bango na mokili na fimbo.”
Lil., “lisese.”
Lil., “alɛmbisi nsinga ya litimbo na ngai.”
To mbala mosusu, “asalisi.”
To, “molimo.”
Lil., “mikuwa na ngai etɔbɔlami.”
To mbala mosusu, “Bonene ya mpasi na ngai ezali kobongola ngai.”
To mbala mosusu, “opanzi ngai kopanza.”
Lil., “libondo ya bitiká.”
To, “baoyo balekisaki mikolo ya mpasi?”
To, “Molimo na ngai eyoká.”
To, “bambulú.”
To, “otrishe.”
To mbala mosusu, “fiɛvrɛ.”
To mbala mosusu, “na bato ya lokuta?”
To, “bakitani na ngai bápikolama.”
Lil., “tiká mibali mosusu bágumba mabɔlɔngɔ na likoló na ye.”
Lil., “ekolya tii ekobebisa.”
To, “Ekopikola.”
To, “likambo ya kosamba.”
Lil., “akotɛlɛma?”
Lil., “na libumu.”
Lil., “nalɛmbisaki miso ya mwasi oyo mobali akufá.”
Lil., “ye.”
Lil., “banda na libumu ya mama na ngai.”
To mbala mosusu, “Ntango namonaki ete nazalaki na lisalisi na porte ya engumba.”
To, “mokuwa ya lipeka.”
To, “na mokuwa na yango ya likoló.”
Lil., “pole.”
Emonani ete yango ezalaki momeseno ya losambo ya bikeko.
To, “molimo.”
Lil., “mosuni.”
To, “Moto moko te oyo afandi mopaya.”
To, “Sinyatire na ngai yango oyo.”
To, “molimo ya bankolo na yango ezanga elikya.”
To, “mpo azalaki sembo na miso na ye moko.”
Lil., “moke na mikolo.”
To, “Kozala na mikolo mingi.”
To, “apamelaki Yobo.”
To, “Nakopesa moto ya mabele nkombo ya lokumu te.”
Lil., “Lolemo na ngai ná edáda na ngai.”
Lil., “atyaka elembo ya.”
To, “bomoi.”
To, “nkunda.”
To, “ebundeli ya kobwakela.”
To, “molimo na ye eboyi.”
To, “Bomoi.”
To, “nkunda.”
To, “anzelu.”
To, “nkunda.”
To, “kolɔngɔnɔ.”
Lil., “akoyemba.”
To mbala mosusu, “nazwaki litomba na yango te.”
To, “bomoi.”
To, “nkunda.”
To, “molimo na ye.”
To, “nkunda.”
Lil., “edáda.”
Lil., “motema.”
To, “mabele oyo bato bafandi.”
Lil., “motema.”
Lil., “Mosuni nyonso ekokufa.”
To, “epai ya moto ya lokumu koleka moto oyo azangá.”
To, “mopɛngwi.”
Lil., “motema.”
To mbala mosusu, “Tata na ngai, tiká Yobo amekama.”
To, “moyengebene.” Talá Ndimbola ya maloba.
Ntango mosusu, azali kolobela Nzambe.
To, “boyengebene.” Talá Ndimbola ya maloba.
Lil., “lobɔkɔ.”
To, “boyengebene.” Talá Ndimbola ya maloba.
Elingi koloba, Nzambe.
To, “Atondi na nguya na ye ya motema.”
To mbala mosusu, “Atyaka bakonzi.”
To, “ebundeli ya kobwakela.”
To, “Bapɛngwi.”
To, “Milimo na bango ekufaka.”
To mbala mosusu, “Basilisaka.”
Lil., “Ye.”
To, “ebenda yo obɛta mabɔkɔ na lityo.”
To mbala mosusu, “alobelá ye mabe; asɛngá ye azongisa monɔkɔ.”
To, “eyabani te.”
To, “ndako na ye ya matiti.”
Lil., “pole.”
Lil., “misisa.”
To mbala mosusu, “asambaka makambo ya.”
To mbala mosusu, “nini ezali.”
Lil., “atyaka elembo na lobɔkɔ ya moto nyonso.”
To, “na mabele oyo ebotaka.”
Lil., “lingenda.”
To, “apesaka mapata mitindo.”
To, “kotula likoló mpo etandolama.”
Lil., “oyo bazali na bwanya ya motema.”
To, “litumu.”
Ezali maloba ya elilingi na Ebre mpo na kolobela baanzelu oyo bazali bana ya Nzambe.
To, “nalíngaki.”
Lil., “Na mikolo na yo osilá.”
To, “mabele ya lima.”
To, “elili ya liwa.”
Lil., “mikolo.”
To mbala mosusu, “mokalikali.”
Mbala mosusu ezali liboke ya minzoto oyo ezali komonana lokola ngɔmbɛ-mobali.
Mbala mosusu liboke ya minzoto ya Orion.
Lil., “Mazarote.” Na 2 Bakonzi 23:5, liloba oyo ekokani na yango na boike ezali komonisa maboke ya minzoto ya zodiake.
Mbala mosusu ezali liboke ya minzoto oyo ezali komonana lokola Urse ya monene.
To mbala mosusu, “oyo ya Nzambe.”
To mbala mosusu, “na kati ya moto.”
To mbala mosusu, “makanisi.”
Lil., “mboto.”
To, “otrishe.”
Lil., “asalá ete ebosana.”
Lil., “Konguluma ya zolo.”
Lil., “Ebimaka mpo na kokutana na bibundeli.”
Lil., “emɛlaka mabele.”
To mbala mosusu, “Endimaka te ete ezali lokito ya liseke.”
To, “zála.”
Lil., “na lino ya libanga.”
To, “Okokómisa eloko mpamba.”
Lil., “bilongi na bango.”
To, “nakokumisa yo.”
Mbala mosusu ngubu.
Lil., “ya ebandeli.”
To, “wadi.” Talá Ndimbola ya maloba.
Lil., “motambo.”
Mbala mosusu ngando.
Lil., “nkɛkɛlɛ.”
Lil., “nzubɛ.”
Ezali lokola likɔnga oyo balɔbi-mbisi basalelaka mpo na kokanga mbisi ya monene.
To, “ekokweisa yo na nse.”
Lil., “elongi.”
To mbala mosusu, “Banzelanzela ya ekayi nde lolendo na yango.”
To, “bilingongo.”
To, “Ezali lokola nzungu ya malasi.”
Lil., “Nakotombola mpenza elongi na ye.”
Lil., “Yehova alongolaki Yobo na kati ya mpasi oyo azalaki na yango.”
Oyo bakangisi mibalemibale.
Lil., “anuni mpe atondi na mikolo.”